Opinie

'Waarom studieschulden voorkomen, als je later wel een hypotheek mag afsluiten?'

Een sociaal leenstelsel, zoals vaak voorgesteld als alternatief voor de huidige studiefinanciering, komt maar niet van de grond. En dat is raar, vindt Jasper Jacobs.

Studenten liggen lezend in de zon in de omgeving van het Vrijthof in Maastricht, vandaag. Beeld ANP

Nederland moet bezuinigen en onderwijs is duur. Plannen voor een sociaal leenstelsel voor studiefinanciering komen nooit echt van de grond. Ik vraag me af waarom niet. Als je niets hoeft terug te betalen zolang je dat niet kan, waarom zou je dan niet lenen? Wat mij betreft lenen studenten al het geld dat ze nodig hebben voor studie en levensonderhoud en betalen ze alleen terug als hun inkomen dat toelaat.

Twee jaar geleden begon ik aan een deeltijdstudie Spaans met de ambitie om leraar te worden. Ik spreek de taal vloeiend, volgens deskundigen zijn de kansen op een baan goed, en heb ik talent voor het vak van docent. Toen het collegegeld werd verhoogd van 1500 naar 8000 euro per jaar, omdat ik al een hbo-titel heb, kon ik de studie niet meer betalen. Ik kan het geld ook niet lenen. Dat vind ik hoogst onrechtvaardig. Een sociaal leenstelsel dat onafhankelijk is van studie, al behaalde titels of leeftijd lijkt me wel rechtvaardig en met een maximaal te lenen bedrag voorkom je eeuwig doorstuderen en lenen.

Studenten- en jongerenorganisaties willen er niet aan. Neem de nieuwe jongerenorganisatie G500: 'Voorkom dat jongeren zich al op jonge leeftijd in de schulden steken en investeer 2,5% van het bbp meer in het onderwijs.' Nogmaals: als je niet kúnt betalen, hóef je ook niet te betalen. Ik heb al een schuld van mijn eerdere studie en die brengt me niet in financiële problemen, ik kan de huur en supermarkt gewoon betalen. Ik kan me zelfs vakanties met prijsvechtende luchtvaartmaatschappij naar Zuid-Europa veroorloven. In dat prijsvechtende vliegtuig zie ik trouwens veel jongeren die een weekendje gaan stappen.

Eerlijke verdeling
Waarom moet worden voorkomen dat 'jongeren zich al op jonge leeftijd in de schulden steken' voor hun studie, als ze wel meerdere tonnen lenen om een huis te kopen zodra ze een baan hebben gevonden? En wat is er mis met het inmiddels als cliché klinkende argument: waarom moet de loodgieter eerst meebetalen aan de studie van anderen, en later voor de rekening van zijn huisarts, via een almaar stijgende zorgpremie? Om te voorkomen dat jongeren zich al op jonge leeftijd in de schulden steken? Kan die huisarts niet wat minder besteden aan de hypotheek, en wat meer aan een studielening?

De G500 wil een eerlijkere verdeling van lusten en lasten tussen oudere en jongere generaties. Daar ben ik het roerend mee eens. Jongere generaties betalen mee aan voorzieningen die niet meer bestaan als ze de leeftijd hebben bereikt van de huidige babyboomers. Dat vind ik onrechtvaardig. Maar is het niet net zo onrechtvaardig dat de loodgieter meebetaalt aan de studie van zijn huisarts? Toen die babyboomers jongeren waren, gingen ze trouwens geen weekendjes stappen in Zuid-Europa.

Studies met minder perspectief op goed betaald werk zouden minder populair worden. Nou én? Als je niet aan de bak komt als kunstenaar of filosoof, dan hóef je je lening toch niet terug te betalen? Dat doet de econoom, arts of advocaat dan voor je. En mogen we niet ook wat eigen verantwoordelijkheid vragen? Ga alsjeblieft naar een kunstenaarsopleiding als je dat graag wilt, maar houd er rekening mee dat je schilderij ook een deurtje van een kippenhok kan worden en bedenk dat je misschien tussen feestende jongeren in het vliegtuig naar Zuid-Europa komt te zitten.

Een bekend argument is dat vooral kinderen van rijke ouders zullen gaan studeren. Dat argument kan je overal op los laten: Rijke ouders kunnen ook meebetalen aan de hypotheek van hun kroost, een auto cadeau doen, of een weekendje stappen in Zuid-Europa. Kinderen van rijke ouders zijn in het algemeen beter af, daar verander je niets aan met een sociaal leenstelsel. Je doet er eerder wat aan: als de loodgieter niet meer mee hoeft te betalen aan de studie van zijn huisarts, wordt de loodgieter iets rijker en de huisarts iets minder rijk.
Kunnen hun kinderen samen een weekendje stappen in Zuid- Europa.

Bekend is dat studenten tijdens de studie links pretenderen te zijn maar na de studie vaak rechts worden vanwege het hoge belastingpercentage op hun inkomen. Wat studiefinanciering betreft denken ze bij de G500 vooruit: hoe minder ze hoeven te lenen voor hun studie, hoe hoger dat belastingpercentage straks wordt.

Geloof me, veel liever was ik in staat geweest de lening wél te kunnen terugbetalen. Veel liever zit ik in een vliegtuig naar een ander continent dan in een prijsvechter naar Zuid-Europa. Maar laat dat dan wel voor iedereen gelden, voor alle leeftijden, onafhankelijk van de gedane studies, met een maximaal te lenen bedrag als enige beperking.

Jasper Jacobs is freelance tekstschrijver en vertaler.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden