Waarom kondigt het kabinet geen nationale rouw af?

Er moet een moment komen waarop we collectief en officieel stilstaan bij de slachtoffers van MH17. Dat vinden in elk geval VVD, ChristenUnie, SGP en 50PLUS/Baay in de Tweede Kamer. Ook op sociale media en in buitenlandse media uiten steeds meer mensen hun verbazing over het uitblijven van gezamenlijke en nationale rouw. Een officiële dag van nationale rouw is in Nederland echter zeldzaam, en past volgens Rutte niet in de Nederlandse traditie. Waarom eigenlijk niet?

Premier Mark Rutte komt aan voor de besloten bijeenkomst voor de nabestaanden van de slachtoffers van de vliegramp met de MH17.Beeld anp

Op de website van de Amerikaanse krant New York Times staat een foto van een podium met twee juichende DJ's, hun gezichten naar een feestende menigte. Onder de foto een klein onderschrift: 'The Crazy Sexy Cool festival on Sunday in Rotterdam went on as planned'. In het artikel bekritiseren verschillende mensen het feit dat er in Nederland alleen individuele en plaatselijke plechtigheden voor MH17 worden georganiseerd, en geen nationaal moment van herdenken. De kop van het artikel vat het goed samen: het Nederlandse verdriet is overal, maar het rouwen blijft lokaal.

Op het verzoek van Kamerleden om een dag van nationale rouw reageerde premier Mark Rutte vanmiddag enigszins afwijzend. Een nationale dag van rouw zou 'niet in de Nederlandse traditie passen'. Wel zei hij in een later stadium met nabestaanden te willen overleggen of zij behoefte hadden aan iets als een nationale herdenkingsbijeenkomst. Of er dan sprake moet zijn van de benaming 'nationale rouw' is op dit moment 'de minste van onze zorgen', aldus de premier. 'Dat is een kwestie van semantiek.'

Ineke Strouken, directeur van het Nederlands Centrum voor Volkscultuur en Immaterieel Erfgoed, onderschrijft het standpunt van Rutte over onze tradities. 'In Nederland is na de Tweede Wereldoorlog maar één keer een nationale dag van rouw afgekondigd: bij de dood van Wilhelmina in 1962.' Verder kennen we in Nederland alleen officieuze herdenkingsmomenten, zegt Strouken. 'Bijvoorbeeld voor de treinramp bij Harmelen, de Watersnoodramp of voor de slachtoffers van de vliegtuigen die op 11 september de Twin Towers invlogen.'

In andere landen vonden recentelijk nog nationale dagen van rouw plaats. In Servië waren dit jaar nog drie dagen van nationale rouw vanwege een tiental doden door de overstromingen. Turkije deed hetzelfde na de mijnramp in Soma. Dichterbij huis had België in 2012 nog een nationale rouwdag, voor de nabestaanden en slachtoffers van een busongeluk in Zwitserland waarbij 28 passagiers omkwamen.

Wat gezamenlijk rouwen betreft is Nederland dus een vreemde eend in de bijt. Waarom treuren we hier wel officieus, en niet officieel? Waarom wel een herdenkingsbijeenkomst, en geen nationale dag van rouw? Strouken: 'Met een nationale dag van rouw leg je het hele maatschappelijk leven plat. Dat is een hele grote inbreuk op het persoonlijk leven van mensen. In Nederland houden we er niet van om zoiets van bovenaf op te leggen.'

Nederland is in veel opzichten een échte democratie, vindt Strouken. 'We willen hier graag meedenken'. Volgens de directrice van het VIE zijn we 'een land van burgers'. 'In de 19e eeuw was de burgerij hier een hele belangrijke klasse, en dat is nog steeds zo. Dit soort dingen moeten van onderop komen. In Frankrijk, Engeland en België kan dat prima van bovenaf, maar hier levert zoiets protesten op. Hier bepalen we dingen liever zelf.'

Maar hoe doe je dat, een nationale dag van rouw regelen van onderop? Daar moet Strouken even over nadenken. 'Het initiatief moet van maatschappelijke organisaties komen. Bijvoorbeeld van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Of de media moeten een oproep doen.' Je hebt maar één organisatie of één groep organisaties nodig die begint, zegt Strouken, en anderen zullen aanhaken. 'Als de wil er echt is, sijpelt zo'n initiatief vanzelf door. Naar radio, televisie, scholen en winkels. Wie wil, kan meedoen. Maar niemand wordt verplicht'

Volgens Strouken doet Rutte er dus hoe dan ook goed aan om niet van bovenaf een nationale dag van rouw op te leggen. 'De situatie is te precair, hij heeft nu andere prioriteiten en het past niet bij onze traditie. Maar goed, dat kunnen we in Nederland heel goed zelf. Wat let ons?'

Beeld epa
Beeld ap
Beeld getty
Beeld ap
Beeld anp
Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden