InterviewJanka Stoker

‘Waarom protesteren studenten niet massaal voor soepelere regels en meer contacturen?’

Hoogleraar Janka Stoker (Rijksuniversiteit Groningen) is bezorgd over de kwaliteit van online onderwijs en de effecten op de mentale gezondheid. Ze vraagt zich af waarom studenten niet protesteren. ‘Waar zijn de verenigingen en de studentenvakbond?’

Janka Stoker van de Rijksuniversiteit Groningen, hoogleraar leiderschap en organisatieverandering en directeur van expertisecentrum In the Lead.Beeld Ruben Schipper Fotografie

Na een half jaar thuiszitten beginnen eerstejaars studenten in september aan hun online mbo-, hbo- of universitaire studie. Opnieuw zijn ze afgesloten van hun leeftijdsgenoten en op zichzelf en hun laptop aangewezen. Wat doet dit met jongeren?

‘Ik ondervind aan den lijve wat de impact hiervan is. Niet alleen als docent leiderschap en organisatieverandering aan de universiteit, ook als moeder van een dochter die in augustus in Utrecht rechten gaat studeren. Online studeren is voor jonge mensen verschrikkelijk. De kwaliteit van het aangeboden onderwijs is inferieur vergeleken met ons normale onderwijs. Er is geen interactie tussen docent en studenten, waardoor de docent niet weet of de stof is begrepen. 

‘De uitkomst van enquêtes onder studenten is zorgelijk: een groot deel voelt zich eenzaam en somber en kan zich niet op de studie concentreren. Wat ik onder aankomende eerstejaars zie, is grote onzekerheid. Een deel, zoals mijn dochter, heeft het afgelopen jaar een tussenjaar gehad en reis- en andere plannen in rook zien opgaan. Zo is het een leeg half jaar geworden. 

‘Dat geldt ook voor al die jongeren in het examenjaar van de middelbare school die begin maart thuis kwamen te zitten. Ook zij hadden niets om handen. Wie gaat studeren, begint aan een nieuw leven waarin alles en iedereen onbekend is. Dat nieuwe leven op je kamer achter je laptop moeten beleven met online lessen en borrels, is leeg en eenzaam. Onderwijsinstellingen willen eerstejaars houvast bieden, maar de anderhalvemetermaatregel maakt dat erg moeilijk.’

De leeftijdsgrens voor fysiek groepsonderwijs is op 18 jaar gesteld. Staat de psychische en onderwijskundige schade die studenten dreigen op te lopen in verhouding tot het risico van 18- tot 21-jarigen om aan corona te bezwijken?

‘Met die vraag zit ik ook. Het is lastig om voor uit te komen, want voor je het weet word je uitgemaakt voor antivirusactivist. Basisscholen en middelbare scholen gaan terug naar normaal, maar 17-plussers moeten alles nog online doen. Daar kun je vraagtekens bij zetten. Ik ben wetenschapper en een feit is dat nog veel onbekend is over het virus en de effecten van alle maatregelen die worden genomen, inclusief die van online onderwijs. De uitkomst van de enquêtes die ik net noemde voorspellen echter weinig goeds. 

‘Het is niet zo dat je op je 18de ineens veel kwetsbaarder bent voor het virus. Er zijn natuurlijk docenten die dat door hun leeftijd wel zijn, maar daar zijn oplossingen voor te bedenken. De koers die we met zijn allen varen is dat de kans te overlijden aan corona zwaarder weegt dan nog onbekende langetermijneffecten van alle maatregelen die worden genomen om het virus te bestrijden.’

Doen onderwijsinstellingen wel genoeg om creatieve oplossingen te bedenken zodat toch nog fysiek onderwijs kan plaats vinden?

‘Daar wordt nu aan gepuzzeld, maar ik vrees dat er voor de meeste studenten na de zomer niet meer in zit dan twee contacturen per week. Dat gaat lijnrecht in tegen de voorwaarde die de overheid een paar jaar geleden stelde aan het Bindend Studie Advies aan het eind van het eerste jaar: minimaal twaalf contacturen per week voor eerstejaars. Maar we hebben het over honderdduizenden studenten en een beperkt aantal locaties waar 1,5 meter afstand gehouden moet worden. Dus de mogelijkheden zijn beperkt. 

‘Als we er 1 meter van mogen maken en mondkapjes verplicht stellen, zouden de mogelijkheden al veel ruimer zijn. Nu is het ook zo dat het onderwijs een grote prestatie heeft geleverd met de snelle omschakeling naar online onderwijs aan het begin van de lockdown. De meeste instellingen zijn blij dat ze het einde van het jaar hebben gehaald en lopen nu met de tong op hun schoenen.’

Bedoelt u te zeggen dat er geen puf is om alternatieven voor komend studiejaar te regelen?

‘Dat kan meespelen. En de gedachte: waarom zou je iets dat je met veel pijn en moeite op poten hebt gezet weer overboord gooien? Dat vergt een enorme organisatie. Onderwijsinstellingen zijn groot en log. En docenten zijn al zwaar belast. Universiteiten hebben gegarandeerd dat studenten het eerste semester online les kunnen volgen, dus maakt variatie in het onderwijsaanbod hun werk nog zwaarder. 

‘Punt is natuurlijk ook dat er geen noodzaak wordt gevoeld ons tot het uiterste in te spannen; onze klanten zullen niet weglopen, want ze hebben geen keuze. Neem de IMD Businessschool in Lausanne in Frankrijk, dat voor de financiering volledig afhankelijk is van zijn studenten. Deze opleiding heeft spatschermen aangebracht in studiezalen, collegezalen anders ingericht, en verplicht mondkapjes en temperatuurmetingen om studenten niet te laten afhaken. 

‘Het is niet zo dat er in Nederland niks gebeurt. We moeten beter communiceren dat we ons inspannen voor onze studenten. Zo is in Den Haag succesvol gelobbyd tegen de beperkingen die hen waren opgelegd voor reizen met het openbaar vervoer. Die maakten het helemaal onmogelijk om naar de opleiding te komen. Ik zie positieve initiatieven. Zoals de Universiteit Leiden met zijn ruime openingstijd tot 21.15 uur, dat zoveel mogelijk fysiek onderwijs organiseert met onderwijsblokken van vier uur met verschillende starttijden en time slots, om te voorkomen dat studenten elkaar in groten getale tegenkomen bij het in- en uitlopen. Of neem het University College in Middelburg, dat colleges in de open lucht organiseert. Dat is voor kleinschalig onderwijs op een college natuurlijk makkelijker te regelen.’

Heeft u advies voor studenten?

‘Wat ik niet snap is dat studenten niet meer van zich laten horen. Waarom protesteren ze niet massaal voor soepelere regels en meer contacturen? Den Haag is niet ongevoelig gebleken voor lobby’s en protesten. Voor eerstejaars is het moeilijk zich te organiseren, maar waar zijn de studieverenigingen, de studentenverenigingen, de studentenvakbond? Wat hebben de coronamaatregelen met hen gedaan? Kom voor jezelf op.’

Enquêtes

Een dikke onvoldoende geven studenten aan het gedwongen thuis studeren van de afgelopen maanden. Dit blijkt uit twee enquêtes die onlangs zijn uitgevoerd. De ene door onderzoeksbureau Newcom onder 1.202 studenten van negen hogescholen en universiteiten in heel Nederland, de ander van de lokale omroep AT5 in samenwerking met de Hogeschool van Amsterdam en studentenmagazine Folia onder 514 studenten in de hoofdstad. Het gaat om enquêtes, niet om onderzoek dat een landelijk representatief beeld geeft. 

De studenten geven aan de interactie tussen studenten en docenten in het onderwijs te missen en feedback nodig te hebben. ‘Docenten praten maar door’ en ‘Het voelt als Netflix waar je 2.300 euro voor betaalt’ zijn uitspraken van studenten. De helft zegt zich slecht te kunnen concentreren op de online lessen en is daardoor minder gaan studeren. 

De impact van online studeren op hun mentale gesteldheid is groot, blijkt uit het onderzoek van Newcom. Tweederde van de studenten geeft aan last te hebben van toegenomen neerslachtigheid, eenzaamheid en lusteloosheid. De helft voelt zich angstiger en nerveuzer. Over de communicatie van de opleiding zijn ze wel te spreken. 

Ook 871 medewerkers van de onderwijsinstellingen vulden de enquête in. 40 procent heeft door het thuis werken last van eenzaamheid, somberheid en minder energie. Ze stellen daardoor minder gemotiveerd en geconcentreerd te kunnen werken.

Lees ook:

Leerlingen op de middelbare school kunnen weer gewoon beginnen. Maar dat geldt niet voor studenten. Iedereen boven de 18 jaar moet immers afstand houden. Wat staat de nieuwe lichting na de zomer te wachten?

Hoe te bewegen in de dagelijkse omgeving leer je vooral tijdens de adolescentie. Ook daarom hakt een half jaar niet naar school erin bij tieners. ‘Het is een gevoelige en kansrijke periode.’

‘Ik heb al een tijdje een knoop in mijn maag over de start die aankomende eerstejaarsstudenten volgend studiejaar gaan krijgen. Want dat eerste studiejaar is nogal een verandering ten opzichte van het laatste schooljaar’, schrijft Jasper van Kuijk in zijn column.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden