Vier vragen overCoronatesten

Waarom u, ook met klachten, waarschijnlijk niet meer wordt getest op het virus

De tijd van indammen is voorbij. Ook met uitgebreid testen zijn niet alle coronapatiënten meer individueel op te sporen, zo werd donderdag duidelijk. Wat betekent dat voor een ongeruste patiënt die zich met koorts bij de huisarts meldt? ‘We gaan nu een soort oorlogssituatie in, uitgebreid testen is volstrekt onmogelijk.’

Coronatesten in laboratorium Microvida in Roosendaal.Beeld Arie Kievit

Hoe werkt een coronatest?

Een coronatest is niet als een zwangerschapstest – ‘urine erop en hatseflats een uitslag’ –, zegt Bram Diederen, arts-microbioloog in het Bravis Ziekenhuis in Roosendaal en directeur van laboratorium Microvida. ‘Het is qua diagnostiek en logistiek een complexe hightech-procedure.’

Het monster afnemen bij een patiënt is op zich niet zo ingewikkeld: wattenstaafje diep in de keel, en klaar. Toch zijn daar twee GGD-artsen twintig minuten mee bezig als dat bij een patiënt thuis moet gebeuren, vertelt Sjaak de Gouw, directeur publieke gezondheid bij de GGD. Steriele kleding aantrekken in een andere ruimte (meestal de keuken), monster afnemen, monster veiligstellen, steriele kleding weer uit.

Het materiaal gaat in een buisje met vloeistof, zodat het virus intact blijft. Diederen: ‘De eerste stap is dan om het virus dood te maken. Om besmetting te voorkomen en om de humane cellen kapot te maken.’ Dit alles gebeurt in laboratoria met de hoogste veiligheidsniveaus, in ruimtes met speciale luchtbeheersing. Vervolgens moet een analist – in een andere ruimte – van het dode materiaal het RNA isoleren, waarna het materiaal weer naar een volgende laboratoriumruimte verkast, waar de specifieke covid-19-genen worden vermeerderd. Een moleculair microbioloog moet daar beoordelen of het materiaal positief is.

Het is een procedure die acht tot twaalf uur in beslag neemt.

Kan iedereen dan nog wel worden getest?

De richtlijnen van het RIVM zullen nu veranderen, verwacht De Gouw van de GGD. ‘In de vroege fase is het van belang om alle gevallen te kunnen opsporen en zo de verspreiding van het virus te kunnen volgen. Bovendien kunnen we dan analyseren waar het virus vandaan komt.’ Maar die fase is voorbij, zeker in Brabant, waar het aantal besmettingen het grootst is.

De Gouw: ‘We testen lang niet iedereen met klachten. Dat is ook niet nodig: voor een bepaalde gemeente is het voor het beleid niet relevant of er vijftig of zeventig mensen zijn met het virus.’ En voor patiënten maakt het ook niet uit: of het nu griep is of het coronavirus, het advies is hetzelfde. Blijf thuis en ga uitzieken. Want ook de eisen voor thuisisolatie zullen minder streng worden, verwacht De Gouw.

Er zijn dus veel meer mensen in Nederland besmet met het coronavirus dan de 614 die het RIVM tot nu toe heeft opgespoord. ‘Dat is het topje van de ijsberg’, zegt De Gouw, ‘misschien zelfs maar zo’n 15 procent van het daadwerkelijke aantal besmettingen.’ In werkelijkheid zijn er dan nu in Nederland al duizenden mensen met het virus onder de leden.

Het verschil tussen het aantal bekende gevallen en het daadwerkelijke aantal besmettingen zal daarmee alleen maar toenemen, zegt Jean-Luc Murk, arts-microbioloog in het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis. ‘We gaan nu de grip kwijtraken op de echte getallen. Die zouden we alleen te weten kunnen komen met een heel goed test- en opsporingsbeleid, maar dat is gewoon praktisch onuitvoerbaar.’

Wie komen dan wel in aanmerking voor een test?

Ziekenhuismedewerkers nauwelijks meer, de arts-microbiologen zijn daarmee ook nu al zeer terughoudend, zegt Murk. Zijn collega Diederen: ‘We komen in een soort van oorlogssituatie terecht’. De testen moeten beschikbaar blijven voor patiënten die het echt nodig hebben, voor hen ‘die liggen op het randje van de intensive care’. Hun aantal neemt de laatste dagen snel toe, zegt zowel Diederen als Murk. Als een patiënt in het ziekenhuis terechtkomt, is een test wél essentieel, ‘want je moet weten wat je moet behandelen’.

Dat betekent tegelijkertijd geen test meer voor een patiënt ‘die thuis ligt te snotteren’. ‘Sorry, maar een positieve test heeft voor zo iemand totaal geen consequenties’, aldus Diederen. De behandeling en de beleidsmaatregelen in het algemeen blijven hetzelfde. Daarbij geldt, zegt de arts-microbioloog: ‘Hoe meer aanvragen je krijgt die medisch-inhoudelijk niet noodzakelijk zijn, hoe meer dat de diagnostiek vertraagt.’

Het leidt tot klachten van mensen die vermoeden dat ze het coronavirus hebben, maar geen test krijgen, ziet ook GGD’er De Gouw. ‘Ik kan me voorstellen dat mensen het eng vinden dat ze niet zeker weten of ze het virus hebben, maar onze boodschap blijft hetzelfde: zo lang de klachten niet erger worden, zijn de risico’s niet groter dan bij een gewone griep.’

Een drive-through-teststation, zoals in Zuid-Korea en Australië zijn ingericht, heeft de GGD wel onderzocht. ‘De scenario’s liggen klaar’, zegt De Gouw, ‘maar de vraag is: doe je dat alleen om gerust te stellen of voor de volksgezondheid? Voor dat laatste is het niet nodig.’

En, zegt hij, ‘bij dezelfde mensen die klagen op Twitter, zien we een paar dagen later tweets dat hun klachten gelukkig voorbij zijn’.

Als artsen zo terughoudend moeten zijn, is er dan wel genoeg testcapaciteit?

Ook daar ontstaan problemen. Grondstoffen en materialen zijn moeilijk verkrijgbaar. Alle laboratoria ter wereld zijn op zoek naar dezelfde spullen, terwijl de productiefaciliteiten – vaak in China en Italië – juist stil liggen.

En omdat een test zo’n complex geheel is, kan aan veel essentiële spulletjes een tekort ontstaan. Murk somt op: de pipetpuntjes waarmee je de vloeistof moet opzuigen, de stoffen die aan het patiëntmonster moeten worden toegevoegd, maar ook speciale microtiterplaatjes waarin het virus-RNA moet worden geconcentreerd. Diederen: ‘Het is niet zo dat je die even kunt afwassen.’

Wat de boel extra ingewikkeld maakt: elk laboratorium werkt met andere leveranciers, waardoor het ene lab weer andere spullen nodig heeft dan het laboratorium verderop. Uit een inventarisatie blijkt dat het ene laboratorium zeker nog een maand spullen in voorraad heeft, terwijl het andere (‘zoals het onze in Tilburg’, zegt Murk) over een week al in de problemen zou kunnen komen.

‘We zijn nu druk bezig de benodigde spullen massaal in te kopen’, zegt De Gouw. Gespecialiseerde inkopers uit de ziekenhuizen overleggen daarover nu met elkaar, zodat zij de juiste benodigdheden samen kunnen aanschaffen en verdelen over de labs.

In dit dossier leest u alles wat u moet weten over het coronavirus. De laatste ontwikkelingen worden bijgehouden in ons liveblog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden