Waarom verloopt het uitzetten van uitgeprocedeerden zo stroef?

Veel asielzoekers uit zogeheten 'veilige landen', met name Marokko, doen de laatste tijd een asielaanvraag in Nederland. Ze worden doorgaans afgewezen, maar toch zijn ze dan niet meteen vertrokken. Waarom verloopt het uitzetten van uitgeprocedeerden zo stroef?

Een uitgeprocedeerde asielzoeker in een gekraakt kantoorpand in Amsterdam-West.Beeld anp

Het aantal asielaanvragen van Marokkanen neemt de laatste maanden toe, mede doordat mensen die in Duitsland of Spanje zijn afgewezen een tweede poging wagen in Nederland. Sommige Noord-Afrikaanse asielzoekers zeggen al een jaar of langer door Europa te zwerven. In oktober vroegen 389 Marokkanen asiel aan, tegen 283 in september en 128 in augustus.

Asielverzoeken van Marokkanen zijn doorgaans kansloos, tenzij het bijvoorbeeld gaat om homoseksuelen die vanwege hun geaardheid gevaar lopen. Marokko staat op de lijst van 'veilige landen', wat betekent dat aanvragen met voorrang worden afgehandeld in een versnelde procedure van één verhoor. In totaal neemt de procedure tien dagen in beslag. Momenteel krijgen asielzoekers uit veilige landen voorrang bij de IND, waardoor bijvoorbeeld Syriërs en Eritreeërs langer moeten wachten op hun procedure.

'Veilig land'

Na een afwijzing mag de asielzoeker uit een 'veilig land' het hoger beroep niet in Nederland afwachten. Er is ook geen recht op opvang, tenzij de migrant meewerkt aan de eigen uitzetting. In theorie zouden asielzoekers uit Noord-Afrika dus snel vertrokken moeten zijn.

In de praktijk lukt het uitzetten van uitgeprocedeerden echter nauwelijks. Dat is het manco van het asielbeleid in het algemeen: als iemand niet weg wil, wordt het heel moeilijk om die persoon het land uit te krijgen. Specifiek voor Marokko geldt ook nog dat de Marokkaanse autoriteiten niet meewerken aan gedwongen terugkeer. Als een migrant geen paspoort heeft (al dan niet doelbewust), heeft de Nederlandse overheid een laissez passer nodig van Marokko om alsnog tot uitzetting over te kunnen gaan. Maar Marokko verstrekt die reisdocumenten niet of nauwelijks.

Eerder deed zij dat niet als afstraffing, omdat Nederland de sociale regelingen voor Marokkaanse Nederlanders in Marokko wilde versoberen. Dat conflict is inmiddels opgelost. Waarom Marokko nog altijd niet meewerkt aan terugkeer, is het ministerie van Justitie niet duidelijk.

'Asociaal en respectloos gedrag'

Een groep asielzoekers zorgt er met 'asociaal en respectloos gedrag' voor dat een deel van het personeel in asielzoekerscentra zich onveilig voelt. Personeelsleden hebben in een gesprek met de directie van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) gezegd dat de situatie 'onhoudbaar wordt'.

Speelt al jaren

Het kabinet zei in november opnieuw 'in gesprek' te gaan met de Marokkaanse en Algerijnse regering om afgewezen asielzoekers daadwerkelijk te kunnen terugsturen. Dit probleem speelt al jaren en het ligt niet voor de hand dat dit op korte termijn is opgelost.

Een aanzienlijk deel van de Noord-Afrikanen die zich nu als asielzoeker meldt, heeft eerder in een ander Europees land een aanvraag ingediend. Volgens de zogenoemde Dublin-verordening kan Nederland deze groep terugsturen naar het eerste land waar het asielverzoek is afgewezen. Dit moet wel eerst in een procedure worden vastgesteld en dan moet het andere Europese land vervolgens meewerken aan het verplaatsen van de migrant. In de praktijk gaan daar soms ook weer maanden overheen.

Om uitgeprocedeerden te stimuleren het land te verlaten, zijn er vertrekpremies waarmee een migrant in het land van herkomst een nieuw bestaan kan opbouwen. Eerder waren er signalen dat Oekraïners, Albanezen en Serviërs puur en alleen voor die regeling een asielverzoek in Nederland deden, om vervolgens met een zak geld huiswaarts te keren. Die vertrekpremies zijn daarom geschrapt.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) stopte vanwege de oplopende aantallen Marokkanen in de asielopvang in november ook met de vertrekpremie voor Marokko, die maximaal 1.950 euro bedraagt. Niet dat er veel Marokkanen zijn die van die regeling gebruik maakten - vijftien terugkeerders werden in 2016 op het vliegtuig gezet met 200 euro en vijf mensen kregen nog eens 1.750 euro extra om in Marokko een nieuw bestaan op te bouwen. Maar het beeld dat er in Nederland een zak geld valt op te halen kan een aanzuigende werking hebben, en daar wil Dijkhoff vanaf.

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (L) van Veiligheid en Justitie en Minister Ard van der Steur van Veiligheid en Justitie.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden