Analyse Donald Trump

Waarom president Trump de zegen heeft van God - volgens evangelicals en hemzelf

De steun van diepgelovige christenen voor Donald Trump, een man die zich niet laat leiden door God of gebod, lijkt nogal wonderlijk. Maar de evangelicals hebben in hem een president gevonden die hun doelen dient, constateert Bert Lanting.

President Trump bidt met religieuze leiders in het Oval Office, september 2017. Beeld Nichoals Kamm/AFP/Getty Images

Er zijn veel wonderen in de wereld, maar een van de grootste wonderen is nog steeds dat uitgerekend Donald Trump met massale steun van de evangelicals, diepgelovige christenen, in het Witte Huis terecht is gekomen. ‘Voor gelovige christenen was Trump de meest onwaarschijnlijke kandidaat die ze zich konden voorstellen. Hij kreeg kinderen bij drie vrouwen, verdiende een deel van zijn fortuin met gokpaleizen en stond erom bekend dat hij de meest vulgaire en vernederende taal bezigde’, erkent de conservatieve christelijke schrijver Stephen Strang in God and Donald Trump, zijn hagiografie van de president. ‘Hij was bepaald geen misdienaar, maar toch kreeg hij meer steun van de evangelische kiezers dan enige andere presidentskandidaat.’

Liefst 80 procent van de blanke conservatieve protestanten stemde in 2016 op Trump, ook al liet hij zich in seksistische bewoordingen uit over vrouwen en beschuldigde een hele reeks vrouwen hem van handtastelijkheden. ‘Trump is het bovennatuurlijke antwoord op onze gebeden, maar het kwam niet in de verpakking die wij verwachtten’, vatte de bekende televisiedominee James Robison het wonder samen.

Wat dat betreft lag de steun van de blanke evangelicals voor George W. Bush in 2000 veel meer voor de hand. Bush voldeed helemaal aan het beeld van een born again Christian: op zijn 40ste zag hij het licht, omarmde hij Jezus en gaf hij de fles op. Geen spoortje huwelijkse ontrouw en sinds zijn hergeboorte als gelovig christen leidde hij een ascetisch leven, doordrenkt van geloof en gebed, en netjes op tijd naar bed. Een vroom en godvrezend man, precies de politicus naar wie Amerika smachtte na het presidentschap van de overspelige Bill Clinton.

Met uitzondering van de fles – Trump raakt geen alcohol aan omdat zijn broer aan de drank is bezweken – schoot Trump op al die terreinen tekort. Volgens biograaf Strang koos God misschien juist daarom Donald Trump als vehikel voor zijn goddelijke plan om Amerika Weer Groots te Maken. ‘Uit de Bijbel weten we dat God altijd niet-volmaakte mensen heeft gebruikt, zoals koning David en de apostel Paulus’, zegt hij. Strang schreef ook een boek over Bush: The Faith of George W. Bush, maar al heeft hij nog zoveel waardering voor hem, toch vindt hij dat de ‘spirituele reis’ van Trump ‘veel interessanter’ is dan die van Bush.

Dat Trump, hoewel iedereen ervan overtuigd was dat hij geen schijn van kans had, toch de verkiezingen won, wordt door sommige predikers aangevoerd als het ultieme bewijs dat God zelf de hand had in zijn aantreden als 45ste president van de Verenigde Staten. Televisiedominee Paula White, die haar eigen megachurch heeft in Florida en door Trump werd gevraagd om voor te gaan in het gebed bij zijn inhuldiging, trekt die redenering door. Volgens haar is iedereen die kritiek heeft op Trump tegen Gods werk. ‘Het is God die een koning aan de macht brengt, het is God die hem afzet, dus wanneer je tegen Gods plan bent, vecht je tegen de hand van God.’

Evangelische adviesraad

Al aan het begin van zijn verkiezingscampagne rook Trump het potentieel van de ruim 60 miljoen blanke conservatieve christenen die voornamelijk wonen in ‘fly-over country’, het provinciale hart van Amerika dat de hippe bewoners van de oost- en westkust liefst links laten liggen. Hij stelde een ‘evangelische adviesraad’ samen, met een reeks kopstukken van christelijk rechts, zoals Jerry Falwell Jr, James Dobson en Robert Jeffress, een televisiedominee die ervan overtuigd is dat homoseksualiteit tot pedofilie leidt. Een raad met ‘geen enkele katholiek, geen gematigde protestant en zeker geen enkele Jood’, zegt Frances FitzGerald, schrijver van The Evangelicals – The Struggle to Shape America. Dat vond Trump kennelijk ook niet nodig. Dit gezelschap verleende hem het loepzuivere keurmerk: Trump heeft de zegen van God.

Maar hoe staat het andersom? Gelooft Trump in God? Volgens FitzGerald zijn daarvoor weinig aanwijzingen. Hij heeft weliswaar een christelijke opvoeding gekregen – zijn moeder Mary Anne MacLeod was een diepgelovige presbyteriaan – maar in de praktijk doet hij er weinig aan. Slechts bij hoge uitzondering komt hij naar de gebedsbijeenkomsten die zijn evangelische raadgevers houden voor de diepgelovige leden van zijn kabinet, zoals onderwijsminister Betsy DeVos, die God terug wil in het klaslokaal, de net afgetreden milieuminister Scott Pruitt (diaken in een baptistenkerk in Oklahoma) en minister van Huisvesting Ben Carson, een zevendedagsadventist. In plaats van naar de kerk te gaan (‘te druk’, zegt Stephen Strang vergoelijkend), zoekt Trump zondags de golfbaan op.
Lees verder onder de video

‘Je kunt niemand in zijn ziel kijken, maar ik denk niet dat hij ooit met God bezig is’, zegt FitzGerald. ‘Hij weet helemaal niets van de Bijbel af en zou op de vragen van de evangelicals geen enkel antwoord hebben.’ Trump gaf een staaltje van zijn gebrek aan kennis wat geloofszaken betreft, toen hij ooit vertelde hoe hij zich ‘gereinigd’ voelde na het nuttigen van het ‘wijntje’ en het ‘crackertje’. (Hij had het over de heilige communie.) ‘Juist omdat hij niets met het geloof heeft, probeert hij dat te compenseren door het de evangelicals voortdurend naar de zin te maken’, zegt FitzGerald. ‘Uiteindelijk zijn zij goed voor eenderde van de Republikeinse stemmen.’

Dat is ook hoe Gwenda Blair, die een boek over de Trumps als projectontwikkelaars schreef, Trumps band met God typeert. Het is een zakelijke relatie: het gaat erom of hij er zijn voordeel mee kan doen. Trumps religieuze belangstelling ligt ook vooral bij predikers van het ‘prosperity-’ oftewel ‘health-and-wealth’-evangelie, zoals Paula White, die met het verspreiden van Gods woord zelf ook in goeden doen is geraakt. Hun boodschap komt erop neer dat rijkdom en gezondheid Gods beloning zijn voor het naleven van zijn geboden. Ongetwijfeld speelt bij Trumps belangstelling voor deze stroming ook een zekere ijdelheid mee: volgens het prosperity gospel vormt zijn fortuin het bewijs dat hij de zegen van God heeft.

Als Trump een zakelijke relatie met God heeft, dan geldt dat ook voor de relatie die veel evangelicals hebben met Trump. Juist voor de evangelicals is de persoonlijke band met God cruciaal, toch blijkt een groot aantal van hen zich nauwelijks te storen aan Trumps flinterdunne band met God. FitzGerald: ‘Er zijn natuurlijk ook mensen in de evangelische beweging die verontrust zijn over zijn morele gebreken, zijn voortdurende liegen, zijn affaires met vrouwen en zijn behandeling van immigranten. Maar de meerderheid heeft een pragmatische houding. Ze zetten hun morele oordeel opzij en stemmen op de persoon van wie ze denken dat hij hun doelen zal dienen, en dan gaat het ze in de eerste plaats om het verbod op abortus.’

Onthullingen leiden niet tot twijfel

Zelfs de onthullingen van pornoster Stormy Daniels over haar nacht met Trump hebben de evangelicals niet echt aan het twijfelen gebracht. Volgens een opiniepeiling van CNN geloofde 40 procent van de evangelicals Stormy, terwijl 36 procent Trumps ontkenningen geloofde, maar er veranderde niets aan de steun voor de Republikeinse president. ‘Wij hechten nog steeds aan het gebod ‘Gij zult geen seks hebben met een pornoster’, maar of de president dit gebod heeft overtreden, is volstrekt irrelevant voor onze steun voor hem’, legde dominee Jeffress van de First Baptist Church in Dallas uit.

Waar het om gaat, is dat Trump levert: in ieder geval al één conservatieve rechter – Neil Gorsuch – voor het Hooggerechtshof, dat ooit misschien de kans zal krijgen Roe vs. Wade terug te draaien, het vonnis waarmee het Hof in 1973 het recht op abortus vastlegde. Met het vertrek van rechter Anthony Kennedy, die nu eens met zijn conservatieve, dan weer met zijn liberale collega’s meestemde, krijgt Trump de kans het evenwicht definitief in het voordeel van de conservatieven te doen omslaan.

Trump heeft ook een andere verkiezingsbelofte aan zijn christelijke achterban waargemaakt: na zijn aantreden vaardigde hij een decreet uit om de scherpste kantjes van het Johnson-amendement af te halen. Dat verbiedt kerken en andere religieuze organisaties om campagne te voeren voor politieke kandidaten.

Met zijn boodschap ‘Make America Great Again’, zijn maatregelen om de immigratie – vooral uit moslimlanden – aan banden te leggen en zijn sympathie voor het gedachtengoed van alt-right haakt Trump in op het verlangen van veel evangelicals naar de tijd dat Amerika nog een christelijke natie was, stevig gebaseerd op het joods-christelijke erfgoed. FitzGerald: ‘Trump heeft ook het gevoel dat het vroeger beter was. Dat spreekt christelijk rechts aan. Zij verlangen terug naar de tijd dat zij in Amerika de touwtjes in handen hadden en dat was een lange tijd. Pas rond de Tweede Wereldoorlog begonnen de rechters een duidelijke grens te trekken tussen kerk en staat.’

Een klap voor de pestkop

Paradoxaal genoeg – leerde Jezus niet dat je je vijand de andere wang moet toekeren? – spreekt ook Trumps imago als bullebak veel evangelicals aan. Precies de figuur die de belaagde christenen nodig hebben in de culturele oorlog die sinds de jaren zestig woedt en waarin zij steeds meer terrein hebben verloren. ‘De evangelicals hadden er genoeg van zoals ze door Barack Obama en zijn linkse handlangers werden behandeld. Ik ben blij dat er nu iemand op de speelplaats is verschenen die bereid is de pestkop een klap te verkopen’, zegt Tony Perkins van de Family Research Council, een conservatieve lobbyorganisatie in Washington.

Trump heeft christelijk rechts het gevoel gegeven dat zij eindelijk in het tegenoffensief zijn, maar volgens FitzGerald begint zich een steeds grotere kloof af te tekenen in de evangelische beweging. ‘Sommige evangelicals vinden dat hun kerken en gemeenten zich buiten de politiek moeten houden. Zij zullen misschien wel op de Republikeinen stemmen, maar ze willen niet dat hun kerken worden gezien als een soort filiaal van de Republikeinse Partij. En dan zijn er anderen, met opvattingen die dichter tegen die van de Democratische Partij aan liggen’, zegt FitzGerald.

Onlangs gaf een groep evangelicals die zich de Red Letter Christians noemen, een manifest uit waarin zij waarschuwen dat de Trump-aanhangers een ‘groteske karikatuur’ van het geloof hebben gemaakt. Zij maken zich vooral zorgen over de opmars van ‘het witte nationalisme en racisme‘ en over ‘het liegen dat steeds meer deel wordt van het politieke leven’.

Voorlopig vinden de anti-Trump-rebellen nog weinig weerklank onder blanke evangelicals, maar FitzGerald ziet de beweging toch veranderen. ‘Het aantal latino’s en Amerikanen van Aziatische afkomst stijgt, ook onder de evangelicals. Wat betreft morele waarden zijn zij conservatief, maar ze zijn vóór immigratie en sociale rechtvaardigheid. Dat geldt ook voor de jongere generatie blanke evangelicals. Zij hebben veel minder moeite met zaken als het homohuwelijk. Misschien is dit wel het hoogtepunt voor blank christelijk rechts en worden ze binnenkort ingehaald door het nieuwe Amerika.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.