Vier vragenIsraël

Waarom regeren Israëls grootste politieke rivalen samen (en wisselen ze het premierschap af)?

Het is de Israëlische premier Benjamin Netanyahu (70) weer gelukt: donderdag treedt hij aan met een nieuwe regering en begint hij aan zijn vijfde termijn. Maar hij zal zijn functie na achttien maanden moeten afstaan.  

Tijdens een demonstratie in Tel Aviv tegen corruptie en de regering houdt een vrouw een bord omhoog met Gantz (links) en Netanyahu. Beeld AP

Hoe is deze opmerkelijke ‘nationale noodregering’ tot stand gekomen?

Er waren maar liefst drie verkiezingen binnen een jaar voor nodig. Israëls langstzittende premier en diens belangrijkste rivaal, oud-legerleider Benny Gantz, slaagden er afzonderlijk steeds niet in een meerderheid te vinden in de Knesset, het parlement. De stembusuitslagen van hun partijen – Likoed respectievelijk Blauw en Wit – ontliepen elkaar nauwelijks. Nu gaan de leiders het samen proberen, drie jaar lang. Na elkaar een jaar lang te hebben verketterd, roepen beiden dat het land omwille van de coronacrisis eenheid en leiderschap nodig heeft. Een gedeeld leiderschap: de eerste achttien maanden van de regeerperiode is Netanyahu premier, daarna draagt hij de functie over aan Gantz. Althans, dat is de afspraak. Gantz is vanaf nu minister van Defensie.

Hoe zijn de reacties in Israël?

De gelukkigste man van het land is waarschijnlijk president Reuven Rivlin, een partijgenoot maar geen vriend van Netanyahu. Hij had de premier en Gantz gesmeekt de kiezers een vierde gang naar de stembus te besparen. Het idee van een roulerend premierschap is naar verluidt van hem afkomstig. Gantz heeft veel aanhang verloren in zijn eigen partij, die eigenlijk een bundeling is van centrum-rechtse partijen. Menig partijgenoot ziet hem als een ‘verrader’, een ‘stemmendief’: Gantz was toch de politiek ingegaan om Netanyahu te onttronen, niet om onder hem te dienen?! 

Verdedigers van Gantz wijzen op de bestrijding van de coronacrisis die een breed politiek draagvlak vergt. De ultra-orthodoxe partijen, door de jaren heen trouwe bondgenoten van Netanyahu, zijn er ook dit keer weer bij. De premier verloor wel de steun van een kleine ultra-nationalistische partij die de regeringsploeg te links vindt.

Hoe zit het  nu met de rechtszaak tegen Netanyahu?

Die hangt hem nog steeds boven het hoofd. De datum is ook al geprikt: op 24 mei is de eerste zitting. Hoewel veel mensen vinden dat een verdachte van corruptie geen premier zou mogen zijn (tot voor kort behoorde ook Gantz tot dat kamp), is er niets dat Netanyahu tegenhoudt. Op verzoek van mensenrechtenactivisten en de oppositie heeft het Hooggerechtshof zich nog gebogen over de kwestie, maar vorige week oordeelden de rechters dat er ‘geen juridische basis is om Netanyahu ervan te weerhouden een regering te vormen’. 

Volgens de wet mag hij premier blijven tot hij is veroordeeld, en niet meer in hoger beroep kan gaan. Pikant is dat hij als premier feitelijk het veto krijgt bij de benoeming van een nieuwe minister van Justitie en nieuwe benoemingen voor het Hooggerechtshof. ‘Gantz gaat er dus mee akkoord dat een verdachte alle rechters kan benoemen die zijn zaak zullen bespreken’, brieste Yair Lapid, een oud-minister die tijdens de verkiezingen met Gantz was opgetrokken, maar die zich woedend terugtrok uit diens partij.

Gaat deze regering de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever annexeren?

Het sein staat op groen. Begin dit jaar heeft de Amerikaanse president Trump een ‘vredesplan’ gepresenteerd, waarin hij stelt dat Israël 30 procent van de Westelijke Jordaanoever (waar zich meer dan 135 illegale Joodse nederzettingen bevinden) mag annexeren. De Palestijnen zijn woedend, maar Netanyahu heeft zijn achterban beloofd hier vaart achter te zetten. Dat zal hij zeker doen, want zolang Trump president is, zullen de Verenigde Staten hem steunen, en Netanyahu wil niet afwachten welke koers Joe Biden zal varen, mocht deze Democraat de verkiezingen in november winnen. 

In het Israëlische regeerakkoord is dan ook opgenomen dat nederzettingen kunnen worden geannexeerd, op 1 juli zal daarvoor wetgeving worden ingevoerd. Gantz zegt dergelijke stappen alleen te willen zetten als er consensus is met de Palestijnen, maar  vooralsnog is hij minister van Defensie, en geen premier. Dit betekent dat hij geen vetorecht heeft. Het is nog afwachten welke rol Europa en andere landen zullen spelen als Netanyahu doorzet, omdat annexatie volgens velen in strijd is met het internationale recht. De Europese Unie zinspeelt op sancties.

Lees ook

Israëlische kolonisten over het plan van Trump: ‘We zijn hier al 3.500 jaar’
Duizenden jaren droomden Joden van terugkeer, en bewoners van de nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever zijn blij dat Trump hun rechten heeft erkend. ‘Wij horen hier’, zeggen zij. ‘En het is goed als de Palestijnen horen dat wij nooit meer vertrekken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden