The Big Picture Jamal Khashoggi

Waarom nieuws soms maar één gezicht heeft

Een video van de speech van Hatice Cengiz over de vermoorde Jamal Khashoggi.

Rob Vreeken en Arie Elshout becommentariëren beurtelings het buitenlandse nieuws.

Vreemd, al een tijdje niets gehoord over Jamal Kha­shoggi. Wekenlang was de Saoedische journalist the man in the news. Op een kwade dag was hij niet meer tevoorschijn gekomen uit het Saoedische consulaat in Istanbul en nadat zijn Turkse verloofde alarm had geslagen, raakte de hele wereld gefascineerd door een Turkse variant van Waar is Wally?

De brokjes informatie werden ons zorgvuldig gedoseerd toegeworpen door de Turkse inlichtingendiensten, bijgestaan door de speurders van onderzoekscollectief Bellingcat en media als The New York Times.

En spannend was het. Het speciaal ingevlogen beulenteam. De geluidsopnamen, mogelijk van Khashoggi’s horloge. De tijdens het verhoor afgehakte vingers. Het in stukken gezaagde lichaam. Het beeld van de schuldig zwijgende plaats delict, het gele consulaat. Het bad zoutzuur waarin het lijk zou zijn opgelost. Het kon niet op allemaal. En steeds was daar de schaduw van het vermoedelijke brein achter de ontvoering, de illustere kroonprins MbS.

Hollywood heeft, vermoed ik, het script al in voorbereiding. The Istanbul Bone Saw Massacre, of misschien wel Bits and Pieces. Was Khashoggi geruisloos verdwenen, zonder die tot de verbeelding sprekende, filmische details, dan zou zijn zaak niet zoveel aandacht hebben gegenereerd. Er verdwijnen immers zovéél mensen onder verdachte omstandigheden. Om met Klaas Dijkhoff te spreken: ja, dus?

Voordeel is in ieder geval dat we op deze manier zicht kregen op de ware aard van het Saoedische regime en van de zelfverklaarde ‘hervormer’, kroonprins Mohammed.

Maar juist dat leidde her en der tot kritiek op media en politiek: waarom was daarvoor die ene man nodig, terwijl door de Saoedische bombardementen op Jemen al duizenden burgers zijn omgekomen? Waarom was daar niet evenveel aandacht voor?

Terecht en onterecht

Het verwijt is, vind ik, terecht – maar vooral onterecht. Nieuws is nu eenmaal niet ‘eerlijk’ verdeeld of wiskundig kloppend en publieke verontwaardiging evenmin. Grote aantallen doden? Het zijn niet meer dan cijfers. Afgestompt bladeren we verder.

Deze week berichtten we over de vondst van 202 massagraven van IS in Irak, met mogelijk 12 duizend stoffelijke overschotten. Ook hier zijn het de gruwelijke details die het hem doen: het huiveringwekkende fenomeen ‘massagraf’, de enorme krater waar de geëxecuteerde slachtoffers in werden gedumpt. Maar een gezicht krijgen ze niet en dat maakt het moeilijk empathie te wekken.

Onrecht terugbrengen tot één persoon: daar is niets mis mee, zolang het totaalplaatje niet uit beeld verdwijnt. Het principe geldt voor de toeschouwers, maar soms ook voor de betrokkenen. De bevolking van Tunesië liet zich de corrupte dictatuur van president Ben Ali jarenlang gelaten welgevallen. De sluimerende woede kwam pas tot uitbarsting toen de onderdrukking een gezicht kreeg, dat van de jonge groenteverkoper die zichzelf in brand stak.

Groter fenomeen

Dit was ook de week van Asia Bibi, de christelijke vrouw in Pakistan die werd vrijgesproken van blasfemie, na eerder tot de doodstraf te zijn veroordeeld. Nog altijd wordt ze bedreigd. Steunbetuigingen alom. Italië wil de vrouw asiel geven. Franse intellectuelen tekenden een oproep in Le Figaro waarin vrijheid voor Asia Bibi wordt geëist.

Asia Bibi belichaamt natuurlijk een groter fenomeen: dat van de religieuze intolerantie van een stel zeloten en een regering die te bang is om daartegen op te treden. De afgelopen decennia zijn ruim zestig mensen in Pakistan vermoord omdat ze God of de profeet zouden hebben beledigd. Maar daarvoor is het moeilijk petities tekenen. Eén geval is nog te verhapstukken.

En worden de aantallen echt heel groot, dan kunnen we hooguit roepen dat ‘de internationale gemeenschap moet ingrijpen’. Wat zelden gebeurt, omdat we weten tot welke ellende dat kan leiden. Een variant van het principe: wie één mens vermoordt gaat naar de gevangenis, wie er tienduizend vermoordt gaat vrijuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.