InterviewLouise Elffers

Waarom scholen alle niveaus onder één dak moeten aanbieden

null Beeld Erik Smits
Beeld Erik Smits

Ze vindt het beschamend dat kinderen zulke ongelijke kansen hebben in het onderwijs. Louise Elffers wil dat kinderen langer bij elkaar zitten en later hun schooltype kiezen, zoals ook de Onderwijsraad donderdag bepleit.

‘We selecteren leerlingen in Nederland heel vroeg naar niveau. Terwijl we weten dat die vroege selectie kansenongelijkheid vergroot. Leerlingen die voor hun leerontwikkeling sterker zijn aangewezen op de schoolomgeving, hebben te weinig tijd om hun talenten te ontplooien en tonen. Bovendien wordt er ongelijk geselecteerd: bij gelijke prestaties worden leerlingen met minder geschoolde ouders structureel lager geadviseerd en geplaatst.

Louise Elffers (42)

is als onderwijswetenschapper gespecialiseerd in kansenongelijkheid in het onderwijs. Zij werkt als onderzoeker bij de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam. Ze is tevens directeur van het Kenniscentrum Ongelijkheid, een initiatief van de Gemeente Amsterdam en de twee universiteiten en twee hogescholen in de stad.

‘Men denkt vaak dat een latere selectie de snellere leerlingen tegenhoudt. Maar dat hoeft niet zo te zijn. Daarom is mijn suggestie: uitstel van selectie zonder uitstel van differentiatie. Kinderen volgen onderwijs dat aansluit bij hun potentie en ambitie, zonder dat je ze voortijdig vastpint op een bepaald niveau.

‘Concreet zou dat betekenen dat scholen alle niveaus onder één dak aanbieden. Door tussentijdse overstapmomenten te bieden, krijgen alle leerlingen de kans uit te vinden én te laten zien welke route bij ze past. Daarna kiezen ze op hun 15de een definitief uitstroomprofiel. Wie al goed zit, blijft op dezelfde route.

‘In het huidige model heeft het grote negatieve consequenties als iets niet lukt, als je ‘te hoog’ wordt geadviseerd. Daardoor adviseren we in Nederland heel risicomijdend. Dat heeft ook te maken met hoe scholen worden beoordeeld door de inspectie. Als een leerling naar een lager niveau overstapt, wordt de school daarop afgerekend.

‘Maar de consequenties van te hoog of te laag geplaatst worden, zijn zo groot als we ze zelf maken. De niveauverschillen tussen leerlingen op vmbo, havo en vwo zijn veel kleiner dan vaak wordt gedacht. Een flexibeler inrichting van de onderbouw van het voortgezet onderwijs wil dus ook zeggen dat je de school er niet op afrekent als leerlingen in die periode nog veranderen van niveau. Zolang het voor scholen een risico is als een leerling het niet redt op een bepaald niveau, krijgt een leerling minder kansen om het te proberen. Dat lijkt vooral leerlingen met minder of niet in Nederland geschoolde ouders in de weg te zitten.

‘Uitgestelde selectie wordt in Nederland geassocieerd met ingrijpende stelselwijzigingen. Maar er staat scholen weinig in de weg om dit te doen. En we hoeven dit model ook niet verplicht over alle scholen uit te storten. Ik zou een financiële prikkel optuigen waarmee het voor meer scholen aantrekkelijk wordt om hun onderwijs zo in te richten.

‘Roostertechnisch is het minder ingewikkeld dan het lijkt, vertellen schooldirecteuren die al werken volgens dit model. De uitdaging zit vooral in het realiseren van voldoende tijd en ruimte voor docenten om leerlingen van verschillende niveaus zo goed mogelijk te bedienen. Zorg daarom dat deze scholen meer tijd en menskracht beschikbaar hebben om alle leerlingen op maat te begeleiden. Met doorlopende loopbaanbegeleiding en meer ruimte voor leerlingen om te versnellen, vertragen, verbreden of verdiepen.

‘Veel ouders steunen het ideaal van kansengelijkheid, maar komen met dat ideaal in de knel als het om hun eigen kind gaat. Als hun kind een vwo-advies krijgt, kiezen ze liever voor een categoraal gymnasium dan een scholengemeenschap, in de hoop zo het hoogst mogelijke niveau zeker te stellen.

‘Een scholengemeenschap waar kinderen van en met elkaar leren én waar ouders de zekerheid hebben dat de talenten van hun kinderen worden gezien en aangeboord, kan die twee idealen met elkaar verenigen. Zolang brede scholen als kansengelijkheidsproject worden geframed, vinden veel ouders dat vooral mooi voor kinderen van een ander, maar niet voor die van henzelf.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden