Analyse Topbanen EU

Waarom Merkel heeft verloren in de Europese banencarrousel, maar Duitsland gewonnen

De bondskanselier verloor de regie bij de banencarrousel in Brussel. Maar nu de kritiek op de Europese top is weggeëbt, worden de Duitse commentaren met de dag positiever.

Angela Merkel (links) en Ursula von der Leyen op een vergadering van het partijbestuur van de CDU. Beeld EPA

Berucht zijn ze, de ­Eurotoppen die Angela Merkel naar haar hand wist te zetten door een onverslaanbare strategie van vooruitdenken, afwachten en gewoon langer wakker blijven dan de rest. Maar ze zijn verleden tijd. De kanselier kwam in de reservetijd van haar politieke loopbaan als verliezer tevoorschijn uit de langste Eurotop ooit. Maar door de verrassende nominatie van Ursula von der Leyen als Commissievoorzitter is Duitsland toch winnaar van de Europese banencarrousel.

Andere Europese regeringen zouden een door mazzel verkregen Europese machtspositie waarschijnlijk vieren. In de Duitse Grote Coalitie werd het ruzie – de reden dat Merkel zich als enige regeringsleider van stemming onthield.

De Duitse sociaal-democraten zien het passeren van de Spitzenkandidaten als failliet van de Europese democratie en roepen hun europarlementariërs op tegen Von der Leyen te stemmen. Ook pleiten invloedrijke SPD’ers ervoor uit de coalitie te stappen, onder wie de jonge, linkse Kevin Kühnert, maar ook voormalig vicekanselier Sigmar Gabriel, die geen actieve rol meer speelt in de partij, maar het stoken op Twitter nog niet kan laten.

Gecontroleerd tot ontploffing

Die oproep is ongeveer zo overtuigend als een moordpoging met een bos rozen. De SPD wil niets liever dan weg uit Merkels al anderhalf jaar kwakkelende kabinet, dat is een publiek geheim. Maar de partij is zo aangeslagen dat ze zelf het grootste nadeel zou ondervinden van een abrupte breuk. Bovendien staat het einde van deze Duitse regering al maanden met potlood in de politieke agenda’s ingetekend: in november dit jaar, tijdens de evaluatie halverwege de kabinetsperiode, zal de Grote Coalitie waarschijnlijk gecontroleerd tot ontploffing worden gebracht, met instemming en tot opluchting van alle betrokkenen.

Met het oog op de verkiezingen die daarop volgen, is het mogelijke vertrek van Von der Leyen goed nieuws voor de CDU/CSU. De 60-jarige minister beleeft het dieptepunt van haar politieke carrière. Von der Leyen, die op haar vorige posten als minister van Familiezaken en Arbeid en Sociale Zaken bekendstond als ambitieus, kordaat en productief, heeft in bijna anderhalve termijn als minister van Defensie weinig gedaan gekregen.

Incidenten

Net als haar voorgangers kreeg ze nauwelijks greep op de problemen bij de Bundeswehr, die varieerden van verouderd materieel tot incidenten rond militairen met extreem-rechtse sympathieën. Om de problemen het hoofd te bieden, nam Von der Leyen dure adviseurs in de arm. Toen vorig jaar bleek dat deze veelal persoonlijke bekenden van de minister waren, ontstond een schandaal. In peilingen is ze nu meestal de minst populaire minister en de kansen op het kanselierschap die haar vroeger werden toegedicht, zijn verdampt.

Hoe moeilijker deze minister van Defensie het kreeg in Berlijn, des te meer ging ze zich de afgelopen jaren op Europa richten, waar haar ster juist rijzende was. Ze maakte zich sterk voor de door de Franse president Emmanuel Macron gewenste samenwerking tussen de strijdkrachten van de lidstaten. Ook nam de Bundeswehr onder haar leiding vaker deel aan militaire oefeningen in Oost-Europa, wat door regeringsleiders aldaar werd opgevat als signaal dat de Duitse Defensieminister de door hen gevoelde Russische dreiging serieus neemt. Zo plaveide Von der Leyen haar eigen pad naar Brussel.

De minst populaire minister wegpromoveren naar de hoogste functie in Europa: het kon slechter voor de CDU. Merkel presenteerde zichzelf eerder deze week dan ook als ‘gelukkige verliezer.’ ‘Ik heb me er niet tegen verzet dat er een Duits voorstel op tafel kwam’, zei ze na de top. ‘En ik vind het ook een, zeg ik maar, mooi teken dat Von der Leyen om verschillende redenen veel vertrouwen geniet onder staatshoofden en regeringsleiders. En het is een goed teken dat een vrouw voor het eerst dit ambt zal bekleden, als ik dat eens partij-onafhankelijk, maar betrokken op het geslacht mag zeggen.’

Positiever

Dat het al zo lang voorspelde tanen van Merkels macht nu bewaarheid is, lijkt haar eigen partij de kanselier niet al te zwaar aan te rekenen. Ook de door het afserveren van de christen-democratische Spitzenkandidat Manfred Weber teleurgestelde CSU schaarde zich meteen achter Von der Leyen – die de eerste Duitse Commissievoorzitter zou worden sinds 1958.

CDU-partijvoorzitter Annegret Kramp-Karrenbauer laakt de houding van de SPD. Met de boycotoproep tegen Von der Leyen ‘maakt de SPD duidelijk dat het haar om eigenbelang gaat. Niet om Europa, en ook niet om de belangen van Duitsland.’

Ook de Duitse media zijn, nu de kritiek over de gang van zaken rond de Europese lijsttrekkers wat is weggeëbt, met de dag positiever over Von der Leyens kandidatuur. Volgens het weekblad Die Zeit is Von der Leyen, net als de voor de ECB genomineerde IMF-voorzitter Christine Lagarde, zowel liberaal als conservatief. ‘En daarmee vertegenwoordigen ze een politiek midden dat in veel Europese landen momenteel zwaar onder druk staat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden