'Waarom Nevermind zo'n goede plaat is. En het succes ervan onverwacht'

Dezer dagen is het twintig jaar geleden dat Nevermind van Nirvana verscheen. De plaat die nu wordt beschouwd als een van de belangrijkste en beste rockplaten ooit, of in ieder geval van de jaren negentig.

Over de receptie ervan kom ik twee beweringen vaak tegen.

1. We vinden het nu een klassieker maar twintig jaar geleden was het echt een bak 'teringherrie' (Eric Corton gisteren in De Wereld Draait Door).

2. Naar Nevermind werd reikhalzend uitgekeken, want Nirvana werd toen al beschouwd als een belangrijke band.

Beide beweringen zijn onzin. Nirvana had wat we nu een indiestatus noemen, een soort Tune-Yards. Gewaardeerd onder een kleine groep smaakmakers, maar dat was het dan ook.

Geen herrie
Het bijzondere van Nevermind was dat het juist geen bak teringherrie was (waar in 1991 ook genoeg van gemaakt werd), maar een zeer knap geproduceerde rockplaat met zeer sterke liedjes. Luister naar de openingstonen van de plaat, het intro van Smells Like Teen Spirit en je bent verkocht.

Ik weet nog dat ik dat deed, op een vrijdagochtend in de platenzaak. Er was al wat vraag naar geweest, ik geloof omdat er al wat op de radio van gedraaid werd. Helemaal zeker weet ik het niet, want eerlijk gezegd verwachtte ik weinig van Nirvana.
Ik was de band die zomer twee keer misgelopen. De eerste keer op Pukkelpop, waar we net te laat arriveerden (we hoorden voor de hekken nog net een immens kabaal en waren blij dat we dit op de vroege ochtend hadden gemist. We waren voor Ride gekomen, en dus op tijd.)

Een maandje later stond datzelfde Nirvana op het festival Ein Abend In Wien, in de Rotterdamse Doelen. Een achteraf legendarische line-up met Nine Inch Nails, Smashing Pumpkins, Sonic Youth en Nirvana. Maar ik had een kaartje gekocht om de Wedding Present en Blur te zien en had helemaal geen zin in deze yanken-rock (al was ik wel een groot Sonic Youth-fan en zou ik dat later ook van de Smashing Pumpkins worden).

Nirvana stond op beide affiches omdat Sonic Youth dat graag wilde, een zogeheten pleaser. Wilde een festival Sonic Youth hebben, dan moesten ze ook Nirvana boeken. Niks bijzonders, heel gebruikelijk.

Bleach
Maar ook op Ein Abend In Wien, waar ze hun appartuur nog zouden hebben vernield heb ik Nirvana gemist. Ik had overigens niks tegen ze. Het debuut Bleach vond ik best oke. Het label Sub Pop kende ik, en Mudhoney vond ik zelfs erg goed.

Ik hoorde in die tijd ook nauwelijks iemand over Nirvana, dat volgens mij echt als een soort Mudhoney light werd beschouwd.

Maar goed, toen kwam ineens Nevermind uit, en tjonge wat klonk dat meteen geweldig. Je zet 'm op in de platenzaak en meteen vraagt iemand: 'Wat is dit? Doe mij die maar'. Zo'n plaat.

Meteen uitverkocht, want op grote verkoopaantallen hadden we niet gerekend. Niemand niet, ook hun platenmaatschappij niet. Nirvana had bij Geffen getekend op voorspraak van Sonic Youth. Geffen had er vast iets van verwacht, maar niet heel veel. Anders breng je de plaat niet in dezelfde tijd uit als die dubbele release van Guns 'N Roses: Use Your Illusion, die een week, hooguit twee weken voor Nevermind verscheen. Ook op Geffen.

Niemand had erop gerekend
Guns 'N Roses was toen echt op het hoogtepunt van hun populariteit. Daar ging de winkel eerder voor open en stonden de mensen voor in de rij. Dat zou een paar weken later nog een keer gebeuren toen U2's Achtung Baby verscheen. Ook BloodSugarSexMagik van Red Hot Chili Peppers die in dezelfde week als Nevermind verscheen werd meteen heel veel verkocht. Maar op Nevermind had eigenlijk niemand gerekend.

Het ging vervolgens snel, heel snel. Niet alleen Smells Like Teen Spirit voelde als een hit, ook Come As You Are en In Bloom bleken ijzersterke rocksongs met een popgevoel (wat nou teringherrie?)

Heel andere koek dan die door mij verafschuwde Guns 'N Roses, dat was pas teringherrie, dat gekrijs van Axl Rose. Ik vond het ook meer iets voor kinderen, onder wie Guns 'N Roses mateloos populair bleek.

Wat Nevermind zo goed maakte, ook voor hen die verder met harde rockmuziek weinig op hadden, dat was die prachtige productie, heel slick, helder, en hoewel hard, toch radiovriendelijk.

Paradiso
Onmiddellijk kwam werd er een publiek aangeboord dat nog nooit van Mudhoney, Sonic Youth of Dinosaur Jr had gehoord. Er stond een optreden in de Melkweg gepland, dat werd verschoven naar Paradiso. De Melkweg had toen nog maar een zaal, (die heet nu Oude Zaal), die met 500 man al heel vol was, maar zelfs Paradiso bleek op 25 november 1991 veel te klein.

Ik was bij het optreden en weet nog dat ik het vond tegenvallen. Natuurlijk, de songs waren goed, maar in triobezetting bleef van de gelaagdheid op de plaat weinig over. Cobain moest tegelijk zingen en spelen, wat hem niet zo goed afging. Een rommelig gitaarbandje, meer niet.

Later zou er ook een extra gitarist bij komen, met wie de band ook Ahoy' zou aandoen, maar zover is het nooit gekomen. De geschiedenis van Nirvana en Kurt Cobain is bekend.

Langzaam maar zeker

Wat ik me dezer dagen weer realiseerde, ook door het nieuws van het uiteengaan van R.E.M., is dat alles wellicht anders was gelopen als Nirvana net als R.E.M in de gelegenheid was geweest om langzaam, plaat voor plaat, meer succes te boeken. Als Out Of Time R.E.M's tweede plaat was in plaats van hun zevende, dan is het nog maar de vraag of ze het 31 jaar hadden volgehouden.

Niets wijst er op dat Nirvana zelf echt door had dat ze met producer Butch Vig een plaat aan het maken waren die veel verder zou reiken dan het alternatieve rockcircuit uit die tijd.

Had iemand het Cobain toen verteld, dat hij met Smells Like Teen Spirit een wereldhit in zijn handen had, dan had hij 'm vast niet uitgebracht.

Sterrenstatus was het laatste wat hij wilde, hij wilde gehoord worden en waardering krijgen van de artiesten die hij zelf bewonderde.

Als reactie ging Cobain vervolgens de studio in met Steve Albini, een man met vast grote kwaliteiten, maar weten hoe je een mooi liedje nog mooier kunt maken hoort daar niet bij. Dat zal de reden wel zijn dat Cobain hem uitkoos. Cobain wilde laten horen niet blij te zijn met al het succes en het zeker niet te willen continueren. Dat hoefde hij Albini geen twee keer te zeggen.

Ik heb In Utero - het resultaat - altijd een wat aanstellerige en vooral lelijke plaat gevonden. Ik weet ook zeker dat Cobain het in zich had nog veel meer liedjes van het niveau op Nevermind te schrijven, maar hij wilde graag weer terug naar zijn alternatieve circuit.

Ook die afloop is bekend.

Nog altijd klinkt Nevermind geen spatje gedateerd, en nog altijd hoor ik de plaat graag.

Of Nirvana ooit een echt goede liveband was geworden, valt helaas niet vast te stellen. Ik ben heel benieuwd hoe het concert, dat nu voor het eerst helemaal te zien is, morgenavond bij de VPRO, nu overkomt. Naar ik begreep moest er behoorlijk wat aan worden gerestaureerd.

Goed dat die opnames er nog zijn en goed dat het concert wordt uitgezonden. Het was een legendarisch optreden, uiteraard, alleen niet zo goed.

Althans, de plaat was beter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden