Analyse

Waarom links Frankrijk de kiezer kwijt is

Donderdag beginnen in Frankrijk de linkse voorverkiezingen, bedoeld om een gezamenlijke kandidaat te nomineren voor de presidentsverkiezingen in april. Maar de belangrijkste linkse uitdagers boycotten die voorverkiezing en geen van hen maakt een schijn van kans tegen president Macron. Hoe is links zo gemarginaliseerd geraakt?

Eline Huisman
Christiane Taubira, de Franse presidentskandidaat (onafhankelijk, oud-minister van Justitie) die anders dan drie belangrijke rivalen voorstander is van het kiezen van een gezamenlijke linkse kandidaat.  Beeld AFP
Christiane Taubira, de Franse presidentskandidaat (onafhankelijk, oud-minister van Justitie) die anders dan drie belangrijke rivalen voorstander is van het kiezen van een gezamenlijke linkse kandidaat.Beeld AFP

Het heeft alle schijn van een wanhoopspoging – krap tweeënhalve maand voor het begin van de Franse presidentsverkiezingen probeert links Frankrijk alsnog een gezamenlijke kandidaat te kiezen. Een poging tegen wil en dank, want van de vier grootste kanshebbers heeft er slechts één beloofd de uitslag te respecteren: de partijloze Christiane Taubira, oud-minister van Justitie onder president Hollande.

Jean-Luc Mélenchon, sterkste linkse kandidaat in de peilingen op dit moment, leider van het radicaal-linkse La France Insoumise. Beeld AFP
Jean-Luc Mélenchon, sterkste linkse kandidaat in de peilingen op dit moment, leider van het radicaal-linkse La France Insoumise.Beeld AFP

Dat zit zo: de stemming is een initiatief van linkse burgers en activisten. Zij proberen te doen waar politieke partijen zelf niet in slaagden, namelijk samenwerken. De verdeeldheid op links is zo groot dat geen van de presidentskandidaten afzonderlijk een schijn van kans maakt om de tweede ronde te halen. Koploper Jean-Luc Mélenchon van het radicaal-linkse La France Insoumise blijft steken op zo’n 13 procent van de stemmen, de anderen halen nog niet eens de helft daarvan.

Anne Hidalgo, burgemeester van Parijs en kandidaat voor de socialistische partij PS. Beeld AFP
Anne Hidalgo, burgemeester van Parijs en kandidaat voor de socialistische partij PS.Beeld AFP

Met een linkse, gekozen voorkeurskandidaat hopen de initiatiefnemers de impasse te doorbreken. Tot zondag kan iedereen die zich heeft opgegeven voor de stemming online zijn voorkeur doorgeven. Het wrange is: behalve Taubira zegt geen van de andere reële kanshebbers de voorverkiezingen te erkennen. Anne Hidalgo, van de ooit vooraanstaande Parti Socialiste, Yannick Jadot van de groene EELV en de radicaal-linkse Mélenchon voeren allang hun eigen campagne en blijven daarmee doorgaan. Zelfs als ze zich zouden verenigen, komen de vier volgens de laatste peilingen samen uit op 23 procent van de stemmen. Vergelijk dat met president Emmanuel Macron die in zijn eentje op 24 procent staat. En de extreem-rechtse Eric Zemmour en Marine Le Pen van Rassemblement National scoren samen ruim 30 procent. Hoe kan het toch dat links Frankrijk er zo slecht voor staat?

Yannick Jadot, de man van de milieupartij EELV. Beeld Getty
Yannick Jadot, de man van de milieupartij EELV.Beeld Getty

Verrader

‘Links heeft een groot deel van zijn geloofwaardigheid verloren door François Hollande, de socialistische voorganger van president Macron’, zegt socioloog Roger Sue van de Universiteit van Parijs. ‘Hollande werd met een sterk links verhaal verkozen, maar zijn beleid was in de praktijk niet te onderscheiden van dat van zijn rechtse voorganger Sarkozy. Goed voor bedrijven, maar de werkloosheid bleef stijgen. Dat maakt hem in de ogen van linkse kiezers een verrader.’

Die erfenis drukt nog altijd zwaar op linkse partijen, zegt Sue, maar dat betekent volgens hem niet dat Fransen per definitie rechtser zijn geworden. Frankrijk is een links land dat rechts stemt, schreef hij onlangs in een opiniestuk in Le Monde. ‘Kijk maar naar de lhbti-beweging die vorm heeft gekregen, het hoge aantal huwelijken tussen mensen van verschillende etnische achtergronden en de gevoeligheid voor ongelijkheid en onrechtvaardigheid.’

Niet de vraag naar linkse politiek is het probleem, maar het aanbod, zegt ook Vincent Tiberj. Als onderzoeker aan de universiteit van Bordeaux is hij gespecialiseerd in kiezersgedrag en politieke psychologie. ‘Als je kijkt naar de waarden van Franse kiezers, scoort tolerantie hoog, net als herverdeling en meer sociale gelijkheid. Ook klimaatverandering en koopkracht houdt veel kiezers bezig.’ Toch is daar in de media beduidend minder aandacht voor en worden presidentskandidaten er minder op bevraagd dan op thema’s als migratie en veiligheid, favoriet bij rechts en extreem-rechts. Linkse kandidaten weten op hun beurt de aandacht er ook niet op te vestigen.

Niet-kiezers

Belangrijker nog is volgens zowel Tiberj als Sue het ongekend grote aantal kiezers dat zegt niet te gaan stemmen omdat ze het vertrouwen in de politiek zijn verloren. De kloof tussen burgers en politiek is niet nieuw, maar het aantal niet-stemmers groeit en dat raakt vooral linkse partijen, ziet Tiberj. Ook hij wijst daarvoor naar de erfenis van Hollande, die veel kiezers heeft vervreemd. ‘Onder zijn presidentschap is het homohuwelijk ingevoerd, maar dat was het min of meer. Niets op het gebied van sociale rechten; het economisch beleid was vooral gericht op belastingverlaging.’

Bovendien is onder zowel Hollande als Macron de invloed van het maatschappelijk middenveld gemarginaliseerd, benadrukt socioloog Sue. Hij spreekt van een crisis tussen de Franse samenleving, waarin burgers zich, getuige de meer dan een miljoen verenigingen, graag engageren, en de verticaal georganiseerde macht van de staat. ‘Burgers willen gehoord worden maar zien de mogelijkheid niet en dat leidt tot teleurstelling. Dat zie je deels terug in een stem op extreem-rechts, maar zeker ook in het toegenomen aantal niet-stemmers.’

Nu lijkt vooral links politiek Frankrijk daardoor te worden gemarginaliseerd, op langere termijn moeten alle partijen zich dat probleem aantrekken, beklemtonen beide wetenschappers. ‘Rechtse partijen hebben hier op korte termijn minder last van, omdat hun kiezersbasis ouder is en meer geneigd te gaan stemmen’, zegt Tiberj. ‘Maar dat is weinig hoopvol voor de toekomst. Dit heeft voor alle partijen gevolgen voor hun legitimiteit.’

Wat dat betreft is de verwachte opkomst voor de voorverkiezingen veelzeggend. Ruim 467 duizend belangstellenden hebben zich geregistreerd om de komende dagen hun favoriete linkse kandidaat te kunnen kiezen. Dat is grofweg drie keer zoveel als bij de voorverkiezingen voor de rechtse partij Les Républicains, maar een fractie afgezet tegen de vorige presidentsverkiezingen. Toen konden vergelijkbare voorverkiezingen van links tot rechts nog rekenen op enkele miljoenen kiezers.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden