Column

Waarom leidt schaarste delfstoffen niet tot hogere prijzen?

Economie is de wetenschap van de schaarste. Maar economische schaarste is blijkbaar heel iets anders dan geologische schaarste. Grondstoffen die niet schaars zijn zoals de zogenoemde zeldzame aardmetalen, zijn door manipulatie peperduur. Schaarse grondstoffen waarbij producenten tegen elkaar kunnen worden uitgespeeld, zijn daarentegen spotgoedkoop.

Beeld anp

Het prijsmechanisme werkt niet. Dit is eigenlijk ook de belangrijkste boodschap van het proefschrift van Theo Henckens, waarover deze krant woensdag berichtte. In zijn proefschrift staat een lijst van de tien meest schaarse grondstoffen in de wereld, maar op de grote grondstoffenmarkten van de wereld (de London Metal Exchange, de New York Mercantile Exchange, de Chicago Board of Trade) zijn die de afgelopen jaren nauwelijks duurder geworden. Maar als landen monopolies hebben, zoals China in de zeldzame aardmetalen, of kartels vormen zoals de OPEC, kunnen prijzen exploderen, ook als de grondstoffen onuitputtelijk zijn.

Een van de problemen is dat de producenten en verbruikers van grondstoffen allebei op heel korte termijn kijken. Ze maken zich niet druk over het lot van toekomstige generaties. Ze bekommeren zich alleen om de winsten van dit jaar, volgend jaar en de jaren dat de bestuurders er nog zelf zitten. Maar de horizon reikt zelden verder dan een decennium. Dat geldt niet alleen voor de machtige mijnbouwmultinationals (BHP Billiton, Glencore, Rio Tinto, Potash en China Shenhua Energy) maar ook voor de regeringen van landen met delfstoffen. Meestal wordt dan meteen gedacht aan dictators van bananenrepublieken die mooi weer willen spelen. In werkelijkheid geldt het nog sterker voor de leiders van beschaafde democratieën die na één of twee termijnen van het toneel verdwijnen.

Misschien is Nederland zelf wel het mooiste voorbeeld. Nadat in 1959 bij Slochteren in Groningen op 3.000 meter diepte een aardgasbel was ontdekt die enorm bleek te zijn - 2.800 miljard kubieke meter - konden niet alleen de grote olieconcerns hier jaren hun aandeelhouders mee fêteren, maar leefde ook de Staat der Nederlanden op grote voet. Niemand vond het belangrijk om flink wat gas te bewaren voor generaties die in de tweede helft van de 21ste eeuw zouden leven. Zelfs het aardbevingsrisico werd bewust of onbewust voor lief genomen. Als er maar geld kon worden verdiend, voor de aandeelhouders van de olieconcerns (dat zijn overigens ook indirect de pensioengerechtigden) of voor de staat (en dat is indirect ook het volk).

Het prijsmechanisme zou tot voorzichtigheid in de winning moeten aanzetten, zeker als grondstoffen schaars worden. Maar er is niet of nauwelijks een relatie tussen schaarste en prijs. De economische wetenschap werkt niet.

Alleen de politiek kan opkomen voor toekomstige generaties. Tenminste als het volk ook de politici kiest die daar belang aan hechten.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden