Waarom moest de machtige oom van Kim Jong-un dood?

Jang Song-thaek werd gezien als de machtige, maar vriendelijke oom die zijn neef wegwijs maakte in de Noord-Koreaanse politieke biotoop. Aan die lezing is gisteravond een abrupt einde gekomen nadat het 67-jarige kopstuk is geëxecuteerd op verdenking van het plannen van een staatsgreep. Hij zou zijn positie als tweede man naast de jonge leider Kim Jong-un (schatting: 30 jaar oud) volgens het Noord-Koreaanse persbureau Korean Central News Agency hebben willen gebruiken om de plek van zijn neef in te nemen.

Lijkwagen met daarin Kim Jong-il. Jang Song-thaek loopt links achter zijn neef Kim Jong-un. Beeld afp
Lijkwagen met daarin Kim Jong-il. Jang Song-thaek loopt links achter zijn neef Kim Jong-un.Beeld afp

Dat Jangs politiek carrière voorbij was, werd duidelijk toen mannen in uniform hem vorige week uit het parlement plukten en hij uit al zijn functies werd gezet. Hij zou zich schuldig hebben gemaakt aan corruptie, gokken, drugsgebruik en 'womanizing'. Drie dagen na deze actie van het bewind, is hij door geweerschoten om het leven gebracht.

De nieuwe verklaring is dat hij een spil was in een groep die een andere lijn voorstaat dan Kim Jong-un. Een doodzonde in dictatuur Noord-Korea, waar de derde generatie Kim regeert bij de gratie van hun heilig verklaarde voorvader Kim Il-sung, grondlegger van Noord-Korea. De opperleider tegenwerken is ondenkbaar in een van de laatste communistische bolwerken. Dat Jang de opperleider zou hebben tegengewerkt maakt hem volgens het bewind in Pyongyang een verrader, 'erger uitschot dan een hond'.

Het nieuws over de executie werd op billboards in de hoofdstad Pyongyang bekendgemaakt. In de metro werd via de speakers verslag gedaan van Jangs wandaden die zijn dood zouden rechtvaardigen. De verklaringen voor het publiekelijk uit de weg ruimen van een kopstuk lopen uiteen. Het zou aantonen dat Kim Jong-un na twee jaar aan het roer de touwtjes nu stevig in handen heeft. Andere experts zien in deze daad juist de strubbelingen achter de schermen van het Noord-Koreaanse bewind. Het zou juist duiden op politieke verdeeldheid.

De terechtgestelde Jang Song-thaek in beeld tijdens een nieuwsuitzending in Zuid-Korea. Beeld epa
De terechtgestelde Jang Song-thaek in beeld tijdens een nieuwsuitzending in Zuid-Korea.Beeld epa

Voorstander van economische hervormingen
Remco Breuker, hoogleraar Koreastudies aan de Universiteit Leiden, denkt aan een machtsstrijd binnen de legertop, die in het nadeel van Jang is uitgevallen. 'Jang is geen havik', zei Breuker eerder in de Volkskrant. 'Hij is voorstander van voorzichtige economische hervormingen en voorzichtige ontspanning. Daar heeft de legertop niets mee te winnen. Die heeft baat bij internationale spanning.' Het is de vraag wat het verwijderen van Jang doet met de relatie met China, de laatste bondgenoot van Noord-Korea. Jang profileerde zich als aanhanger van economische hervormingen richting het Chinese systeem.

Jang was getrouwd met de dochter van Noord-Korea grondlegger Kim Il-sung. Hij werkte zich gestaag op binnen de overheid. Van gemeenteambtenaar in Pyongyang schopte hij het tot vicevoorzitter van de Nationale Defensiecommissie en lid van het machtige politbureau. Op zijn hoogtepunt stond alleen zijn neef Kim Jong-un boven hem. Dat zijn positie al langer omstreden was, bleek enkele jaren geleden toen hij voor twee jaar naar een strafkamp werd gestuurd. Toen Kim Jong-il in 2008 een hersenbloeding kreeg begon de partij met het klaarstomen van zijn zoon Kim Jong-un. Daarin was een belangrijke rol weggelegd voor Jang.

Jang Song-thaek (links) met zijn neef en leider van Noord-Korea Kim Jong-un (rechts) Beeld reuters
Jang Song-thaek (links) met zijn neef en leider van Noord-Korea Kim Jong-un (rechts)Beeld reuters

Einde van een episode?
Experts betwijfelen of zijn dood het einde betekent van een episode. Victor Cha, Noord-Korea expert bij het Center for Stategic and International Studies in Washington denkt dat er meer te gebeuren staat in Noord-Korea. 'Als je Jang weghaalt, haal je niet één persoon uit het systeem maar honderden.' Twee van Jangs naaste medewerkers werden al eerder terechtgesteld. Of Jangs ex-vrouw, jaren geleden gingen ze uit elkaar, een straf te wachten staat is onduidelijk. Als dochter van Noord-Korea grondlegger Kim Il-sung kan de bestuurder waarschijnlijk rekenen op een mildere behandeling.

Zuid-Korea neemt het zekere voor het onzekere en verhoogt de militaire waakzaamheid naar aanleiding van de executie. 'We verhogen de paraatheid tegenover Noord-Korea omdat dit kan leiden tot provocaties gericht tegen het zuiden', zei defensiechef Kim Kwan-jin vrijdag tegen parlementsleden. 'Dit is onderdeel van een golf van terreur van Kim Jong-un terwijl hij zijn macht probeert te consolideren met een ijzeren vuist.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden