Air France - KLM

Waarom ‘traditionele tegenspelers’ Nederland en Frankrijk zo vaak in de clinch liggen

De Franse minister van Financiën Bruno Le Maire (L) en de Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra (R). Beeld EPA

Vanochtend ontvangt de Franse minister van Financiën om 8 uur zijn Nederlandse collega Hoekstra. Hij wil uitleg over de stiekeme aankoop van aandelen Air France-KLM. De Fransen zijn goed boos over de Haagse actie.

Minister van Financiën Wopke Hoekstra gaat vrijdagochtend in Parijs op de koffie bij zijn Franse ambtgenoot Bruno Le Maire. Het tijdstip van de ontmoeting – acht uur ’s ochtends – is ongebruikelijk. Het roept de vraag op of Hoekstra te gast is, of op het matje is geroepen. Frankrijk eist immers opheldering over de Nederlandse aanschaf van 14 procent van de aandelen van Air France-KLM, een actie die Le Maire ‘onbegrijpelijk en onverwacht’ noemde.

Nederland en Frankrijk staan lijnrecht tegenover elkaar, zoveel is duidelijk. Dat is niet voor het eerst. In Brussel verschillen Nederland en Frankrijk op een aantal thema’s al jaren fundamenteel van mening. Is de aandelenpolemiek de aanzet tot een ontluikende diplomatieke crisis? Of is dit een weloverwogen schaakspel tussen twee aloude frenemies?

Hoekstra is zonder openlijk gemor op de Franse uitnodiging ingegaan, en dat is een teken dat Nederland zich constructief opstelt, vindt Adriaan Schout, Europadeskundige van Clingendael. ‘Hoekstra wordt zo te zien min of meer verordonneerd om naar Frankrijk te komen. Hij had ook kunnen zeggen: jullie hebben ook 14 procent van de aandelen, kom maar naar Den Haag. Maar dat doet hij niet, hij toont zich buigzaam.’

Pulsvisserij

Nederland heeft het de afgelopen tijd opvallend vaak aan de stok gehad met de zuidelijke bijna-buren. Eerder deze maand zorgde een buitengewoon succesvolle Franse lobby ervoor dat een grote meerderheid van het Europees Parlement instemde met een verbod op de pulsvisserij, een elektrische vangstmethode waar vooral Nederlandse vissers van profiteren. Wat in Nederland wordt gezien als een innovatieve techniek, geldt in Frankrijk als schadelijk voor het milieu en voor de traditionele visserij.

Nederland werd totaal overvallen door de eenheid van de Fransen, die zich als een hecht blok tegen de pulsvisserij keerden. Dit keer zijn het de Fransen die verrast zijn, door wat in hun ogen een on-Nederlandse operatie is. Maar volgens Schout is de aandelenaankoop in zekere zin juist typisch Nederlands. ‘Nederland is van oudsher pragmatisch en pro-actief. Als blijkt dat de Fransen tegen de verwachting in geen afstand doen van een deel van hun aandelen, en men ziet op een andere manier een kans, schakelt Nederland snel.’

De pro-actieve aanpak leidt vaker tot irritatie bij de Fransen. Zo schoot Le Maire in november al ten overstaan van twee journalisten totaal onverwachts uit zijn slof over de Hanzeliga, een door Nederland aangevoerd verband van kleine, welvarende noordelijke EU-lidstaten die min of meer op één lijn zitten bij EU-thema’s als begrotingsdiscipline en concurrentie.

Voor Nederland is zo’n pact een logische stap nu de Britten, van oudsher een nauwe bondgenoot, de Europese Unie verlaten. Maar Le Maire zag dat anders. Hij zei zich ‘zeer ongemakkelijk’ te voelen over de alliantie, die in zijn ogen tweespalt zaait en de EU verzwakt. Het Frans-Duitse motorblok, per slot van rekening ook een samenwerkingspact, is volgens Le Maire van een heel andere orde. ‘Die vormt het hart van de Europese ambitie’, zei de minister. 

Die opstelling is tekenend voor de Franse blik op de EU, zegt Schout. ‘Voor de Fransen is de EU een politiek project waarin Duitsland en Frankrijk de maat slaan. Duitsland komt uit één hoek van de kamer, Frankrijk uit een andere hoek, en ze vinden elkaar in het midden. Die Duits-Franse compromissen vormen in de Franse visie het uitgangspunt voor EU-beleid.’

De Gaulle

Als andere landen elkaar opzoeken om een tegenwicht te bieden, is dat in Franse ogen al snel obstructie. Dat was volgens Schout al zo in de jaren vijftig en zestig, toen Nederland de Britten graag bij de Europese samenwerking wilde betrekken. ‘Joseph Luns stond toen lijnrecht tegenover Charles de Gaulle, die de Britse toetreding wilde tegenhouden. Rutte en Macron staan in zekere zin op dezelfde manier tegenover elkaar. Voor Nederland draait de EU om economische samenwerking, voor Frankrijk om politieke integratie’.

Tot op de dag van vandaag zijn Frankrijk en Nederland traditionele tegenspelers. Onlangs lagen beide landen in de clinch over een begroting voor de eurozone, die ervoor moet zorgen dat lidstaten economisch naar elkaar toegroeien. Frankrijk had daarvoor een budget van honderden miljarden voor ogen, voor Nederland een schrikbeeld. In december werd bekend dat er een eurozonebegroting komt, zij het in een beperkte en ingekapselde variant – vooral dankzij druk van de Duitsers en de Hanzeliga.

Er is ook een lichtpuntje in de hedendaagse Frans-Nederlandse betrekkingen: de band tussen Macron en Rutte. Waar de relatie tussen Le Maire en Hoekstra op z’n zachtst gezegd koeltjes is, kunnen de Nederlandse premier en de Franse president het naar verluidt goed met elkaar vinden. Onder de voor Franse begrippen liberale Macron trekt Parijs nauwer op met Den Haag dan voorheen. Voor Nederland kan dat een kans zijn.

Bovendien hebben Nederland en Frankrijk recentelijk ervaring opgedaan in het bijleggen van een onderlinge ruzie. In 2015 lagen beide landen overhoop over twee portretten van Rembrandt, Marten en Oopjen. Het Nederlandse kamp probeerde achter de rug van Parijs om beide doeken in bezit te krijgen, tot woede van de Fransen. Uiteindelijk spraken Nederland en Frankrijk af de schilderijen samen te kopen en te delen, zoals het goede buren betaamt.

Nederland botst vaker met Frankrijk

Pulsvissen

In de Europese Unie wordt het pulsvissen grotendeels verboden. Een tegenvaller voor Nederland, en een overwinning voor Frankrijk.

Pulsvissers aan het werk. Beeld ANP

Rembrandt

In 2015 ontstaat ruzie over twee portretten van Rembrandt, van Maarten en Oopjen. Het Nederlandse kamp probeert achter de rug van Parijs om beide doeken in bezit te krijgen. Uiteindelijk verdelen beide landen de pijn in een gezamenlijke aankoop.

De schilderijen Marten en Oopjen van Rembrandt van Rijn. Beeld ANP

Air France-KLM

Medewerkers van KLM bieden half februari een petitie aan omdat zij vrezen dat hun KLM-baas niet wordt herbenoemd door het moederbedrijf Air France-KLM.

Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden