Waarom na 1,5 jaar strijd nu toch deal over illegaliteit?

Bijna alle partijen zijn blij met de coalitiedeal tussen VVD en PvdA om de strafbaarstelling van illegaliteit te schrappen. Pragmatisme is nu even belangrijker dan het regeerakkoord, zeker nu er weer wat rek in de begroting zit.

Diederik Samsom in mei 2013 in gesprek met Sander Terphuis na afloop van de extra ledenraad over de strafbaarstelling van illegaliteit.Beeld anp

De strafbaarstelling van illegaliteit was voor de PvdA wat de inkomensafhankelijke zorgpremie voor de VVD was: een steen in de maag. Het verschil is dat de zorgmaatregel vrijwel meteen na de formatie weer van tafel ging, terwijl de strafbaarstelling anderhalf jaar lang dooretterde in de coalitie.

Voor de gemeenteraadsverkiezingen meldde PvdA-leider Samsom nog dat hij er niet opnieuw over wilde onderhandelen. Nu stelt Samsom vast dat de campagne 'en onze politieke geloofwaardigheid' er te veel onder lijdt. Met andere woorden: het electoraat verwacht een antwoord na het verkiezingsdebacle. Zie ook Frankrijk, waar president Hollande gisteren zonder pardon zijn premier de laan uit stuurde.

PvdA-minister Dijsselbloem (Financiën) gaf vanuit Athene een andere lezing. Hij zag de coalitiedeal als 'een opening' voor de begrotingsgesprekken met VVD, PvdA en de constructieve drie (D66, ChristenUnie en SGP) die volgende week op het programma staan. Eind deze maand verwacht Brussel alweer de begroting voor 2015. De normaal zo zuinige minister deed nu niet moeilijk. 'We gaan dit inpassen in de begroting. Ik denk dat het kan.' Een jaar geleden was dit nog ondenkbaar geweest, maar nu de economie aantrekt is alles anders. VVD-fractievoorzitter Zijlstra en minister Asscher (Sociale Zaken) lieten intussen weten dat er meevallers aankomen. Alleen al daaruit bleek dat het nieuws vandaag een gecoördineerde actie was.

Dubbele score
Dat de coalitie hiermee vooruitloopt op de begrotingsgesprekken zal de C3 een worst zijn, zo bleek uit een rondgang in de Kamer vandaag. De ChristenUnie is heel blij, zeker nadat voorman Arie Slob tijdens de recente campagne nog had gedreigd niet meer mee te doen met akkoorden als de strafbaarstelling doorging. Ook D66 is in zijn nopjes. De partij was ook tegen het illegalenplan en had lastenverlichting geëist. Een dubbele score dus. En de SGP is blij dat er een oplossing is gekomen voor de 'politieke patstelling'. Ook Kees van der Staaij weet dat het wisselgeld voor steun aan de begroting (meer geld naar defensie bijvoorbeeld) nog wel gaat komen.

Iedereen blij dus op het Binnenhof, behalve de PVV, die ook deze erfenis van Rutte I de prullenbank in ziet gaan. PVV-leider Wilders ging er weer hard in. 'Een opgesloten illegaal overvalt geen juwelier. Maar dat zijn ze blijkbaar vergeten.' Het CDA stelde vragen over de dekking van de 500 miljoen lastenverlichting, maar die vragen lijken voor de bühne. Juist het CDA pleitte de afgelopen maanden voor belastingverlaging.

Het zuur en het zoet
Opmerkelijk is hoe makkelijk de VVD de strafbaarstelling opgeeft. Het is de tweede keer dat het asielbeleid wordt bijgesteld. Na de zaak-Dolmatov (de Russische asielzoeker die zelfmoord pleegde in zijn cel) kreeg de PvdA het door het partijcongres afgedwongen 'humane asielbeleid'. Hierover zei verantwoordelijk bewindsman Teeven in februari: 'Ik ben met het kinderpardon begonnen, daarna komt de strafbaarstelling van illegaal verblijf. Eerst het zuur, dan het zoet.' Maar zelfs het zoet is nu van de baan. Wat resteert is een asielbeleid dat sterk PvdA-gekleurd is.

Omgekeerd moet Samsom slikken dat zijn belangrijkste formatiekaart, 'eerlijk delen', nu even op zak blijft. In deze permanente campagnetijd (22 mei zijn de Europese verkiezingen) denken de partijen beter af te zijn met maatregelen met een duidelijke partijstempel erop. De VVD krijgt belastingverlaging - concreter kan het bijna niet, iedereen die genoeg verdient merkt het aan zijn maandsalaris - en Samsom kan met opgeheven hoofd terug naar de achterban.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden