Waarom Poetin zijn troepen terugtrekt uit Syrië

Door de aankondiging van de Russische president Vladimir Poetin om zijn troepen uit Syrië terug te trekken, wordt de druk op de Syrische president Assad voor een politieke oplossing opgevoerd. Tegelijkertijd blijft Poetin genoeg militair overwicht houden om de Syrische oppositie af te schrikken.

Syriërs zwaaien met vlaggen tijdens een protest tegen luchtaanvallen die tijdens het een maand geleden overeengekomen staakt-het-vuren werden uitgevoerd. Beeld EPA
Syriërs zwaaien met vlaggen tijdens een protest tegen luchtaanvallen die tijdens het een maand geleden overeengekomen staakt-het-vuren werden uitgevoerd.Beeld EPA

Om te begrijpen waarom Poetin maandag aankondigde dat de militaire missie in Syrië is 'volbracht', is het goed om even stil te staan bij waarom de Russische president een half jaar geleden zijn blitzkrieg in Syrië begon. Zowel ideologische als economische redenen liggen hieraan ten grondslag.

Syrië, al decennialang een bondgenoot van Rusland, heeft tijdens de inmiddels vijf jaar durende oorlog miljoenen euro's uitgegeven aan wapens uit Rusland. Het land heeft er dus financieel belang bij om de oorlog zo lang mogelijk aan te wakkeren. Schuldgevoel blijft uit, want Rusland gelooft niet in stabiliteit en democratie door een wisseling van de macht of door revoluties. De door Amerikanen geleide oorlog in Irak en de mislukte Arabische Lente worden aangevoerd als bewijs.

Nog een reden dat Rusland een half jaar geleden begon met het uitvoeren van luchtaanvallen op jihadisten en de gematigde oppositie - op een moment dat Assad en zijn troepen ernstig waren verzwakt - is omdat het land belangen heeft in Syrië. Die moet het veiligstellen, wil het zijn (toch al niet zo grote) invloed in het Midden-Oosten behouden. Al sinds de hoogtijdagen van de Sovjet-Unie runt Rusland een marinebasis in Tartus, aan de Syrische kust. Ook is er een Russische luchtmachtbasis in Latakia, een bolwerk van Assad-aanhangers.

Zowel de marine- als de luchtmachtbasis zullen geopend blijven nu Rusland zijn troepen terugtrekt. Rusland blijft militair gezien dus een vinger in de pap houden. Het Kremlin heeft al aangekondigd gewoon door te zullen gaan met luchtaanvallen.

Russische gevechtsvliegtuigen boven de Syrische kustplaats Latakia. Beeld epa
Russische gevechtsvliegtuigen boven de Syrische kustplaats Latakia.Beeld epa

Onderhandelingen

Door de Russische interventie in Syrië is de positie van Assad aanzienlijk verstevigd. De rebellen hebben, met name rondom hun machtsbasis Aleppo, zware verliezen geleden. Wat dat betreft is het Russische doel van de missie dus geslaagd. 'De Russische interventie, samen met een nog sterkere Iraanse interventie, heeft Assad geholpen net genoeg terrein terug te winnen om te overleven', schrijft politiek commentator Max Fisher van Vox. De terugtrekking van de Russische troepen uit Syrië maakt Assad zwakker, stelt Fisher. 'En daardoor worden onderhandelingen aantrekkelijker.'

Met andere woorden: doordat de Russen vertrekken, voelt Assad zich genoodzaakt aan de onderhandelingstafel plaats te nemen om te praten over een mogelijke oplossing. Tegelijkertijd blijft Poetin net genoeg militair overwicht in Syrië houden om de oppositie af te schrikken. Hij kan elk moment opnieuw ingrijpen, mocht dit nodig zijn.

Assad en Poetin schudden elkaar de hand tijdens een bijeenkomst in Moskou in oktober vorig jaar. Beeld ap
Assad en Poetin schudden elkaar de hand tijdens een bijeenkomst in Moskou in oktober vorig jaar.Beeld ap
Poetin en de Russische minister van Defensie, Sergej Sjoigu, bespreken de terugtrekking van Russische troepen uit Syrië. Beeld afp
Poetin en de Russische minister van Defensie, Sergej Sjoigu, bespreken de terugtrekking van Russische troepen uit Syrië.Beeld afp
Russische soldaten in Syrië. Beeld ap
Russische soldaten in Syrië.Beeld ap
Russische piloten op de luchtmachtbasis in Latakia. Beeld epa
Russische piloten op de luchtmachtbasis in Latakia.Beeld epa

Onderhandelingstafel

Rusland heeft door zijn inmenging in de Syrische burgeroorlog een invloedrijke positie bemachtigd aan de onderhandelingstafel in Genève, waar deze week vredesbesprekingen worden gevoerd. Het land heeft kunnen 'pronken met zijn militaire arsenaal', schrijft The New York Times. 'De VS zijn daarom gedwongen om Rusland als een gelijke te behandelen in het veiligstellen van de stabiliteit in Syrië.'

James Jay Carafano van Fox Nieuws wijst bovendien op het diplomatieke succes van Poetin. 'Tegen alle verwachtingen in, is hij erin geslaagd om de Syrische president, die genocide pleegt en chemische wapens inzet, aanvaardbaar te maken voor het grootste deel van de internationale gemeenschap. Niemand heeft het er nog over om de Assad-kliek eruit te gooien. Ook hoeft Assad niet te vrezen om op de korte termijn voor het Internationale Strafhof te verschijnen. Of het vredesproces nu wordt voortgezet of niet, Assad zal voorlopig in Damascus blijven hangen.'

Wat de Russische terugtrekking betekent voor de vredesonderhandelingen, moet nog blijken. Volgens VN-gezant Staffan de Mistura is er voor Syrië 'geen plan B' als de onderhandelingen mislukken, alleen nog meer oorlog. Die duurt vandaag precies vijf jaar en heeft naar schatting al aan 250 duizend mensen het leven gekost.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden