Waarom Tibet niet en Syrië wel: olie zeker?

Waarom Libië wel en Tibet niet? Met dat zinnetje in een opiniestuk in The Guardian verwoordt de Britse historicus Mark Mazower kernachtig het groeiend onbehagen over de interventie die de inwoners van Benghazi van de ondergang redde. Want: hebben sommige wereldburgers meer recht op bescherming door de 'internationale gemeenschap' dan andere?


Als de Libiërs beschermd mogen worden, dan wellicht de Palestijnen in Gaza ook, ging Mazower verder. Hij vroeg het aan een 'mensenrechtenkruisridder' uit de entourage van Obama, maar die veranderde op slag in 'een ouderwetse diplomaat met een hoop keelgeschraap'.


Het nobele idee om slachtoffers niet langer aan hun lot over te laten omdat ze nou eenmaal onder het gezag van een souvereine staat vallen, wordt ernstig ondergraven nu de uitvoering chaotisch verloopt. Deze Verantwoordelijkheid te Beschermen (Responsibility to Protect - R2P) werd in 2005 verheven tot VN-doctrine. Nu dreigen die idealen in hun eigen zwaard te vallen.


Libië is de eerste interventie die uit naam van R2P wordt gevoerd. Obama zegt de Libische burgers te moeten beschermen tegen Kadhafi. In Obama's binnenkring zitten de humanitaire interventionisten - Samantha Power bijvoorbeeld, die een uitmuntend boek schreef over de geschiedenis van genocides en de Amerikaanse onverschilligheid erover.


Velen waren tegenstanders van de Irak-oorlog van president Bush. Dat was geen humanitaire interventie want de burgerbevolking werd aanvankelijk helemaal niet beschermd, meenden de tegenstanders. Maar volgens Mazower is het verschil in de praktijk moeilijk te zien. Die vaststelling ondergraaft het hele concept van R2P. Die doctrine is ontstaan uit schaamte voor het laten gebeuren van de genocide in Rwanda, Srebrenica en Darfur. De VN-mandaten waren te beperkend, een robuuste opdracht kwam ervoor in de plaats. De neo-conservatieve interventionisten rond Bush wilden schurkenstaten aanpakken, omdat die een bedreiging vormen voor het westen. Dat was heel iets anders. Maar als het effect hetzelfde is, wat doen de intenties er dan eigenlijk toe? Je kunt nog een stap verdergaan in dit horror-scenario: wordt Libië geen tweede Irak? Wachten de Libiërs jaren van aanslagen, geweld en zwak bestuur?


Het lijstje kan iedereen zelf uitbreiden. Waarom wel Libië en niet Syrië? Waarom wel Libië en niet Noord-Korea? Waarom wel Libië en niet Soedan? Olie, hoor je overal al roepen: Libië is een olieland, die andere niet. Dat is onmiskenbaar zo. Obama moet de niet-westerse wereld er daarom van overtuigen dat ingrijpen in Libië vooral een morele plicht is.


Zoals het het nu gaat, wekt R2P te veel valse hoop. De Syriërs die menen dat ze aan hun lot worden overgelaten terwijl Kadhafi wordt gebombardeerd, zijn het daarvan het schrijnendste voorbeeld.


De belangrijkste kwestie waarop de VN en de interventionisten rond Obama een antwoord moeten vinden is deze: de macht van de VN om burgers te beschermen is beperkt tot hooguit een of twee plekken in de wereld tegelijk. Als de internationale gemeenschap zich verantwoordelijk voelt, wordt bescherming een recht. Dan wordt al die andere slachtoffers, voor wie geen hulp beschikbaar is, onrecht aangedaan.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.