Waarom Timmermans die opmerking nooit had moeten maken

'U weet dat er iemand gevonden is met een zuurstofkapje op zijn mond?', vroeg minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken gisteravond aan presentator Jeroen Pauw. Pauw wist dat niet, en de rest van Nederland evenmin. De minister openbaarde in de talkshow informatie over een slachtoffer van MH17 die ook bij de meeste nabestaanden nog niet bekend was.

Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans. Beeld ANP

Vandaag betuigde hij spijt: 'Ik had het niet moeten zeggen.' Om de volgende redenen had de minister de opmerking nooit moeten maken.

Hij klapte uit de school

De communicatie tussen nabestaanden en het forensisch team dat onderzoek doet naar de slachtoffers verloopt via familierechercheurs. Deze agenten verzamelen bij nabestaanden informatie over de passagiers van MH17 en informeren hen over de situatie van hun dierbaren. Op de speciale website voor nabestaanden staat: 'De familierechercheurs brengen en halen informatie die toegespitst is op uw specifieke situatie.'

Het zuurstofmasker is een detail over een slachtoffer dat besloten had moeten blijven tot de communicatie tussen de familierechercheurs en de nabestaanden van dat slachtoffer. Die waren ervan op de hoogte, zo blijkt uit de persverklaring van Timmermans van vanochtend: 'Deze informatie is gedeeld met de nabestaanden van het betrokken slachtoffer.'

Andere nabestaanden kenden dat detail voor de uitzending van Pauw nog niet. Dat is geen vergissing, maar past binnen de werkwijze. Familierechercheurs informeren nabestaanden enkel over de eigen dierbaren. Vanochtend ging alsnog bericht uit naar alle nabestaanden. Door zijn opmerking op televisie klapte de minister uit de school met informatie die enkel voor de familie van één slachtoffer was bedoeld.

Hij sprak voor zijn beurt

Het onderzoek naar de ramp met MH17 is nog verre van afgerond. De Onderzoeksraad voor Veiligheid wil uiterlijk binnen een jaar na de vliegramp een eindrapport publiceren. De minister deelde gisteren vroegtijdig informatie uit dat onderzoek. Informatie die, zo is te lezen in de verklaring van de minister, 'niet verder werd verspreid omdat er nog geen enkele conclusie kan worden verbonden aan dit gegeven en meer onderzoek nodig is'. Met zijn opmerking voedde hij speculaties en suggereerde hij een scenario dat door de Onderzoeksraad nog niet kan worden bevestigd.

Sterker nog, na presentatie op 9 september van het tussenrapport van de raad werd aangenomen dat de inslag dusdanig abrupt en definitief was dat de passagiers het neerstorten niets zouden hebben gemerkt. Voorzitter Tjibbe Joustra zei in een begeleidende videoboodschap dat op de cockpit-voicerecorder 'geen aanwijzing is gevonden dat er sprake was van een noodsituatie'. Het tussenrapport schetste een vlucht 'die normaal verliep en abrupt eindigde'. De minister suggereerde met zijn uitspraak over het masker dat de inzittenden zich wel bewust waren van hun lot. Een voorbarige suggestie omdat 'nog geen enkele conclusie kan worden verbonden aan dit gegeven'.

(Tekst gaat verder onder video)

Minister Frans Timmermans van Buitenlandse Zaken in talkshow Pauw. Beeld Screenshot pauw.vara.nl

Hij verdedigde zijn eigen verhaal

Timmermans gebruikte het detail van het zuurstofmasker bij Pauw ter onderbouwing van zijn geroemde toespraak voor de VN-Veiligheidsraad. Vijf dagen na de ramp vroeg hij zich bij de VN in New York hardop af: 'Hoe verschrikkelijk moesten die laatste momenten zijn geweest toen ze wisten dat het vliegtuig zou neerstorten. Keken ze elkaar nog één keer aan in een woordeloos afscheid?'

Presentator Jeroen Pauw stelde gisteravond: 'Strikt genomen riep u een beeld op dat niet heeft plaatsgevonden. 'O ja? Durft u dat zo te zeggen?', reageerde Timmermans. Pauw haalde het tussenrapport van de Onderzoeksraad aan: 'Er is niet een moment geweest dat mensen dachten: he, er komt een raket aan.' De minister vervolgens: 'Nee, die raket hebben ze niet aan zien komen. Maar u weet dat er iemand is gevonden met een zuurstofkapje op zijn mond?' Terwijl hij een denkbeeldig zuurstofmasker voor zijn gezicht bracht, zei hij: 'Die heeft dus de tijd gehad om dat te doen.'

Nadat hij het masker had opgevoerd om zijn hypothese van kracht te voorzien, nuanceerde hij zichzelf door te stellen dat hij de waarheid ook niet kent. Hij had bij de VN een scenario geschetst dat 'in me opkwam op dat moment'. Of de inzittenden van de vlucht hun einde werkelijk zo beleefden, wist hij niet, maar: 'Er is niets wat we nu weten waaruit je de conclusie kunt trekken dat het niet zo gegaan kan zijn.' Tot slot verwees hij naar het eindrapport van de Onderzoeksraad. Pas als dat volgende zomer wordt gepubliceerd 'denk ik dat we veel meer te weten komen'.

Hij zaaide twijfel

Met zijn uitspraak heeft de minister twijfel gezaaid onder de nabestaanden. Enerzijds heeft hij de suggestie gewekt dat het einde van de inzittenden van MH17 minder abrupt was dan het tussenrapport van de Onderzoeksraad deed vermoeden. De slachtoffers zouden hun laatste momenten bewust hebben beleefd. Anderzijds heeft hij met zijn opmerking de communicatie tussen het onderzoeksteam en de nabestaanden verstoord. 'Wat houden ze nog meer voor ons achter?', zeggen nabestaanden tegen de Volkskrant.

Tegen de NOS zegt een nabestaande: 'Ik schrok me dood toen ik dit hoorde. Timmermans heeft heel wat uit te leggen. Hoe komt hij aan deze informatie en wat weet hij nog meer? Blijkbaar zijn er dingen die wij niet mogen weten.'

Overigens zijn er ook nabestaanden die Timmermans de opmerking niet kwalijk nemen. Lydia Jumelet, die drie familieleden verloor, schrijft op Twitter: 'Nee, niet boos, hooguit schrik.' Ze stelt grote waardering te hebben voor de rol die de minister heeft gespeeld in de nasleep van de ramp.

Timmmermans ging vandaag door het stof. 'Ik leef enorm mee met de nabestaanden. Het laatste wat ik wil is op enige wijze hun leed verergeren. Ik had het niet moeten zeggen.' Waarom deed hij het dan toch? 'Omdat ik misschien wel té betrokken ben bij dit onderwerp.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden