BESCHOUWING

Waarom scoort Australische pop zo goed?

The Wizards of Oz op Lowlands

Tame Impala, Courtney Barnett, Pond, DMA's. De podia van Lowlands staan vol met Australische topacts. Waarom komt er toch zo veel goede muziek from the land down under? Guus Ritzen ziet zes ingrediënten voor succes.

Tame Impala. Beeld .

Quizvraag: wat is de overeenkomst tussen de garagepop van Courtney Barnett, de kleurrijke, melodische psychedelica van Tame Impala en Pond; het aan het laidback popgevoel van Oasis referende DMA's en de scheurende hiphop- en trapbeats van What So Not? Juist. Allemaal Australisch.

Dat is geen toeval. Deze bands, die allemaal op Lowlands spelen, maken deel uit van een rijke muziekhistorie. Met artiesten als Nick Cave, INXS en AC/DC heeft Australië nooit een tekort gehad aan enerverende (pop)muziek. Maar de laatste jaren lijkt het aanbod talrijker dan ooit. Is het niet King Gizzard and the Lizard Wizard dat Down the Rabbit Hole plat speelt, dan is het wel het folkrockduo Pierce Brothers dat het publiek op Pinkpop betovert.

En dat voor een land dat ondanks zijn grootte - Nederland past er tweehonderd keer in - slechts 22,5 miljoen mensen herbergt. Wat is het geheim van down under? Zes ingrediënten die Australia tot het succesvolle muziekland maken dat het is.

Nick Cave. Beeld afp

1. De livescene is enorm

Iedereen die in miljoenenmetropool Melbourne is geweest, kent het beeld. Broeierige avonden in het noorden van de stad, waar je bar in- en uitloopt en overal om je heen livemuziek klinkt. Speelt links een singersongwriter die je niet bevalt, dan steek je de straat over en duik je rechts de kelder in van een ander café, om daar te stuiten op een obscuur, psychedelisch bandje.

In Melbourne bezoeken op een gemiddelde zaterdagavond bijna 100 duizend mensen een show, becijferde de overheid in 2012. Dat is zowat de hele stad Delft die naar bandjes staat te kijken. Australië - en met name Melbourne, thuisbasis van Courtney Barnett - heeft een klinkende infrastructuur voor liveoptredens. En weinig dingen zijn zo belangrijk voor beginnende bandjes om zich te ontwikkelen als optreden. Om een gevolg te creëren, om live-ervaring op te doen, om te zien hoe je liedjes vallen bij het publiek. Volgens Annie Toller - redacteur bij Who The Hell, een van de oudste muziekblogs van het land - is de Australische scene erg open. 'Begin je deze week nog een band, dan kun je in een maand vijf shows spelen. People give you a go.'

Drie acts om in de gaten te houden...

...en hun beste nummers:

Royal Headache - Never Again
Vliegensvlugge garagepunk uit de underground van Sydney, afgeblust met de vocalen van een frontman die even soulvol zingt als rauw. Pitchfork is fan.

Jagwar Ma - Come Save Me
Psychedelisch elektropopduo uit Sydney, dat de Madchester-jaren van Happy Mondays in herinnering roept. Met als achtergrond niet de rokende schoorstenen van industrieel Noord-Engeland, maar de zonnige kustlijn van Australië.

Twerps - I Don't Mind
Dolewave, zo noemen ze dit typisch Australische genre dat deze bij Merge (Arcade Fire, Spoon) getekende band bezigt. Twerps maakt slackerachtige, bij tijd en wijlen zoete pop met spitsvondige teksten, die doen denken aan Belle & Sebastian.

In 2011 deed accountancyfirma Ernst & Young een onderzoek naar de omvang van de livesector in het land. Op een bevolking van 22,5 miljoen bezoeken bijna 42 miljoen mensen jaarlijks een concert. Ter vergelijking: in Nederland, met 16,9 miljoen inwoners, ligt dit cijfer op ongeveer 10 miljoen bezoeken per jaar.

De vruchtbare livescene van Melbourne is ook een van de redenen achter het succes van Courtney Barnett. Op haar 20ste verhuisde ze naar Melbourne, ging biertjes tappen in de Northcote Social Club (een van de bekendste lokale poppodia), raakte zo bevriend met medemuzikanten en speelde met hen in verschillende bands, totdat ze haar succesvolle soloproject begon.

'Ook de overheid is in de laatste tien jaar steeds meer het belang van deze liveindustrie gaan inzien', zegt Shane Homan, universitair docent media en cultuur aan de Monash-universiteit in Melbourne, waar hij onderzoek doet naar de vaderlandse muziekindustrie. Dat de overheid het belang inziet van de livescene, is wel eens anders geweest. In de jaren tachtig en negentig waren veel poppodia gedwongen te sluiten door steeds strengere geluids- en veiligheidsregels.

De voortrekkersrol van Tame Impala

Jono Ma van elektropopduo Jagwar Ma uit Sydney, kan zich nog de dag herinneren dat hij Tame Impala voor het eerst hoorde. ‘Ik was omver geblazen. Het eerste wat ik dacht was: dit is een band die enorm belangrijk gaat worden en wereldwijde erkenning zal krijgen. Ze waren toen nog een onbekende groep uit Perth en hadden net een platendeal gekregen. Hoewel Australië altijd al goede bands heeft voortgebracht, ging de rest van de wereld de Australische muziekscene na Tame Impala serieuzer nemen. Zes jaar geleden was het een stuk moeilijker internationale aandacht te krijgen. Toen wij doorbraken in het buitenland zeiden mensen: hé, ze klinken een beetje als Tame Impala. Laten we ze een kans geven.’

'Mede door verschillende onderzoeken die de afgelopen tien jaar uitkwamen over het economische belang van deze industrie, waar jaarlijks 1,2 miljard Australische dollar (794 miljoen euro, red.) in omgaat, heeft de overheid het beleid versoepeld', zegt Homan. Sinds 2005 is het aantal locaties waar livemuziek kan worden gespeeld daardoor toegenomen. Dit heeft volgens hem een gunstig effect op de Australische popmuziek van de laatste jaren.

Maar er is meer: de overheid heeft niet alleen het beleid versoepeld, poppodia worden tegenwoordig zelfs in bescherming genomen. Homan: 'Vroeger werden veel plaatsen waar livemuziek werd gespeeld, gedwongen te sluiten na klachten van omwonenden over geluidsoverlast.' Sinds een aantal jaar zijn op sommige plaatsen de rollen omgedraaid, zoals in de kuststad Brisbane en in de staat Victoria, waarin Melbourne ligt. Homan: 'Als je daar in de buurt gaat wonen van een poppodium, dan is dat je eigen keuze en moet je zelf maatregelen nemen om geluidsoverlast te voorkomen.'

2. Triple J en community-radio

Op de poppodia kunnen de Australische bandjes hun kwaliteiten aanscherpen, maar het zijn de talrijke radiostations die ze naar een breder publiek brengen. Met daarin een hoofdrol voor Triple J, de nationale radiozender voor alternatieve muziek, met wekelijks 1,78 miljoen luisteraars - en een van de bekendste omroepen van het land. Zij hebben een overheidsmandaat om minstens 25 procent Australische muziek te draaien, maar zitten naar eigen zeggen op 40 procent.

In 2008 hoort Triple J van een onbekend, psychedelisch bandje met de naam Tame Impala. Ze hebben net een platencontract bij het hippe label Modular, maar buiten het aan de geïsoleerde westkust gelegen Perth heeft nog niemand van ze gehoord. Drie van hun singles krijgen een plekje in de roulatielijst van de radiozender. Van de ene op de andere dag is Tame Impala te horen in kekke koffiebarretjes in Sydney, tot aan platenzaken in Melbourne.

Kevin Parker van Tame Impala. Beeld getty

'Triple J was de eerste radiozender die onze muziek draaide', zegt Kevin Parker, liedjesschrijver van Tame Impala, over de telefoon vanuit London. 'Ineens waren wij overal in het land te horen. Dat gaf ons een voorproefje van wat de toekomst voor ons in petto had', doelend op het latere succes van zijn band. 'Triple J steunt Australische bands en in die zin zijn ze een van de drijvende krachten achter het Australische succes.'

Parker: 'Australië is een uitgestrekt land en daardoor verplaatsen veel mensen zich met de auto. Naar de radio luisteren behoort tot de dagelijkse routine van veel Australiërs.' Toen Parker net zijn rijbewijs had, ging hij veel op pad met de auto. Gewoon, rondjes rijden, met de radio aan, het volume vol open. Sjezend door Perth, langs kale, woestijnachtige vlaktes, voorbij rivieren en betonnen buitenwijken, richting het strand. Voor hem was dat dé manier om nieuwe, spannende bandjes te ontdekken.

Maar, zegt hij, naast Triple J zijn het vooral de vele communityradiozenders die in Australië een belangrijke rol vervullen. De kleinschalige non-profitzenders die worden gerund door vrijwilligers en voornamelijk vaderlandse artiesten draaien. Maandelijks trekken ze ruim 9 miljoen luisteraars. Ze vormen belangrijke talentenpoels, waar grotere jongens als Triple J vervolgens uit vissen. En, zegt Parker, op de communityradio draaien ze alles: 'Of het nou een cheesy popsong is of een 15 minuten durende noiserockjam. Iedereen krijg een kans.'

3. Niet vergeten: Australië is een Engelstalig land...

Het ligt nogal voor de hand, maar Australië is een Engelstalig land. En alle Engelstalige landen doen het goed op muziekgebied. De Verenigde Staten, Engeland, Schotland, Ierland, Canada. Australië is geen uitzondering. Engels is de gemeenschappelijke, culturele taal van internationale popmuziek en dat geeft bands uit Oz een voorsprong op bijvoorbeeld Spaanse, Poolse of Duitse bands, die eerst een taalbarrière moeten overwinnen.

Lekker vaag argument. Toch levert de Engelse taal behoorlijk concrete voordelen op, namelijk drie: Rolling Stone, The Guardian en Pitchfork - smaakbepalende, Engelstalige media die allemaal een dependance in Australië hebben. Rolling Stone heeft daar al sinds 1970 een eigen uitgave, The Guardian opende in 2013 een Australische afdeling en sinds dat jaar heeft ook muziekblog Pitchfork er een correspondent.

Dat maakt de muziek die er vandaan komt niet per se origineler of spannender dan die in andere landen, maar het helpt deze muziek onder de aandacht te brengen. Doe je het als Australische band goed in het livecircuit of zit je in de playlist van Triple J, dan is er de kans dat je door bovenstaande media wordt opgepikt. Het overkwam Courtney Barnett. Haar Avant Gardener debuteerde in 2013 bij zowel The Guardian als Pitchfork. Barnett stond toen al met een been in het buitenland.

Courtney Barnett. Beeld ap

4. ...en ook nog eens behoorlijk rijk.

In een band zitten kost geld. Heb je als beginnende muzikant net een gitaar bij elkaar gespaard en met wat gelijkgezinden een bandje gevormd, dan moet er een tourbus worden gekocht en een oefenruimte worden gehuurd. Of je dit uiteindelijk allemaal terug gaat verdienen, is nog sterk de vraag.

Om te verklaren waarom Australië op muzikaal gebied zo succesvol is, kun je niet om de welvaart van het land heen, zegt Homan, docent media en cultuur. Australië is de op elf na grootste economie wereldwijd (Nederland staat op nummer 17). Bovendien: het Australische bruto nationaal product (bnp) per hoofd van de bevolking behoort tot de twintig hoogste ter wereld. Homan: 'Australië heeft een omvangrijke middenklasse die het zich kan veroorloven in een band te zitten, naar concerten te gaan en muziek te kopen.' Allemaal factoren die de nationale muziekindustrie spekken.

5. Sounds Australia

Fun fact: Paul Keating, in de jaren negentig minister-president van Australië, was ooit de manager van rockband The Ramrods. En Peter Garrett, de minister van Milieu, Erfgoed en Kunst van 2007 tot 2010, was bijna drie decennia lang de vocalist van de succesvolle band Midnight Oil.

De verbintenis tussen de Australische overheid en muziek is opvallend. De overheid speelt een actieve rol als het op muziek aankomt, door subsidies van duizenden dollars te verstrekken aan tourende bands en het mininumquotum voor Australische nummers dat op Triple J te horen moet zijn. Maar volgens betrokkenen speelt één overheidsinitiatief in het bijzonder een grote rol: Sounds Australia.

Angus Young van ACDC. Beeld epa

Dat is een platform ter promotie van hedendaagse, Australische muziek op buitenlandse 'showcasefestivals', zoals South By Southwest (SXSW) in Texas. Die festivals zijn vooral bedoeld voor mensen die in de muziekindustrie werken, zoals boekers en vertegenwoordigers van platenmaatschappijen. Sounds Australia werd in 2009 opgericht, toen voormalig Midnight Oil-zanger Garrett minister was.

'Met hun marketing- en promotiewerkzaamheden hebben zij een belangrijk aandeel in het huidige buitenlandse succes van Australische bands', zegt Homan. Door het organiseren van thema-avonden met alleen Australische acts op showcasefestivals als The Great Escape in Brighton en het opzetten van netwerkbijeenkomsten waar industrielui elkaar ontmoeten, proberen ze de muziek uit Oz naar de rest van de wereld te exporteren.

De organisatie zelf zegt dat het aantal artiesten uit Australië op internationale showcasefestivals is gestegen van 49 per jaar in 2009 - toen het platform werd opgericht - naar 263 bands in 2014. Ook de cijfers van SXSW liegen er niet om. Of het volledig aan het platform is toe te schrijven, is maar de vraag, maar vorig jaar stonden op het festival in Austin 55 Australische acts. In 2002 waren dit er voor Nieuw-Zeeland en Australië samen nog geen twintig.

6. Last but not least: de toegewijde muziekgemeenschap

Een rijk, Engelstalig land, met een bruisende livescene, een toegewijde overheid en dito radiosector. Zo simpel kan het zijn. Toch ontbreekt er nog een cruciaal punt dat alle betrokkenen noemen: het open en vriendelijke karakter van muziekland Australië. Het sterke gevoel van gemeenschap dat er heerst. Van de vele muziekliefhebbers die graag concerten bezoeken en naar communityradio luisteren, tot de (onafhankelijke) platenlabels die bandjes aan zich binden en ze een kans geven hun muziek uit te brengen.

Jono Ma, de helft van elektropopduo Jagwar Ma, begon dat vooral op te vallen toen hij met zijn band naar het buitenland verhuisde. 'We woonden een tijdje in Berlijn en daar zagen we dat er een enorm gat zat tussen de wereld van clubs en de wereld van bands. De clubscene was erg clubby, en de bandscene erg bandy. Maar in Sydney, waar wij vandaan komen, is het allemaal één ding.'

Muziekjournalist Annie Toller denkt dat de geografische isolatie van Australië de saamhorigheid aanwakkert. Een wij-versus-de-wereld-sentiment. Toller: 'De poppodia, de bands, de fans; ze vormen een hechte gemeenschap. Elkaar helpen in plaats van elkaar bestrijden is, denk ik, een belangrijke succesfactor voor de bands die nu in de rest van wereld doorbreken. Ik kan niet anders zeggen dan dat het een heel mooi ding is om deel van uit te maken.'

Beeld de Volkskrant

Australische bands op Lowlands

Tame Impala: zondag 20.40 uur Heineken
Courtney Barnett: zaterdag 21.00 uur India
Pond: zondag 16.00 uur Charlie
DMA's: vrijdag 20.00 uur Charlie
What So Not?, zondag 01.00 uur Bravo

Voor volledige programmering: lowlands.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.