Waarom Sybrand Buma op de feestwagen van het populisme springt

Toine Heijmans in Amsterdam

De interessantste politieke partij van nu is toch het CDA, dat in de strijd om het bestaansrecht zijn eigen kapitalen vergeet. Het Conservatief Demagogisch Appèl, zeg ik tegen Dave als we elkaar spreken op het Centraal Station in Amsterdam. Schamper lachje. Want dit zijn geen grappen. Steeds verontruster ziet hij zijn partij van koers veranderen: een haakse bocht rechtsaf richting onbehouwen nationalisme, een eind onderweg al naar station xenofobie.

De nieuwe staatssecretaris Raymond Knops mocht het vertellen in De Telegraaf: hij is de 'politiek correcte beeldenstorm beu', de activisten die 'onze tradities' belegeren. Mooi in lijn met de Schoo-lezing van Sybrand Buma, over verweesde Nederlanders die hun banen verliezen 'aan een immigrant'. Populistische correctheid, is de prachtterm die NRC-columnist Tom-Jan Meeus ervoor bedacht. Het witwassen van onbehagen.

'Ik zou het fijn vinden', twitterde Dave Ensberg, 'als onze christendemocratische politieke partij niet onnodig bijdraagt aan verdere polarisatie (...) en daarin een genuanceerde toon aanslaat.'

Dave is de man met 'de allergrootste glimlach van het CDA', schreef ik drie jaar terug: een lange, enthousiaste, slimme dertiger, inmiddels bestuursvoorzitter van een scholengroep, die vol overtuiging de partij bestormde met oneliners als: 'ik draai tropenuren, maar ik kom uit de tropen dus dat scheelt'.

Dave Ensberg

Die glimlach is opgeborgen als we elkaar opnieuw spreken in een café op het station. 'Mij wordt aangeraden terughoudend te zijn met kritiek, als ik een carrière ambieer.' Maar zijn politieke ambities staan toch al in de koeling. Hij is lijstduwer in Tilburg. Dat is voor nu wel voldoende.

Onder CDA'ers, schreef de NRC na een rondgang, is genoeg onvrede, 'alleen: bijna niemand wil het hardop zeggen'. Eenheid bewaren uit angst voor de ondergang. Dave zegt het wel, eerst kalm, daarna steeds vuriger. 'We moeten een ideeënpartij zijn, maar echte interne discussie is er niet over vluchtelingen, duurzaamheid en medisch-ethische onderwerpen. Onze politiek leider moet het debat aangaan in de partij, maar doet het niet. Dat gaat ons op de lange termijn geloofwaardigheid kosten.'

Waarom dit gebeurt: 'We praten te veel Motivaction na.'

Motivaction is het bureau dat het CDA inhuurt voor de politieke marketing. Ze delen er de Nederlanders op in doelgroepen als 'moderne burgerij', 'nieuwe conservatieven' en 'opwaarts mobielen'. Die dan weer te targeten zijn met wat ze willen horen, over immigranten bijvoorbeeld. 'We lopen achter marketeers aan, in plaats van idealen', zegt Dave, en nu klinkt er werkelijk boosheid in zijn stem. 'Landelijk gezien schieten we door met het inzetten van Amerikaanse technieken. Het zijn tekenen van zwak leiderschap. Focusgroups, hou toch op. We zijn een brede volkspartij. Liever nat gaan met je eigen verhaal, dan onze idealen eraan geven.'

Het heeft wel gewerkt, zeg ik. Het CDA zit in het kabinet.

Dave: 'Met de slechtste verkiezingsuitslag ooit! Je moet je de ogen uit het hoofd schamen met 19 zetels. Het is CDA-onwaardig.'

Hij vertelt hoe het CDA in Rotterdam wil dat voorgangers van migrantenkerken alleen nog maar preken in het Nederlands. 'Wat een treurnis.' Stuurt een appje als blijkt dat het CDA Maastricht de deur op een kier houdt voor samenwerking met de PVV. 'Bah!'

De gedoogregering met de PVV, dat was geen einde van het Conservatief Demagogisch Appèl, het was een begin. In het 'stille schisma' dat de partij sindsdien beheerst, zegt Dave, houden de critici van toen zich veelal stil. 'De mastodonten hebben er geen zin meer in'.

Buma's Schoo-lezing

Dave houdt lezingen in het land voor lokale CDA'ers, over zijn bijzondere levensgeschiedenis en het boek dat hij schreef, Bezielde beschaving. 'Wat ik daar hoor: er is behoefte aan nuance. CDA'ers zijn geen mensen die klagen over de Afrikaanse tsunami. Die zijn vrijwilliger bij de kerk, de bibliotheek of vluchtelingenwerk. Sybrand zou een sterkere leider zijn als hij zijn mening niet laat valideren door marketingonderzoek, maar door zijn eigen mensen.'

Eén keer zijn ze samen op bezoek geweest in de Bijlmer, 'daarna heb ik hem nooit meer op zo'n plek gezien'. Alweer zo'n 'electorale kansenanalyse', met dit als gevolg: 'Onder Buma worden we echt een witte partij'.

CDA-campagne in Tilburg

Onderweg legitimeert die partij, net zoals de VVD dat doet, het sluimerende racisme dat steeds brutaler de kop opsteekt in Nederland. Iedereen boos als een gemeenteraadskandidaat op straat wordt uitgescholden voor 'zwarte aap'. Maar het heeft een weerwoord nodig dat verder gaat dan de obligate afkeuring. Geen christen-democraten en liberalen die op de feestwagen springen van het populisme.

'Leiderschap is dat mensen naar je luisteren', zegt Dave. 'Niet andersom.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.