Waarom Turken de economie belangrijker vinden dan de democratie

Terwijl Europa het Turkse referendum over de machtsuitbreiding van Erdogan bezorgd tegemoetziet, hebben de Turken zelf alle vertrouwen in de toekomst. Dat komt omdat zij vooral kijken naar de economie in plaats van naar de democratie.

Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Dat Europeanen weg blijven uit Turkije is bovenal hun eigen verlies', zegt een verkoper van Turkse badhanddoeken en textiel in de toeristische wijk Sultanhamat in Istanbul. 'In Europa betalen ze drie keer zoveel voor hun vakantie, bovendien missen ze al het moois dat Turkije te bieden heeft. Wij krabbelen er wel weer bovenop, de Russen komen zelfs alweer.'

Voor zijn winkel, waar hij kussentjes met afbeeldingen van beroemde Turkse sultans en moskeeën naast die met een uitdagend poserende Marilyn Monroe heeft uitgestald, legt de verkoper uit hoe het zit. 'Europa wil gewoon niet onder ogen zien dat Turkije een sterk land is, dat niet meer luistert naar zijn grote oom en broer Amerika en Europa. Dat vinden de mensen eng, dus gaan ze Turkije een islamitische dictatuur noemen.'

Rond de beroemde Hagia Sophia en de Blauwe Moskee hangen ondernemers verveeld op straat, hun winkels en restaurants zijn vrijwel leeg. Het toerisme in Turkije heeft een enorme klap gehad door de golf van terreuraanslagen door Islamitische Staat en de Koerdische PKK. Ook de mislukte staatsgreep in juli met de daarop volgende zuiveringen in het staatsapparaat en de media door president Recep Tayyip Erdogan hebben toeristen afgeschrikt. De omzet in de toeristenindustrie daalde in 2016 met 30 procent; voor het eerst in jaren kromp de economie in 2016 met 1,8 procent. De financiële beurzen zijn al tijden van slag en de Turkse munt lira verloor bijna 30 procent in waarde ten opzichte van de dollar.

Tekst gaat verder onder de foto.

Eigenaren van souvenirwinkels in Istanbul hebben weinig klanten maar met de rest van de Turkse economie gaat het goed. Veel Turken zullen daarom 'evet' (ja) stemmen bij het referendum. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Twee turkse meiden eten een ijsje bij de Burger King op het Taksimplein Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Is het een voorbode voor wat Turkije te wachten staat als Erdogan zondag in het referendum over de grondwetswijziging toestemming van het volk krijgt om meer macht naar zich toe te trekken? Sumra Altug, hoogleraar economie aan Koc Universiteit in Istanbul, maakt zich nog geen zorgen. 'Schommelingen op de financiële markten zijn logisch in onzekere tijden. Maar het heeft nog niet zijn weerslag op de reële economie.' In het eerste kwartaal van 2017 groeide de economie zelfs weer met 3,8 procent. Maar, waarschuwt Altug: 'Erdogan moet oppassen dat hij zijn hand niet overspeelt. Nationalisme en ondemocratische bewegingen schrikken investeerders af. Bedrijven vinden het niet prettig als rechters en banken niet meer onafhankelijk zijn.'

Economie staat centraal in het referendum. De verwachting is dat een groot deel van de bevolking 'ja' zal stemmen vanwege de eigen ervaren welvaartsstijging. De economie heeft sinds de eerste verkiezingswinst van Erdogans AK-partij in 2002 een ongekende bloei doorgemaakt. Vrijwel alle Turken zijn er in de afgelopen tien jaar op vooruit gegaan; mensen wonen in grotere huizen, rijden in mooie auto's, hebben water en elektriciteit, profiteren dagelijks van verbeteringen in infrastructuur en vooral van de goede en betaalbare gezondheidszorg.

De groeipotentie van Turkije is vanwege zijn centrale ligging, goed opgeleide bevolking en sterk ontwikkelde internationale bedrijfsleven enorm. Nieuwe afzetmarkten in Azië zijn voor Turkije veelbelovend. Alleen al de economie van Istanbul - een stad met 17 miljoen inwoners - is 180 miljard dollar waard. Volgens een recent rapport van PriceWaterhouseCoopers zal Turkije in 2050 Italië en Frankrijk voorbij zijn gestreefd en de elfde economie ter wereld zijn, direct na Groot-Brittannië. Turkije is nu al een van 's werelds belangrijkste producenten in landbouw, textiel, auto- en scheepvaartindustrie en bouwmaterialen. Dankzij de groeiende export wordt Turkije steeds minder afhankelijk van het toerisme, in 2016 nog maar goed voor 2,6 procent van het nationaal inkomen.

Toeristen blijven weg

Toch maken ondernemers in de toeristensector zich wel zorgen over de felle toon van hun president richting zijn oude bondgenoten in Europa. 'Het is begrijpelijk dat toeristen wegblijven vanwege de aanslagen, maar het helpt bepaald niet als je Duitsers en Nederlanders daarna gaat uitmaken voor nazi's', zegt de eigenaar van een budgethotel in Sultanhamat. 'Ik heb nu twee van de tien kamers verhuurd. Als Erdogan zijn toon niet matigt, blijft het zo.'

Econome Altug verwacht dat Erdogan na het referendum inbindt. 'Hij wil gewoon aan de slag. Het is onverstandig om Turkije weg te zetten als een enge islamitische dictatuur in wording. Europa zal er aan moeten wennen dat Turkije een economische grootmacht is. Er liggen hier enorme kansen voor het Europese bedrijfsleven. Daar kun je beter van profiteren. Door Turkije de rug toe te keren, creëer je hier alleen maar meer nationalisme en vijandigheid.'

De economische betekenis van Turkije biedt bovendien voldoende waarborg dat het land zich niet ontwikkelt tot een streng islamitische staat, zegt Altug. 'Erdogan is veel te slim. Mensen zijn hier goed opgeleid en veel te gehecht aan hun welvaart en het Turkse bedrijfsleven is te sterk ontwikkeld om dat allemaal op het spel te zetten. Turkije wordt geen Iran en gaat ook niet terug naar het Ottomaanse tijdperk.'

'Er liggen hier enorme kansen voor het Europese bedrijfsleven. Daar kun je beter van profiteren.' Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De ambities van Erdogan voor de Turkse luchtvaartindustrie lijken Altug gelijk te geven. Turkish Airlines is een van de snelst groeiende luchtvaartmaatschappijen ter wereld. Erdogan wil van Istanbul het belangrijkste knooppunt tussen Europa, Afrika en Azië maken en daarom een derde vliegveld bouwen. Het is een van de belangrijkste beloften die hij kan waarmaken als de kiezer hem meer macht geeft, zegt hij herhaaldelijk in de referendumcampagne.

'Turkije doet niets verkeerd. Onze Tayyip wil alleen maar het beste voor zijn volk', zegt Cuma, een verkoper van felgekleurde leren jassen en tassen. Hij zag zijn omzet met 60 procent kelderen, maar legt de schuld bij Europese media. 'Als je ziet welke beelden er op de televisie in Europa werden vertoond na de coup, begrijp je dat toeristen wegblijven; alsof het hier oorlog op straat is. Europa maakt ons expres zwart, omdat ze bang is voor een sterk Turkije.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden