Waarom vergelding voor Syrisch gifgas geen abc'tje is

Porren in een wespennest is gevaarlijk voor Westen

De gifgasaanval op Douma is een week oud. Na een eerste emotionele reactie weifelt het Westen. Hoe kan het Assad van zulke acties weerhouden zonder dat dit tot een escalatie met Rusland en een oorlog leidt?

TOPSHOT - Children wave from the window as buses carrying Jaish al-Islam fighters and their families from their former rebel bastion of Douma, arrive at the Abu al-Zindeen checkpoint controlled by Turkish-backed rebel fighters near the northern Syrian town of al-Bab, on April 12, 2018. Rebels in Syria's Eastern Ghouta surrendered their heavy weapons and their leader left the enclave, a monitor said, signalling the end of one of the bloodiest assaults of Syria's seven-year war. / AFP PHOTO / Nazeer al-Khatib Foto AFP

De ‘mooie, nieuwe en slimme’ Amerikaanse raketten leken al onderweg te zijn naar doelen in Syrië, maar er volgde een daverende stilte op de tweet waarin president Trump Rusland en Syrië woensdag liet weten dat er een aanval zat aan te komen als vergelding voor de gifgasaanval op Douma.

Vorig jaar reageerde Trump op een soortgelijke gifgasaanval op de burgerbevolking in rebellengebied door 59 kruisraketten af te schieten op een Syrische luchtmachtbasis. Daarmee wilde hij laten zien dat hij, anders dan zijn voorganger Obama, de inzet van chemische wapens niet zou tolereren.

Vijf jaar geleden zag Obama ondanks zijn dreigementen af van militair ingrijpen na een gifgasaanval op een buitenwijk van Damascus. In plaats daarvan dwong hij de Syrische president Assad zijn arsenaal aan chemische wapens op te geven, al bleek dat niet geheel afdoende. Sarin is betrekkelijk makkelijk te produceren en chloorgas al helemaal: chloor is niet verboden en wordt overal gebruikt.

Ook Trumps raketaanval blijkt geen blijvend effect te hebben gesorteerd, zodat het Witte Huis nu weer voor de vraag staat hoe ‘het beest dat zijn eigen volk doodt’ (Trump over Assad) te temmen. De klap moet hard genoeg zijn om Assad een lesje te leren, maar niet zo hard dat het uit de hand loopt. Vanuit het Pentagon klonken na Trumps tweet dan ook voorzichtige geluiden. ‘We hebben nog geen beslissing genomen om militaire actie te ondernemen,’ liet minister van Defensie James Mattis donderdag weten.

Toch lijkt het erop dat de regering-Trump dit keer aanstuurt op een aanval van grotere omvang. Naast Amerikaanse oorlogsschepen stomen ook Franse en Britse schepen en onderzeeërs naar het gebied op, terwijl ook Turkije zich opmaakt voor militaire actie. Een herhaling van het beperkte bombardement van vorig jaar – een dag later stegen de Syrische vliegtuigen alweer op van de luchtmachtbasis – zou weinig indruk maken op Assad en zijn Russische beschermheren.

Trumps militaire adviseurs zijn echter bang dat al te veel geweld tot een militaire confrontatie met Rusland zal leiden. De Russische ambassadeur in Libanon waarschuwde deze week dat de geavanceerde luchtverdedigingssystemen die Rusland in Syrië heeft in actie zullen komen in geval van een raketaanval, ook tegen de schepen die de raketten afvuren. Het is de vraag of Moskou zo ver zal durven te gaan. In ieder geval was de toon vanuit Moskou veel minder dreigend: zowel Rusland als Amerika is erop gebrand een rechtstreekse confrontatie te vermijden.

Ook bij de raketaanval van vorig jaar werden de Russen vooraf gewaarschuwd, zodat ze hun personeel in veiligheid konden brengen. De Russische en Amerikaanse militairen staan voortdurend met elkaar in contact om elkaar op de hoogte te houden van hun bedoelingen.

Maar er kan altijd iets misgaan. In februari werden tweehonderd Russische huurlingen in Syrië bij Amerikaanse luchtaanvallen gedood, toen zij door de VS gesteunde rebellen aanvielen. Moskou had de aanwezigheid van de Russen, die voor een particulier defensiebedrijf werkten, geheim gehouden. Dat was waarschijnlijk ook de reden dat Rusland zich onthield van een wraakactie, maar als er reguliere Russische troepen worden getroffen, wordt het een andere zaak.

Uit voorzorg heeft Rusland al een aantal van zijn schepen uit de Syrische havenstad Tartus teruggetrokken. Tegelijkertijd hebben de Syriërs een deel van hun gevechtstoestellen overgevlogen naar de luchtmachtbasis Hmeymim, van waaruit de Russen opereren. Die durven de westerse landen toch niet aan te vallen, is de redenering.

Een ander gevaar is dat de VS en hun bondgenoten als gevolg van de strafexpeditie worden meegezogen in de oorlog in Syrië, juist op een moment dat Trump heeft aangekondigd dat hij de Amerikaanse troepen wil weghalen uit het land. Tot nog toe hebben de westerse landen zich buiten het conflict gehouden omdat ze niets voelen voor een tweede Irak-oorlog, maar ook omdat ze bang zijn wie ze aan de macht brengen als ze zich verbinden aan de vaak radicale Syrische rebellengroeperingen.

Rusland en Iran zijn wel bereid vuile handen te maken om Assad in het zadel te houden en hebben daardoor een enorme voorsprong. Met hun steun heeft het Syrische regime een groot deel van het land heroverd op de versplinterde rebellengroeperingen, maar ondanks al hun kritiek op het bloeddorstige optreden van Assad zijn de westerse landen er niet op uit zijn militaire overwicht zo te ondermijnen dat er een nieuwe ronde van de oorlog in Syrië losbreekt.

Nu zij de greep op de ontwikkelingen in Syrië goeddeels hebben verloren is het afrekenen met terreurgroep Islamitische Staat de enige prioriteit die voor westerse landen is overgebleven en wat dat betreft hebben ze, cynisch genoeg, Assad en de Russen nodig. Als dat front afbrokkelt, steekt IS mogelijk weer zijn kop op.

De westerse coalitie moet ook rekening houden met het risico dat hun militaire ingrijpen per ongeluk uitmondt in een conflict tussen Iran en Israël, dat zich steeds meer zorgen maakt dat de Iraanse aartsvijand zich langs zijn grens nestelt. Het is riskant om in een wespennest te porren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.