'Waarom moet de minister een Porsche rijden?'

'Amandla! Tien procent!' De afdeling Mamelodi van de zwarte onderwijzersbond Sadtu heeft er zin in. De leraren hebben een aparte protestbeweging ingestudeerd: ze hinken van het ene op het andere been in flinke vaart vooruit, achter het rode spandoek van hun bond....

Een groepje collega's van de blanke onderwijsbond kijkt er onwennig naar. Militante dansjes zijn hen vreemd: ze hebben nog nooit in hun leven gestaakt. Witte gezichten zijn dan ook schaars in de grote menigte op het grasveld van het Unie-gebouw in Pretoria, waar president Thabo Mbeki kantoor houdt.

Het zuinige loonbeleid van de ANC-regering bracht dinsdag alle vakbonden van overheidspersoneel voor het eerst samen. Enkele tienduizenden ontevreden ambtenaren hielden in Pretoria en andere grote steden de grootste vakbondsactie sinds het einde van de apartheid. Toch was de opkomst lager dan verwacht. De vraag is nu of de grote zwarte vakbondsfederatie Cosatu de komende weken de langdurige stakingen aandurft waarmee ze heeft gedreigd.

Cosatu riskeert met een hard conflict haar alliantie met de nieuwe ANC-regering. Tussen beide partijen gaapt een kloof van niet meer dan 130 miljoen gulden per jaar, maar Mbeki heeft tot dusverre een opvallend harde positie ingenomen, omdat hij meer geld wil besteden aan andere sociale uitgaven. De vakbonden, die het ANC in juni nog aan een grote verkiezingsoverwinning hielpen, vinden dat de regering nu over de brug moet komen.

Voor trouwe ANC-stemmers als Dorcas Ntombeni is de opstelling van de regering onbegrijpelijk. De 37-jarige verpleegster werkt in een staatshospitaal in Pretoria. Haar kijk op het loonconflict zegt veel over de onvrede van veel gewone Zuid-Afrikanen die een redelijke baan hebben, maar toch moeite hebben om iedere maand rond te komen. Zuster Ntombeni verdient met zestien dienstjaren in het ziekenhuis bruto 3500 rand (bijna 1200 gulden), waarvan na aftrek van belasting 2500 rand resteert.

Aan de hypotheek van haar bescheiden huis is ze nog eens ruim duizend rand kwijt, zodat ze maandelijks niet meer dan ruim 1400 rand - amper vijfhonderd gulden - overhoudt. Daarvan moet ze een huishouden met twee grote kinderen draaiende houden, zoals zoveel zwarte vrouwen zonder een man die haar financieel ondersteunt.

'Die 1400 rand is weinig. Zuid-Afrika is niet goedkoop, voor mijn zoon betaal ik de boeken van de universiteit, en hij wil ook geld om uit te gaan en voor mooie kleren. Ik heb hem gezegd dat hij maar een bijbaantje moet zoeken, maar die zijn moeilijk te vinden.'

Ja, ze weet dat ze het zoals alle vakbondsleden nog betrekkelijk goed heeft vergeleken met de miljoenen landgenoten zonder werk. Die zijn echt arm, beaamt ze, en hoe die het moeten redden weet ze ook niet. 'De regering moet voor meer banen zorgen.' Maar zelf met wat minder loonsverhoging genoegen nemen, vindt ze geen goed idee.

'We willen 10 procent erbij. Laat het ANC die 75 miljoen rand voor nieuwe regeringsauto's maar schrappen. Waarom moet een minister in een Porsche rijden? Met een Toyota Corola komt hij er ook!'

Zijn de ambtenarenbonden bereid weken te gaan staken om de regering in het nauw te drijven? Dorcas Ntombeni heeft haar twijfels. 'Deze demonstratie is alleen vandaag om de regering te laten zien dat we het niet eens zijn met de manier waarop ze ons behandelt. Vrijdag zal de bondsleiding beslissen hoe het verder moet. Ik zelf kan niet lang gaan staken, want als je een maand staakt, krijg je geen loon, en de bond betaalt ons ook niets. Dan kan ik mijn hypotheek niet betalen.'

De landelijke actiedag van de ambtenarenbonden verliep overal zonder problemen. Alleen in Johannesburg zorgde een onaangekondigde protestmars van de studentenorganisatie Cosas voor wat ongeregeldheden, waarbij de politie met de wapenstok, schokgranaten en hagelgeweren ingreep.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden