Profiel Pussy Riot

Waarom is Pussy Riot nog gevaarlijk voor het Kremlin?

Pussy Riot werd bekend als punkband met een illegaal optreden in Moskous grootste kathedraal, maar leidt tegenwoordig een comfortabeler bestaan vol videoclips en tv-cameo’s.

‘Moeder van God, verlos ons van Poetin.’ Na dat gebed, gezongen op het altaar van Moskous hoogste kathedraal, was het voor mensen over de hele wereld duidelijk wie de leden van punkband Pussy Riot waren: vijanden van Poetins regime. Twee jaar strafkamp, oordeelde een Russische rechter.

Pussy Riotin Moskous hoogste kathedraal in Moskou in 2012. Foto ap

Deze week is Pussy Riot mogelijk opnieuw gestraft, zo vreest de groep. Riot-lid Pjotr Verzilov verloor dinsdagavond plots zijn gezichtsvermogen, daarna zijn spraakvermogen en kon vervolgens niet meer lopen. Nu ligt hij in kritieke toestand op de afdeling toxicologie van een ziekenhuis in Moskou. ‘We denken dat hij vergiftigd is’, schreef Pussy Riot op Twitter.

Wat er precies aan de hand is met Verzilov is niet duidelijk. Artsen vermoeden een overdosis aan medicijnen, zo bericht de Russische nieuwssite Meduza op basis van gesprekken met Verzilovs familieleden. Die stellen echter dat Verzilov geen medicijnen nam.

Bewijs

Onder tegenstanders van Poetin leeft bij mogelijke vergiftigingszaken altijd de vraag of ze het ziekenhuis kunnen vertrouwen: zij vrezen dat artsen onder druk gezet worden om bewijs van vergiftiging te verbergen. De opname van Verzilov roept in elk geval de vraag op welk gevaar Pussy Riot vormt voor Poetins regering, zes jaar na het wereldberoemde punkgebed.

De groep vaart sinds het gebed een andere koers. De illegale, rauwe punkoptredens in bivakmutsen, felgekleurde panty’s of zonder kleren zijn verleden tijd. Wereldfaam heeft glamour in het bestaan van de punkband gebracht.

Westers publiek

Nadja Tolokonnikova, het bekendste lid en de ex-vrouw van Verzilov, speelde samen met medelid Maria Aljochina een rolletje in de Amerikaanse serie House of Cards. In New York treden ze op met politiek cabaret. Hun muziek presenteren ze in gelikte muziekvideo’s, die geregisseerd worden door een New Yorkse filmmaker.

Frontvrouw Nadja Tolokonnikova in de videoclip Chaika. Foto AFP

De pijlen zijn niet alleen meer gericht op Poetin en de groep lijkt vooral publiek te zoeken in het Westen. In de clips Make America Great Again en Police State neemt Pussy Riot de Amerikaanse president Trump op de hak. In een boek, in het Nederlands vertaald als Zo begin je een revolutie, geeft Tolokonnikova aanwijzingen hoe je je kunt verzetten tegen autoriteiten waar ook ter wereld. De komende tijd toert Pussy Riot met een nieuwe show door het Westen – op 25 januari 2019 staat Pussy Riot in poppodium De Effenaar in Eindhoven.

Echte punk

In Rusland is Pussy Riot tegenwoordig vooral bekend via een nieuwssite, MediaZona, die een medialicentie van de autoriteiten heeft en kritisch bericht over het Russische rechtssysteem. ‘De echte punk is bedoeld om instituties te bouwen’, zei Tolokonnikova bij de oprichting.

Af en toe voert de groep nog protestacties uit. Bij een strafkolonie hingen leden vorig jaar een spandoek op dat opriep tot de vrijlating van Oleg Sentsov. De Oekraïense filmmaker is veroordeeld voor het plannen van een aanslag, maar volgens mensenrechtenactivisten demonstreerde hij enkel tegen de Russische annexatie van de Krim.

Finale

De opvallendste actie van de groep vond plaats tijdens de finale van het WK voetbal in Rusland afgelopen juli. Vier groepsleden, onder wie Pjotr Verzilov, renden het veld op gekleed in politie-uniformen. Een halve minuut legden ze de finale stil, tot ze afgevoerd werden door stewards.

Pjotr Verzilov verstoorde in juli tijdens de WK-finale in Moskou samen met twee andere Pussy Riot-activisten kort de wedstrijd. Foto AP

De verstoring van sportwedstrijden is wereldwijd een fenomeen, maar in Rusland gold de actie van Pussy Riot als een zware belediging aan het adres van Poetin. De president zat zelf op de tribune. En diens regering gebruikte het WK om Rusland neer te zetten als land van vrijheid en gastvrijheid. Politieagenten hadden de opdracht om buitenlandse fans met rust te laten – op het Rode Plein werd zelfs alcohol gedronken en wiet gerookt.

‘Was het maar 1937’

Met de verstoring van de finale vroeg Pussy Riot weer aandacht voor zaken waar Poetins regering het juist niet over wilde hebben: politieke gevangenen, arrestaties van vreedzame demonstranten, gebrek aan competitie tijdens verkiezingen. In een verklaring citeerde Pussy Riot de Russische dichter Dmitri Prigov die schreef over het contrast tussen ‘de hemelse politieagent die met God praat via zijn walkietalkie’ en ‘de aardse agent die strafzaken fabriceert’.

De straf (vijftien dagen cel) was milder dan voor het punkgebed (twee jaar strafkamp), maar achter de schermen klonk de afschuw die onder de autoriteiten leeft jegens Pussy Riot. In een uitgelekte video van een politieverhoor zegt een agent buiten beeld: ‘Soms denk ik: was het maar 1937,’ refererend aan de zuiveringen onder Stalin. 

Opzettelijk vergiftigd? Deze twee Russen zullen er waarschijnlijk nooit achter komen

Twee keer belandde oppositiepoliticus Vladimir Kara-Moerza met mysterieuze symptomen in een Russisch ziekenhuis. En twee keer, zowel in 2015 als 2017, sprak het ziekenhuis van ‘vergiftiging door een onbekende substantie’. Kara-Moerza liet bloedstalen, haar en vingernagels opsturen naar privélaboratoria in Frankrijk en Israël in een poging het gif te identificeren. Die vonden zware metalen, maar nooit is duidelijk geworden hoe die in zijn lichaam terecht gekomen zijn. De Russische autoriteiten zagen geen reden om dat uit te zoeken. Kara-Moerza voert vanuit het buitenland oppositie tegen Poetin en maakte een documentaire over de moord op oppositiepoliticus Boris Nemtsov in 2015. Op 1 september droeg hij de kist bij de begrafenis van John McCain, de Amerikaanse senator die felle kritiek had op Poetin.

Sergej Mochov liep op 25 november 2016 naar huis toen hij plots een injectienaald in zijn dij voelde. Een onbekende man spoot een substantie in Mochovs bloedbaan. Mochov, de echtgenoot van een bekende medewerker van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny, raakte verlamd en begon te spartelen. Hij herstelde in een ziekenhuis. Mochovs echtgenote, Ljoebov  Sobol, en oppositieleider Navalny stellen dat de aanval een vergeldingsactie is voor hun onderzoek naar Jevgeni Prigozhin, een Russische zakenman die inmiddels op een Amerikaanse sanctielijst staat wegens de financiering van een Russische trollenfabriek die de publieke opinie in andere landen probeert te sturen. Mochov is naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens gestapt, omdat de Russische autoriteiten weigeren een onderzoek in te stellen naar de vergiftiging. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.