Reportage Provinciale verkiezingen

Waarom ligt het wegenparadijs van Noord-Brabant niet in Overijssel?

Knooppunt Ekkersrijt aan de noordkant van Eindhoven met de A50 en de John F. Kennedylaan richting het centrum. In 2014 mislukte het plan van de provincie om hier een oostelijke verbinding te maken richting de N279 bij Helmond. Dan was de Ruit om Eindhoven compleet geweest. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Bereikbaarheid is een groot thema tijdens de provinciale verkiezingen. Noord-Brabant twist over de voltooiing van de Ruit om Eindhoven, Overijssel wil rijksgeld voor het ‘karrenspoor’ N35.

Waarom dit verkeersparadijs Noord-Brabant nog altijd splijt

In 2014 sneuvelde het plan om de wegenruit rond Eindhoven te voltooien. Nu staat Noord-Brabant opnieuw voor die vraag: het zet de politiek in de regio op scherp. ‘Geen halve oplossing.’

Ruim voor het krieken van de dag vertrekken de tachtig vracht­wagens van Van den Broek ­Logistics uit Helmond. Tegen de tijd dat ook de forensen in hun auto stappen, hebben deze beroepschauffeurs de regio Eindhoven al achter zich gelaten. ‘Wij moeten de spits mijden, want in de file staan kost geld’, zegt ­directeur Willie van den Broek. Maar ­matineus vertrekken kost óók geld. ‘Dan zijn we al zo vroeg op de bestemming dat er soms nog niemand is om de ­lading aan te nemen.’

Begin bij Van den Broek dus niet over het mislukte plan van de provincie Noord-Brabant om de Ruit om Eindhoven te voltooien. De bedoeling was om een nieuw stuk snelweg aan te leggen tussen knooppunt Ekkersrijt richting de N279 bij Helmond. Dat moest een eind maken aan een hoop fileleed.

In 2014 waren er honderden miljoenen euro’s beschikbaar voor voltooiing van de wegenruit. Er was steun van de minister, maar niet van de gemeente­raden van Eindhoven en Helmond. ­Niemand wilde een snelweg door zijn achtertuin.

Noord-Brabant

Inwoners: 2.528.286

Commissaris van de Koning: Wim van de Donk

Gedeputeerde Staten: VVD, SP, D66, PvdA

‘De Ruit was een uitstekende oplossing’, foetert Van den Broek. ‘Maar ja, dan laten ze d’r eigen tegenspreken door mensen die niet veel meer te doen hebben dan te protesteren. Ze hebben een hele grote plank voor hun hoofd.’

In 2014 gooide gedeputeerde Ruud van Heugten (CDA) de handdoek in de ring, sinds 2015 heeft zijn opvolger Chris­tophe van der Maat geprobeerd het dossier vlot trekken. ‘Eindhoven is zo’n beetje de economische hoofdstad van Nederland aan het worden en dat merk je op de weg’, zegt de VVD’er. ‘Ik heb op dag één tegen de wethouders in de regio gezegd: je hoeft alleen met mij te praten om te zeggen wat je wél wil. Ik ben totaal niet geïnteresseerd in wat je niet wil. Dat is tijdverspilling.’

Brainport

Het verkeersprobleem bij Eindhoven is een optelsom van gemeentelijke, provinciale en rijkswegen. Wat volgens Van der Maat helpt, is dat Brabant van het kabinet een speciale status heeft gekregen: ‘We zeggen niet meer: minister, die snelweg is van u; gedeputeerde, die provinciale weg is van jou en wethouder, die stedelijke ring is van jou. Dat vond ik niet zo’n slimme aanpak van de mobiliteit in brainport Eindhoven.’

In plaats daarvan is er nu één gezamenlijke pot van 1 miljard euro om de mobiliteit te verbeteren. Een provinciale belastingeuro kan naar rijksinfrastructuur gaan, of een euro uit de pot van de minister naar de stedelijke ring van Eindhoven. ‘Daar hebben we stevig voor gelobbyd. Volgens mij kennen ze me inmiddels wel bij mijn voornaam bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.’

Inmiddels zijn er concrete plannen gesmeed om de A67 onder Eindhoven en de N279 ten oosten van Helmond aan te pakken. Het gaat niet alleen om meer asfalt en het weghalen van rotondes en stoplichten, maar ook om ‘slimme mobiliteit’: de A67 wordt voorbereid op de komst van zelfrijdende auto’s, vrachtwagens kunnen een ‘groene golf op maat’ krijgen. Er wordt gewerkt aan een systeem om vrachtwagens te waarschuwen als hun banden niet goed op spanning staan. Klapbanden zijn de oorzaak van de meeste vrachtwagenpech.

‘Feitelijk zijn we driekwart van de Ruit alsnog aan het realiseren’, stelt Van der Maat tevreden vast.

Rotonde van de N279 tussen Beek en Donk en Gemert. De weg wordt hier aangepakt. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Splijtzwam

Toch blijft er nog altijd één splijtende kwestie over: hoe gaat de route door het hart van de brainportregio eruitzien? De Brabantse politiek is nog steeds scherp verdeeld of de Ruit om Eindhoven helemaal moet worden voltooid.

Nee, zegt de PvdA, want de Ruit kost gruwelijk veel geld, vernielt veel leef­plezier en lost nagenoeg niks op. SP en GroenLinks besteden het geld liever aan openbaar vervoer. Lokaal Brabant vindt het volledig aanleggen van de Ruit een te grote aanslag op de Brabantse natuur. Als straks de A67 is verbreed, is volgens D66 het Brabantse wegennet af.

Ja, zegt het CDA, alleen de Ruit kan een eind maken aan het sluipverkeer door de dorpen. Ook de PVV en Forum voor Democratie vinden de Ruit essentieel voor de bereikbaarheid van Zuidoost-Brabant.

‘De bal ligt nu echt bij de gemeente­raden van Eindhoven, Nuenen en Helmond’, zegt Christophe van der Maat, naast gedeputeerde ook VVD-lijsttrekker in Brabant. ‘Zeg het maar, jongens: willen jullie het verkeer de komende decennia dóór of om de stad? We zijn er bijna, voor de VVD is er geen taboe.’

Willie van den Broek van het Helmondse transportbedrijf ziet de bui al hangen. ‘Het provinciebestuur moet niet steeds aan andere mensen vragen: mogen we dit en kunnen we dat? Hak de knoop door. Een halve oplossing is geen oplossing.’

Waarom doet het Rijk niets aan het karrenspoor naar Twente?

De N35 begint bij Zwolle als vierbaansweg waar je 100 mag rijden. Na vier kilometer wordt het een tweebaansweg waar je 50 mag. Hier, bij Mariënheem (gemeente Raalte) gaat de N35 dwars door het dorp, wat leidt tot vertraging en gevaarlijke situaties. De maximumsnelheid is hier 50. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De N35 van Zwolle naar Twente is een karrenspoor, zo foeteren ze in Overijssel. De provincie dringt al jaren in Den Haag aan op verbreding. ‘Dit is de enige rijksweg die dwars door een dorp gaat.’

Ze zijn in Overijssel weleens ­jaloers op de files in de Randstad. De ochtend- en avondspits in het Westen halen elke dag de verkeersinformatie. Die knelpunten hebben hoge prioriteit bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Nee, dan de N35 van Zwolle naar Twente. De verkeersader voert langs ­akkers en bomen, door dorpen en de Sallandse Heuvelrug. Al decennia vraagt Overijssel aandacht voor de flessenhals, maar de boodschap wordt amper gehoord. En dus gaat het tijdens de verkiezingscampagne voor de provinciale staten veel over ‘de dodenweg’ alias ‘het karrenspoor’.

Buurtschap

‘Dit is de enige rijksweg in Nederland die nog dwars door een dorpskern loopt’, zegt Niels Tomson van de dorpsvereniging Plaatselijk Belang Laag ­Zuthem, een buurtschap in de gemeente Raalte. ‘Er gebeuren geregeld ongelukken en het staat elke ochtend en avond vast. Landelijk gezien is de N35 misschien een onbenullig weggetje, maar voor deze regio is het een belangrijke verbinding met 25 duizend auto’s per dag.’

Het probleem: Overijssel gaat niet over de N35. ‘Het is geen provinciale weg, maar een rijksweg. Als we het zelf voor het zeggen hadden, was-ie waarschijnlijk al lang verbreed’, zegt gedeputeerde Bert Boerman (ChristenUnie). Op zijn werkkamer in het provinciehuis in Zwolle hangt een muurvullende kaart met plakkertjes met infrastructurele knelpunten. Blauw: groot onderhoud. Groen: vervanging infrastructuur. Geel: investeringen. Rood: overige projecten. De N35 is een kleurenwaaier op zich.

Overijssel

Inwoners: 1.151.501

Commissaris van de koning: Andries Heidema

Gedeputeerde Staten: ChristenUnie, CDA, D66, VVD

De N35 bewijst hoezeer een provin­ciale lobby richting het Rijk een kwestie van lange adem kan zijn. In 2009 werd de ‘Marsroute N35’ opgesteld. Doel: een vierbaansautoweg met ongelijkvloerse aansluitingen waar je met 100 kilometer per uur kan doorrijden, met een bocht om het dorp Mariënheem. Maar er kwam amper schot in de zaak. De Marsroute is vorig jaar geactualiseerd. Het grootste verschil: de weg is nog drukker geworden en de maatregelen zijn tientallen miljoenen euro’s duurder.

Niet dat er niks is gebeurd. Bij Nijverdal ligt een tunnel, en dat heeft de leefbaarheid zeker vergroot. In Zwolle begint de N35 sinds vorig jaar vierbaans en mag je 100 rijden. Maar al na vier kilometer resteert er nog maar één rijstrook per richting. Hier en daar worden bajonetkruisingen aangelegd, verlengde kruispunten met tussen de rijbanen opstelvakken voor afslaand en overstekend verkeer. Dat drie gevaarlijke kruispunten voorlopig niet worden aangepakt, ligt lokaal behoorlijk gevoelig.

‘Het is vooral pleisters plakken geweest voor de veiligheid, want het verbetert de doorstroming niet’, zegt gedeputeerde Boerman. Er blijven genoeg verkeerslichten, een spoorwegovergang, overstekende fietsers en landbouwverkeer over, met oponthoud en gevaarlijke situaties tot gevolg. Soms mag je 80, soms 50, wat het verkeer onrustig maakt.

Moet de provincie het zelf doen?

Als Den Haag niet betaalt voor de rijksweg, moet Overijssel het dan maar zelf doen? VVD, PVV, SGP, Forum voor Democratie en Denk willen dat de provincie desnoods de helft van de kosten van ­verbreding draagt. CDA, D66, 50Plus en PvdA vinden dat eerst het Rijk maar eens de knip moet trekken. Dat gebeurt ook met rijkswegen in het Westen, zo klinkt het, dus waarom niet in Overijssel?

Provinciebestuurder Boerman van de ChristenUnie snapt dat Den Haag prioriteiten moet stellen, maar toch. ‘Wij baten als provincie al de intercity uit tussen Zwolle en Enschede, een doorslaand succes. En we leggen de F35 aan, een fietssnelweg. Overijssel heeft al meer dan 150 miljoen euro in de rijksweg N35 gestoken. Dat hebben we niet kunnen besteden aan onze eigen provinciale ­wegen. Het Rijk staat nu echt, samen met ons, aan de lat voor de N35. Tegen het bedrijfsleven en bewoners zeg ik: help me, ga met mij de barricade op. En ik heb een appgroepje met Overijsselse Kamerleden.’

Het helpt, een beetje. Eind 2018 gingen de Plaatselijk Belang-organisaties van Haarle, Mariënheem, Heino, Laag ­Zuthem en Hoonhorst naar Den Haag met een petitie. Kort daarna nam de Tweede Kamer een motie aan van het Overijsselse Kamerlid Maurits von Martels (CDA). De minister moet snel onderzoek doen naar verdubbeling van het aantal rijstroken.

Maar het blijft een kwestie van lange adem. ‘Het gaat stroperig’, zegt Niels Tomson, die mede vanwege de N35 op de CDA-lijst staat voor de provinciale staten. ‘Zolang we telkens maar een stapje kunnen zetten, houd ik moed.’ Wat hem wel steekt, is de psychologische afstand. ‘Van Den Haag naar hier is blijkbaar een stuk verder dan andersom.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden