Waarom nu alles anders is op de buis - december-tv in 10 wetenswaardigheden

Tijdens de laatste weken van het jaar is alles anders op televisie. Vaste talkshows stoppen; series lopen op hun eind. Tijd voor de jaarlijkse tv-rituelen, zoals de Kersteditie van All You Need, het Groot Dictee, Serious Request en de zoveelste herhalingen van Home Alone, Sissi en A Christmas Carol. De traditionele eigenaardigheden van december-tv.

Macauley Culkin, hoofdrolspeler van Home Alone 1 en 2. Beeld RTL
Macauley Culkin, hoofdrolspeler van Home Alone 1 en 2.Beeld RTL

1. Andere kijkbehoefte
'In december hebben de mensen een andere tijdsindeling dan andere maanden', verklaart Fons van Westerloo. Volgens de voormalig RTL- en SBS-directeur zijn kijkers deze periode vaak van huis en hoeven ze zo hun favoriete series niet te missen. 'Of ze zijn wel thuis, maar verwachten dan een meer feestelijke programmering.'

RTL4-zendermanager Erland Galjaard heeft het over een 'andere kijkbehoefte': 'De belangstelling voor de normale programmering vervaagt in december. Home Alone bijvoorbeeld: daar kijken dan met Kerst toch ruim anderhalf miljoen mensen naar.' Maar herhalingen van stoffige kerstfilms besparen zenders toch ook gewoon geld? Mediaspecialist Rogier Bruggeman van mediabureau Zigt: 'Geld speelt een rol. Vlak voor Kerst valt er een enorm gat in de hoeveelheid reclames op tv. Veel adverteerders wachten liever op januari omdat de tarieven dan veel lager liggen'

De filmposter van Home Alone 2 Beeld RTL
De filmposter van Home Alone 2Beeld RTL

2. Marathon I: Top 2000
De laatste twee weken van december worden ingevuld door twee mediamarathons van de publieke omroep. Ze zijn inmiddels een onmiskenbaar onderdeel van de Nederlandse kersttraditie. Vele uren Top 2000 (Radio 2) en Serious Request (3FM) zijn het gevolg, óók op tv - onder meer met de Top 2000 a gogo (Met Matthijs van Nieuwkerk). Spannend is het allemaal niet - de Top 2000 klinkt vrijwel altijd hetzelfde. Toch klimt Radio 2 dankzij de lijst ieder jaar naar de positie van best beluisterde zender van de maand december. Mediaspecialist Bruggeman: 'Als je echt de luistercijfers van alleen die ene week zou meten, dan zou de piek nog veel forser zijn.'

3. Marathon II: Serious Request
In Het Glazen Huis - dit jaar in Leeuwarden - zitten drie dj's een week zonder eten opgesloten om geld in te zamelen voor het Rode Kruis. De actie, inmiddels verworden tot een mengeling van studentikoze deejay-lol en breedgedragen wervingsactie, vraagt dit jaar aandacht voor kinderen die sterven door diarree. Hoe schrijnend ook, de beelden van alle reuring in het huis werken verslavend en maken dat 'radio op tv' één keer per jaar wél werkt.

Matthijs van Nieuwkerk en Leo Blokhuis doen wederom de Top 2000 a gogo Beeld NTR
Matthijs van Nieuwkerk en Leo Blokhuis doen wederom de Top 2000 a gogoBeeld NTR
null Beeld 3FM
Beeld 3FM

4. Jeugdsentiment
Elke generatie kent zijn eigen kerstherinnering op televisie. Van Charles Dickens' A Christmas Carol tot de kerstfilm van de Muppets. Jeugdsentiment dat jaarlijks terugkeert dankzij de vele herhalingen. Voor één legendarische film uit 1983 geldt dat - helaas - niet meer: 'Als je Begrijpt wat ik Bedoel'. In de jaren '80 en '90 was deze verfilming van 'De Zwelbast' van Marten Toonder regelmatig op tv. Omroep Veronica zond Nederlands eerste avondvullende tekenfilm zelfs jaarlijks uit; het werd daarmee vaste prik voor kinderen in de kerstvakantie. Inmiddels is de animatieklassieker opgeborgen in het omroeparchief: niet meer van deze tijd.

5. Kerstfilms
Toch zijn er talloze klassiekers die consequent van stal worden gehaald: de Sissi-films, The Santa Clause-reeks en A Christmas Carol in diverse gedaanten. RTL4 heeft de laatste jaren bijzonder veel plezier van de rechten van de Home Alone-reeks. De zender weet dat het publiek niet maalt om de zoveelste herhaling en dus zijn de vier delen wederom te zien, en wel op 18, 19, 25 en 26 december, primetime. Concurrent SBS6 knalt The Santa Clause 1 en 2 de ether in op Kerstavond, terwijl op Tweede Kerstdag The Polar Express en A Christmas Carol geprogrammeerd staan.

null Beeld Nedifilm
Beeld Nedifilm
Scrooge, één van de versies van A Christmas Carol Beeld CBS
Scrooge, één van de versies van A Christmas CarolBeeld CBS

6. 'Niemand mag met Kerst alleen zijn'
Een andere traditie op Kerstavond is die van All You Need is Love; al sinds 1992 de ultieme kersthit op televisie. Vorig jaar keken er 2,7 miljoen mensen naar. Robert ten Brink herenigt al 21 jaar geliefden en families die dankzij het programma gezamenlijk Kerst kunnen vieren, dit onder het veelvuldig door ten Brink gebezigde motto 'Niemand mag met Kerst alleen zijn'.

7. Publieke tradities
De publieke omroepen kennen ook een vast rijtje traditionele tv-uitingen in december. Het Sportgala, het Groot Dictee der Nederlandse taal en de uitreiking van De Gouden Loeki voor de beste commercial van het afgelopen jaar. Een ander spektakel op Nederland 1 is het Kerstfeest op de Dam van de EO, een soort kerstversie van The Passion. Uit te zenden op 24 december. Vaste NOS-prik: de jaaroverzichten 'Nieuws', 'Sport' en 'Oranje'.

Robert ten Brink Beeld RTL
Robert ten BrinkBeeld RTL

8. Reclames
Liefhebbers van professionele kerstkitsch zappen in december eens niet weg tijdens de reclame-onderbrekingen. De bekendste kerstreclame is natuurlijk die van Coca Cola: 'holidays are coming'. Met de karakteristieke Kerstman, een dikkige goeierd in een felrood pak, op de Coca Cola-truck. Het colamerk heeft de kerstman als fenomeen overigens niet bedacht - iets wat nog altijd wordt beweerd. De reclametekenaar van het colamerk kreeg in 1931 de opdracht de kerstman opnieuw vorm te geven. De gezelligerd die toen werd bedacht is sindsdien wereldwijd gemeengoed.

9. Het jaar uit
Oudejaarsavond is bij uitstek een avond waarop de televisie aanstaat, of er nou naar gekeken wordt of niet. De meeste zenders pakken goed uit: Nederland 1 met de TV Show, De TV Draait Door en de oudejaarsconference van Theo Maassen - zijn debuut. RTL4 programmeert Van der Vorst ziet de sterren van 2013 en Ik Hou van Holland. SBS6 brengt het meezingconcert Holland Zingt Hazes. Fons van Westerloo: 'Zenders die niet mee kunnen doen met kostbare oudejaarsshows zenden vaak aangekochte muziekspecials uit. Zo doen ze toch nog wat feestelijks.'

null Beeld Coca Cola
Beeld Coca Cola

10. Nieuwjaarsdag
Nog één dag vol tv-tradities; de eerste dag van het nieuwe jaar. Nieuwjaarsconcerten, het circusfestival van Monaco en het skischansspringen vanuit Garmisch-Partenkirchen: normaliter gunnen we dergelijke tv geen blik waardig, maar op 1 januari is het genieten. Deze keer geen enveloppen van de Postcode Loterij; RTL4 doet het met een Nederlandse tv-film over Assepoester. Nog een uitzondering op Nieuwjaarsdag 2014: de tv-première van de theatershow van Paul de Leeuw: Poephoofd. Het markeert het einde van weer zo'n karakteristieke decembermaand op tv. Een fris televisiejaar wacht, met nieuwe reeksen van Wie is de Mol, Game of Thrones, en tsja, ook Sterren Springen 2.

Paul de Leeuw in zijn theatershow Poephoofd. Beeld VARA
Paul de Leeuw in zijn theatershow Poephoofd.Beeld VARA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden