Vijf vragenNertsen

Waarom laat de minister het virus nog voortwoeden onder de nertsen?

Oppositiepartijen willen nog deze maand een verbod op de nertsenfokkerij uit vrees voor verspreiding van het coronavirus, maar landbouwminister Schouten ziet dat niet zitten. Vijf vragen over een dralende minister en het gevaar van een gemuteerde coronavariant.

Gedode nertsen in Denemarken. Vorige week moesten de eigenaren van de nertsenhouderij op last van de regering drieduizend moederdieren en hun jonkies ombrengen vanwege besmetting met het coronavirus.Beeld AFP

De minister werkt toch al aan een stoppersregeling  – waarom dringt de oppositie aan op meer haast?

Dat heeft alles te maken met recente ervaringen in Denemarken, waar op nertsenfokkerijen een gemuteerde variant van het coronavirus rondwaart die ook is overgeslagen op mensen en mogelijk ongevoelig is voor de coronavaccins die momenteel worden ontwikkeld. Om mutatie van het virus onder Nederlandse nertsen te voorkomen, is volgens de oppositiepartijen per direct een verbod nodig.

In een motie verzoeken GroenLinks, SP, PvdA, PVV en Partij voor de Dieren  de regering om ‘uiterlijk eind november een verbod in te stellen op het bedrijfsmatig houden van nertsen’. Zij doen daarbij een beroep op het gevaar voor de volksgezondheid. Volgens indiener Laura Bromet (GL) is sprake van ‘een noodsituatie’: ook in Nederland kan het werkelijkheid worden dat het nertsenvirus muteert en op mensen overslaat. Haar SP-collega spreekt van ‘een tikkende tijdbom’.

De motie werd donderdag verworpen. De oppositiepartijen hadden gehoopt op de steun van D66, een verklaard criticaster van de intensieve veehouderij. Maar de regeringspartij wilde zijn coalitiegenoot niet afvallen. D66 kwam zelf met een afgezwakte motie om de nertsenhouderij ‘zo snel mogelijk’ te beëindigen – die werd wel aangenomen.  

Waarom ziet minister Schouten versnelde maatregelen tegen de nertsensector niet zitten?

Ze vindt dat ze daarvoor geen juridische basis heeft. De minister heeft naar aanleiding van de ontwikkelingen in Denemarken aan het Outbreak Management Team Zoönosen gevraagd een nieuwe risicobeoordeling uit te voeren. Volgens het OMTZ is de gemuteerde nertsenvariant in Nederland niet aangetroffen en wordt het risico van infectie vanuit nertsen voor omwonenden nog steeds ‘verwaarloosbaar’ geacht.

Daarom ziet Schouten geen reden om sneller in te grijpen en wil ze vasthouden aan het traject dat eind augustus is ingezet. Toen is besloten om de nertsenfokkerij niet pas in 2024, maar al begin 2021 te beëindigen. Uiterlijk op 1 maart, in de maand dat  de eerste moederdieren worden gedekt om een nieuwe lading pups (voor de pelzen) te produceren, moet het afgelopen zijn. Daarvoor wordt nu een stoppersregeling voorbereid.

Kan er in de aanpak van deze coronabrandhaarden niet even een tandje bij?

Die kritiek klinkt steeds luider, zowel in de samenleving als in de politiek. Volgens GroenLinks-kamerlid Bromet zit minister Schouten nog teveel in de modus van dierziektebestrijding, terwijl het vooral om een risico voor de volksgezondheid gaat. Het beeld bestaat dat het kabinet wel een hele samenleving in een lockdown plaatst, maar een kleine groep nertsenfokkers te lang ongemoeid laat. In Brabant wordt al de parallel met de aanpak van Q-koorts getrokken; ook in die epidemie kregen boerenbelangen te lang voorrang boven volksgezondheid.

Het ministerie wijst echter op de  werkwijze van de nertsensector, waarbij de pups sowieso na een kort leven in november en december worden vergast en gepelsd. Eind augustus werd al gesteld dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit onvoldoende capaciteit heeft om alle nertsenfokkerijen snel preventief te ruimen. Door het lopende pelsseizoen gewoon af te maken, worden de meeste nertsen al voor medio december door de nertsenfokkers zelf gedood. Dat scheelt de overheid ook ruimingskosten.

Hoeveel nertsenbedrijven en virusgevoelige nertsen zijn er nog over?

Volgens het ministerie van Landbouw zijn inmiddels 69 bedrijven besmet geraakt en geruimd: 67 in Noord-Brabant en Limburg en twee in Gelderland. Op die bedrijven zijn in totaal 468 duizend moederdieren gedood en naar schatting 2,3 miljoen pups – in totaal dus 2,8 miljoen nertsen.

Oost-Brabant en Noord-Limburg vormen het concentratiegebied van de nertsenhouderij. Het wordt bestempeld als ‘risicogebied’, waar nog maar vier bedrijven over zijn – daarvoor gelden verscherpte maatregelen. Volgens het ministerie van Landbouw zijn in totaal nog 57 fokkerijen in bedrijf, verspreid over Nederland.

Over de precieze aantallen dieren en bedrijven gaan verschillende cijfers de ronde. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) telde op 1 april (nog vóór de ruimingen) in totaal 110 nertsenbedrijven met ruim 700 duizend moederdieren. Volgens experts zijn die verschillen te verklaren doordat sommige fokkers hun bedrijf door de  lage pelsprijzen leeg lieten staan – zij worden dan niet meegeteld door het CBS.

Hoe nu verder?

Minister Schouten stuurt volgende week een wetsvoorstel voor een stoppersregeling naar de Tweede Kamer. Ook komt ze ‘op de kortst mogelijke termijn’ met een ‘nadeelcompensatieregeling’ voor de fokkers, die drie jaar eerder dan gepland moet stoppen. Daarvoor heeft het kabinet maximaal 182 miljoen euro uitgetrokken.

Op de overgebleven nertsenbedrijven is het doden van de nertsen voor het pelzen begonnen. Dat duurt tot medio december. Op de vier bedrijven in het risicogebied moeten dan ook alle moederdieren zijn gedood. Schouten verwacht dat eind dit jaar de meeste nertsen in Nederland gedood zullen zijn. Wel kan ze niet uitsluiten dat een deel van de fokkers hun moederdieren nog een tijdje zullen houden, in afwachting van duidelijkheid over de stoppers- en compensatieregeling.

Lees ook

Een coronavirus met veranderde stekels onder nertsen heeft de Deense autoriteiten de stuipen op het lijf gejaagd. Maar hoe terecht die paniek is, is lastig in te schatten. 

2,6 miljoen nertsen zijn al vergast vanwege corona. Wie of wat bracht het virus naar de fokkerijen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden