analyseUitvoersingsorganisaties

Waarom verloopt het contact tussen burgers en overheid steeds stroever?

Een rijinstructeur en een leerling dragen beide een mondkapje.Beeld ANP

De reeks openbare hoorzittingen die de komende weken plaatshebben, moeten duidelijk maken waarom het contact van veel burgers met de overheid zo moeizaam is geworden. Krijgen de baliemedewerkers niet wat te weinig krediet?

Het CBR, dat rijbewijzen uitgeeft en verlengt, ligt weer bijna op schema. De enorme achterstanden zijn vrijwel weggewerkt, waardoor mensen niet meer eindeloos op een nieuw rijbewijs hoeven te wachten of met een verlopen rijbewijs mogen rondrijden. Dit blijkt uit de Maandrapportage september 2020, die minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur en Waterstaat in het herfstreces naar de Tweede Kamer stuurde.

De komende weken ligt het CBR onder het vergrootglas van het parlementair onderzoek uitvoeringsorganisaties. Ook het UWV,  dat uitkeringen uitbetaalt, wordt onderzocht. Evenals de Belastingdienst. Vandaag begint de commissie met een reeks openbare verhoren, de komende drie weken steeds op maandag en vrijdag. Begin volgend jaar volgt een rapport, dat tijdens de kabinetsformatie een rol moet gaan spelen. 

Centrale vraag is: hoe kon het zo misgaan bij een relatief simpel administratiekantoor als het CBR? Maar ook bij het UWV en de Belastingdienst, die veel complexere wet- en regelgeving uitvoeren. Hamvraag is volgens commissievoorzitter André Bosman ‘wat gaat er mis tussen beleid en balie?’.

Het beleid wordt doorgaans met de beste bedoelingen geformuleerd door ministeries en het parlement, maar in de praktijk gaat het te vaak faliekant mis. Is de invloed van lobbyisten te groot? Is er te weinig ruimte voor de professionals aan de balie om onderscheid te maken tussen mensen? Is er te weinig aandacht voor het feit dat sommige regels nou eenmaal niet zomaar op iedereen van toepassing kunnen zijn? Is het wantrouwen van de overheid tegenover die baliemedewerkers en de burgers te groot? Is er misschien gewoon te veel bezuinigd op de mensen die het beleid moeten uitvoeren? 

Commissievoorzitter Bosman ziet zijn onderzoek als een gevolg van de parlementaire enquête die begin jaren negentig werd gedaan naar de uitvoering van de sociale zekerheid door vakbeweging en werkgevers. Toen werd geconcludeerd dat de sociale partners dat te ruimhartig hadden gedaan. Te makkelijk werden arbeidsongeschiktheidsuitkeringen toegekend.  De kosten liepen volledig uit de hand. Sindsdien zijn de regels strikter geworden en is de ‘speelruimte’ van professionals aan de balie kleiner geworden.

Beeld ANP

De affaire bij CBR

Soms in extreme mate, zoals nu bij het CBR. Dat staat inmiddels al bijna twee jaar onder curatele van het ministerie. Het centraal bureau is  eigenlijk een zelfstandig bestuursorgaan van het ministerie, dat zijn eigen weg gaat. Maar als het misgaat, kan de minister  ingrijpen. En mis ging het bij het CBR. De wachttijden bij het verlengen van rijbewijzen liepen in 2018 enorm op. Vooral voor 75-plussers die een medische verklaring nodig hebben waaruit blijkt dat zij rijvaardig zijn, vormt dat een probleem. Zomer 2018 deed de Nationale Ombudsman zijn beklag, begin 2019 vroeg hij de minister in te grijpen. 

Mediaberichten en vragen uit de Tweede Kamer deden de rest. Van Nieuwenhuizen kwam in actie, stelde het CBR onder toezicht. 75-plussers mochten doorrijden met een verlopen rijbewijs. Voormalig D66-leider Alexander Pechtold, werd geparachuteerd als puinruimer. En maandelijks moet het CBR verslag doen aan de minister en de Tweede Kamer. Die rapportages zijn een vorm van micromanagement, waar de commissie vast naar kijkt. Dat micromanagement steekt de kop op als de problemen de spuigaten uitlopen.

De commissie gaat niet op zoek naar verklaringen wat er specifiek bij het CBR, het UWV en de Belastingdienst misging. De vraag staat centraal of er vergelijkbare dingen misgingen.  Zeker nu versterking van de overheid weer terug in de mode is in de Tweede Kamer, en zelfs de fracties op de rechterflank de mond vol hebben van versterking van de publieke sector, zal het eindrapport van de commissie naar verwachting een belangrijke rol gaan spelen in de komende kabinetsformatie. Want een grotere overheid die niet beter presteert - daar zit niemand op te wachten. 

Lees verder

Hoogleraar Sandra van Thiel vindt dat uitvoeringsorganisaties door de politiek niet goed worden behandeld: ‘Laten politici zich eerst eens goed op de hoogte stellen’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden