Analyse

Waarom profiteren VVD en PvdA niet van hun mooie eindlijst?

Politiek

De fraaie eindlijst van het kabinet vertaalt zich niet in gunstige peilingen voor de PvdA en de VVD. Veel kiezers ervaren helemaal geen economische vooruitgang.

Mark Rutte en Diederik Samsom nemen afscheid van elkaar in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskant

Als je er met de kille blik van een boekhouder naar kijkt, heeft het kabinet een prestatie van formaat geleverd: het land vier jaar lang langs de afgrond van een diepe financiële crisis leiden en eindigen met de droom van elke minister van Financiën: begrotingsevenwicht. Maar de kiezer is geen boekhouder. Anders hadden de politieke partijen verantwoordelijk voor dit cijfersucces, VVD en PvdA, samen stijf bovenaan elke peiling gestaan. Waarom spinnen beide partijen geen garen bij hun fraaie eindlijst?

Een van de verklaringen blijkt uit het opinieonderzoek dat de Volkskrant samen met de Universiteit van Amsterdam en Kantar TNS doet onder leiding van politicoloog Philip van Praag voorafgaand aan de verkiezingen. Macro-economisch mag het dan goed gaan met Nederland, micro-economisch merken veel mensen daar niets van. Voor hen is er dus ook geen politieke partij om te belonen met een stem.

Sterker: ruim eenderde van de ondervraagden in het onderzoek zegt dat ze er dit jaar op achteruit zijn gegaan. Eenderde verwacht dat dat volgend jaar ook gebeurt. Van de PVV-stemmers en de 50Plus-kiezers is ruim de helft zo somber, van de SP-stemmers ruim 40 procent. De optimisten zijn VVD- en D66-kiezers.

Een deel van het electoraat merkt dus weinig tot niets van het economisch herstel. Ze zijn werkloos of niet zeker van hun flexibele baan. Hun onvrede wordt versterkt door hele andere zorgen dan financiële. Veel kiezers voelen zich minder thuis in eigen land. Een deel vindt immigratie bedreigend, een ander deel ervaart de samenleving als gepolariseerd.

'Thema's als identiteit en gezondheidszorg zijn momenteel veel belangrijker dan economie', is de toelichting van Van Praag. Hij ziet nu hetzelfde patroon als in 2001. Ook toen, met het tweede kabinet van Wim Kok, Paars II, ging het macro-economisch goed en was er begrotingsevenwicht.

Fortuyn

'Toch wist Pim Fortuyn de sluimerende ontevredenheid om te zetten in electorale winst. Dat was toen voor het eerst dat een kabinet niet beloond werd voor economische voorspoed.' Bij Paars I en Lubbers I en II was dat nog wel het geval. Onder die kabinetten herstelde de economie, wat de deelnemende politieke partijen klinkende verkiezingsoverwinningen opleverden.

Nu kan een kabinet het eigenlijk niet meer goed doen. Kiezers weten moeiteloos 'de politiek' aan te wijzen als de schuldige wanneer het hen slecht gaat. Zeker als dat gepaard gaat met een periode van bezuinigingen. Daarentegen kent het succes van economisch herstel vele vaders en daar zit 'de overheid' niet snel bij. Een kiezer die zijn micro-economische tij weet te keren zal dat eerder als de eigen verdienste zien.

Mooie begrotingscijfers kunnen bij sommige kiezers zelfs de alarmbellen laten rinkelen, weet Van Praag. 'Ze vragen zich af waarom er eerder zoveel bezuinigd moest worden als het resultaat nu is dat de begroting in evenwicht is, of zelfs een overschot heeft. Of ze klagen erover dat de opbrengst van economisch herstel alleen maar naar vluchtelingen gaat, of de EU.'

'Naar onszelf kijken'

'We moeten naar onszelf kijken', zegt Kamerlid Henk Nijboer van de PvdA, de partij die, als er nu verkiezingen zouden zijn, het zwaarst gestraft zou worden voor de prestaties van Rutte II: van 38 zetels in 2012 naar een stuk of tien nu. 'Wij moeten het beter doen, beter uitleggen', is het campagnevoornemen van een strijdbare Nijboer. 'Wij moeten duidelijk maken dat voor de goede cijfers van nu, moeilijke maatregelen nodig waren. Dat we daarmee een basis hebben gelegd om het volgende kabinet in zorg, onderwijs, veiligheid en cultuur te laten investeren.'

VVD en PvdA hadden nog zo tegen elkaar gezegd: eerst komt het zuur van de bezuinigingen, daarna het zoet van economisch herstel en banen. Die zuur-zoet-strategie werkt nu niet meer. De kiezers die de coalitiepartijen verliezen door het zuur, winnen ze met het zoet niet meer terug. Dat is iets van de vorige eeuw.

Mark Rutte en Diederik Samsom nemen afscheid van elkaar. Beeld Freek Van Den Bergh

Wat vinden onze zwevende kiezers?

Op weg naar de verkiezingen op 15 maart, volgt de Volkskrant een groep zwevende kiezers. Hoe kijken ze aan tegen de economische cijfers? Lees hier meer over het project.

'Dit kun je zien als een verdienste van de VVD'

- Noura El Ayachi (38), Schoonhoven
- Zweefde: tussen VVD en D66
- Nu: neigt naar VVD

'Dat de begroting volgend jaar in evenwicht is, kan worden gezien als een verdienste van de VVD. Natuurlijk is Rutte niet al zijn beloften nagekomen, maar over het algemeen heeft hij het goed gedaan. Zelf merk ik niet zoveel van het economisch herstel, maar vanuit mijn bedrijf - ik heb een healthclub - zag ik wel meer vertrouwen bij de consument om te kopen. Als ons land de financiën goed op orde heeft is dat ook voor zwakkeren beter, voor wie dan potjes beschikbaar komen. Ik vind de steun aan ondernemers belangrijk, die winst maken en vervolgens geld afdragen. Dat zorgt allemaal voor groei. Wat betreft Rutte: de VVD bestaat uit meer goede politici dan alleen Rutte. Hij is vervangbaar. Ik hou niet van het emotionele 'stemmen op personen'. Bij de VVD verwacht ik dat die partij blijft functioneren mocht Rutte opstappen of wegvallen.'


'We hebben een hoge prijs moeten betalen'

- Klaas Luchtmeijer (60), Amsterdam
- Zweefde: tussen PvdA, SP, GroenLinks en Partij voor de Dieren
- Nu: 'misschien wordt het de PvdA'

'Mooi dat het beter gaat met de economie, maar daar hebben we wel een hoge prijs voor moeten betalen. Waarschijnlijk is deze begroting-balans tijdelijk, het kan zo weer veranderen. De vraag is nu: naar welke posten zal er meer geld gaan? Hierbij ben ik benieuwd naar de PvdA. Gaan zij het plan van GroenLinks om een vut voor zware beroepen in te voeren omarmen? En hoe zit het met het inkomensafhankelijke eigen risico? Mijn ouders zijn boven de tachtig en in januari zijn ze allebei al twee keer het eigen risico kwijt.Ik merk wel dat de economie aantrekt omdat ik als freelanceschrijver genoeg klussen binnenkrijg. Maar bij collega-zzp'ers is er ook veel onzekerheid. Er moeten meer vaste contracten komen. Dat zal werkgevers geld gaan kosten. Maar ja, het gaat nu toch beter met de economie?'

Door: Iris Koppe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.