Waarom kun je bij veel medicijnen beter geen grapefruit eten of drinken?

Over de invloed van voeding op onze gezondheid. Deze week: Waarom kun je bij veel medicijnen beter geen grapefruit eten of drinken?

Beeld Valentina Vos

Op een nuchtere maag of juist tijdens de maaltijd: wie medicijnen slikt, weet precies op welk moment het moet gebeuren. Maar de medicijngebruiker moet nog op meer zaken letten. Bijvoorbeeld op de vermelding van grapefruit in de bijsluiter. Niet alle medicijnen gaan namelijk even goed samen met de vrucht. Waarom is dat eigenlijk zo en hoe gevaarlijk is het als je toch een grapefruit eet?

'Voeding en medicijnen kunnen een interactie aangaan. Grapefruit is van alle producten het bekendste', zegt Renger Witkamp. Bepaalde stofjes uit de grapefruit remmen het door de lever gemaakte enzym CYP3A4, legt de hoogleraar voeding en farmacologie aan de Wageningen Universiteit uit. Dat is een van de enzymen die de lever maakt om vreemde moleculen af te breken.

De lever als chemische fabriek

Als de enzymen hun werk niet kunnen doen, blijft het medicijn langer in het lichaam dan bedoeld en is de dosis eigenlijk hoger dan gewenst. 'Veel medicijnen, waaronder steeds meer nieuwe, worden uiteindelijk afgebroken door CYP3A4', zegt Witkamp. Het gaat bijvoorbeeld om cholesterolverlagers, diverse bloeddrukverlagers, antibiotica, slaapmiddelen, viagra en kankermedicatie.

De lever is een soort chemische fabriek, zegt Ron Mathijssen, oncoloog-internist en hoogleraar geïndividualiseerde oncologische farmacotherapie in het Erasmus MC in Rotterdam. 'Als de lever niet goed functioneert, weet je niet meer hoe de afbraakcurve van een medicijn verloopt.' Dat is vooral kwalijk bij bepaalde kankermedicatie, maar ook bij andere middelen waar de balans tussen werking en bijwerking nauw luistert.

Mathijssen schat dat de helft van alle moderne geneesmiddelen via dit leverenzym wordt afgebroken. Dat betekent overigens niet dat ze allemaal even sterk reageren op grapefruit. Theoretisch bestaat er een risico, maar het uiteindelijke effect varieert per middel en per persoon.

Geen appel erbij eten

Dan is er ook nog een kleine groep geneesmiddelen die minder goed in het lichaam wordt opgenomen door de grapefruit, vanwege de interactie met bepaalde darmenzymen die voor de opname van sommige medicijnen zorgen. Een voorbeeld is de stof fexofenadine die als anti-allergiemiddel wordt gebruikt. Deze stof kunt u ook beter niet met appels en sinaasappels combineren.

Welk stofje in grapefruits precies daarvoor verantwoordelijk is, is voer voor discussie. Vermoedelijk gaat het om naringenine, uit de groep der flavanoïden. Maar ook bergamottine wordt in sommige studies als boosdoener aangewezen. Een glas grapefruitsap in de drie dagen is al voldoende voor een negatief effect.

Mathijssen bespreekt het altijd met zijn patiënten en hoopt dat andere artsen dat ook doen. In de meeste ziekenhuizen en verpleeghuizen komt de grapefruit er sowieso niet in.

Niet iedereen heeft er last van, maar waarom zou je het risico nemen, vraagt Witkamp zich af. 'Zo bijzonder is die grapefruit nou ook weer niet. De sinaasappel bevat net zoveel vitamine C en levert zelden risico op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden