Opinie

Waarom raken de foto's van het Syrische jongetje ons zo?

De foto van de Syrische jongen die omkwam tijdens zijn tocht naar Europa, gaat sinds gisteren de wereld over. Waarom worden wij zo geraakt door dit beeld? En is dit een iconische foto die de geschiedenis gaat veranderen?

Beeld epa

Willem Koetsenruijter, docent Journalistiek en Nieuwe Media Universiteit Leiden en auteur van het boek Beeldtaal:

'Iconische foto's bijten zich diep vast in het geheugen. Ze overtuigen je van iets ernstigs en van iets groots. Als onderzoekers kijken we daarnaar vanuit een retorisch perspectief: waarom overtuigt dit? Het draait vaak om een combinatie van pathos (gevoel), en logos (logische onderbouwing). Maar juist bij deze foto wordt alleen op het gevoel gespeeld. De context moet je kennen want die zie je niet.

'Eén foto kan de geschiedenis veranderen. Denk aan de foto van Eddie Adams van de executie van een Vietcong soldaat tijdens het begin van het TET-offensief in 1968. Het is een foto waarvan gezegd wordt dat deze niet alleen de oorlog dichterbij de Amerikaanse burger bracht, maar ook dat deze een omslag in de publieke opinie teweegbracht.

'Sommige media, bijvoorbeeld de BBC, kozen ervoor niet de foto van de dode jongen met zijn gezicht in het zand, te publiceren maar de foto waarbij hij wordt weggedragen door een Turkse agent. Op de ene foto zie je dat de jongen dood is: zo liggen kinderen niet.

Maar de andere foto is ook sterk omdat het de onmogelijke interactie laat zien. Juist omdat de politieman zijn hoofd afwendt en niet naar de jongen kijkt, laat zien dat hij het jongetje 'herkent'. Dat raakt ons allemaal. Deze jongen zou bij onze kinderen op de crèche hebben kunnen zitten.

Voor foto's geldt: hoe dichterbij figuurlijk, hoe dichterbij letterlijk. Een foto van een groepje vluchtelingen op een bootje in de verte is makkelijker op afstand te houden dan een ingezoomed dood kind. We weten hoe groot het probleem is maar nu komt het dichtbij.'

De Turkse politieagent wendt zijn hoofd af. Beeld afp

Martijn Kleppe, Onderzoeker persfotografie en icoonfoto's aan de Erasmusuniversiteit:

'De kwaliteit van het beeld is sterk. Het jongetje wordt uitgesneden maar niet herkenbaar en niet frontaal in beeld gebracht. Hierdoor kun je je makkelijk met hem identificeren of je eigen kind op hem projecteren.

'Het is een schone foto, je ziet geen uitgerukte ledematen zoals we dagelijks zien in foto's uit Syrië. Juist het impliciete is schokkend.

'Daarnaast speelt het moment een rol: deze hele zomer zijn we geconfronteerd met nieuws over de vluchtelingen. Het komt steeds dichterbij. Eerst was het alleen in Italië nu staan ze voor het station in Boedapest. De foto verbeeldt ons schuldgevoel. Als we de grenzen hadden opengezet, was dit jongetje niet overleden, zou je er in kunnen zien.

We zien dat sommige kranten de foto's wel hebben geplaatst (de Volkskrant, NRC, Trouw) en anderen niet (De Telegraaf, het AD). Ik vind het vooral opvallend dat Trouw de foto op de voorpagina heeft gezet. Over het algemeen zijn zij voorzichtiger met dit soort beelden.

Of dit soort foto's worden gebruikt voor politiek gewin? Het is nog maar de vraag of het een 'gamechanger' wordt. Over Vietnam wordt vaak gezegd dat de media die oorlog heeft gekanteld maar uit onderzoek blijkt dat de publieke opinie al aan het veranderen was. Juist dat maakte de impact van die foto's zo groot. Over het langetermijneffect van deze foto's valt nog niets te zeggen. Vraag het over tien jaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden