Achtergrond Wegwerpplastic

Waarom stappen Nederlandse supermarkten niet af van wegwerpplastic?

De Duitse supermarktketen Rewe wil wegwerpplastic volledig verbieden, maakte het deze maand bekend. Andere Duitse concerns, zoals Lidl en Aldi, besloten dat al, net als Britse en Franse supermarkten. Waarom neemt Nederland geen afscheid van  plastic bordjes, bestek en ander eenmalig spul?

‘We kunnen niet accepteren dat er in 2050 meer plastic dan vis in de oceanen zit’, zei Frans Timmermans in mei op de Duitse tv-zender ZDF. De vicepresident van de Europese commissie presenteerde die maand samen met collega Jyrki Katainen een plan voor een verbod op wegwerpplastic. Bedrijven in Duitsland en Engeland zijn er al druk mee bezig, maar in Nederland gebeurt weinig. 

De Duitse supermarktketen Rewe wil wegwerpplastic zoals dit volledig verbieden. Beeld Simon Lenskens

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Albert Heijn zegt veel maatregelen te nemen om duurzaamheid te bevorderen. Zo verkoopt de supermarktketen wegwerpplastic van Bright, een merk met een lagere CO2- en milieu-impact dan reguliere wegwerpproducten. Ook wijst Albert Heijn erop dat het wegwerpproducten verkoopt die, in plaats van plastic, van bamboe, papier of hout zijn.

Concurrenten Spar en Jumbo zoeken duurzaamheidswinst niet zozeer in de te verkopen producten, maar bij zichzelf. Spar geeft prioriteit aan het verstrekken van herbruikbare tassen en Jumbo gebruikt een laser om etiketten op biologische producten te zetten. Dat scheelt, want het alternatief is een plastic etiket. 

Bijna 230 duizend handtekeningen

Een woordvoerder van Jumbo wijst erop dat verpakkingsmateriaal belangrijk is voor voedselveiligheid en houdbaarheid. Dat waarborgt de kwaliteit en smaak, verlengt de houdbaarheid en gaat verspilling tegen, vindt Jumbo. ‘Onzin, zegt Meike Rijksen. Zij leidt voor Greenpeace een campagne tegen wegwerpplastic. Een petitie voor een verbod op wegwerpplastic en overbodige verpakkingen in supermarkten, leverde al bijna 230 duizend handtekeningen op.

‘Supermarkten gebruiken telkens dezelfde smoesjes over smaak en houdbaarheid, terwijl er genoeg producten zijn waar plastic omheen zit zonder dringende noodzaak, stelt Rijksen. Ik zag vorige week bijvoorbeeld geen folie liggen om de winterpeen bij Jumbo en bij Albert Heijn wel. Het kan dus gewoon.’ 

Albert Heijn meldde in 2015 nog dat het minder groenten zou verpakken, waaronder de winterpeen. Desgevraagd zegt de supermarkt dat het destijds om een test ging en de winterpeen weinig verkocht werd, waardoor de kwaliteit snel achteruit ging. Inmiddels zit er dus weer een krimpfolie omheen.

Meest onzinnige plastic verpakking-verkiezing

De winterpeen-in-folie is niettemin kandidaat in Greenpeace’ verkiezing voor de meest onzinnige plastic verpakking: de Mispaksel-trofee. ‘Albert Heijn vindt het weliswaar goed dat Greenpeace aandacht besteedt aan de verpakkingsproblematiek, is de reactie van de supermarktketen. Wij vinden echter dat de milieuorganisatie te weinig oog heeft gehad voor de kans op voedselverspilling’, aldus een AH-woordvoerder. 

Roland ten Klooster, hoogleraar verpakkingsontwerp en -management aan de Universiteit Twente, vindt de aandacht voor ‘overbodige’ verpakkingen overdreven. ‘Het is niet verplicht om producten gewikkeld in plastic te kopen, er zijn genoeg alternatieven. Hoe minder mensen kopen, hoe minder de supermarkt inkoopt; een betere wereld begint bij jezelf.’ Volgens de hoogleraar spelen de plastic verpakkingen niet zo’n grote rol als de 230 duizend ondertekenaars van de Greenpeace-petitie wellicht denken. Wegwerpplastic is een groter probleem. ‘Alles wat de consument weggooit, veroorzaakt een veel hogere milieubelasting dan het verpakkingsmateriaal uit de supermarkt. Een boterhamzakje weggooien is erger dan de verpakking waar het in zit.’

Daarom hebben Duitse supermarktketens, zoals Lidl en Aldi, maar ook Britse en Franse winkelconcerns, wegwerpplastic in de ban gedaan. Veelal geldt een volledig verbod op de verkoop van plastic bordjes, vorken, lepels en messen. Nederlandse supermarkten zijn nog lang niet zo ver. 

Kentering gaande

Hoewel campagneleider-tegen-wegwerpplastic Rijksen de nodige kritiek heeft op Nederlandse ketens, denkt ze niet dat die achterop lopen. ‘Al lopen we ook zeker niet voorop. Je ziet dat er in Nederland een kentering gaande is onder druk van de publieke opinie. Mensen in alle lagen van de bevolking zijn het zat; ze willen geen door plastic vervuilde straten en oceanen. Door die politieke druk komen ook bedrijven in beweging.’

Een alternatief voor plastic is volgens Ten Klooster echter moeilijk te vinden. ‘Bedrijven zitten echt niet stil op dat gebied, want de bron naar kunststof raakt een keer op. Keer op keer blijkt echter dat kunststof de beste oplossing is. Dat is frustrerend, recyclen blijft de beste optie.’

Kun je leven zonder plastic? 

Plastic vervuilt de oceanen en bedreigt de gezondheid van dier en mens. Goed idee dus: leven met zo min mogelijk plastic afval. Hoe pak je dat aan? V-vlogger Lisa Koetsenruijter deed een week haar best. 

Duurt het écht 500 jaar voordat een rietje is afgebroken?

Berichten verspreiden zich razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: ‘Het duurt vijfhonderd jaar voordat een plastic rietje is afgebroken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.