Waarom is het toch zo lastig om én sterke natiestaten én een sterke Europese Unie te bepleiten?

Waarom is het toch zo lastig om én sterke natiestaten én een sterke Europese Unie te bepleiten en niet te vervallen in het simplistische zwart-witschema van een Totale Unie tegenover Brexit, Nexit, Grexit et cetera? Velen zijn hier het spoor bijster. Hoe slechter politieke leiders in staat zijn hun eigen land te besturen of bij elkaar te houden, des te harder roepen juist diezelfde leiders om de grote sprong voorwaarts naar een Verenigde Staten van Europa. Zie Macron, zie Schulz, zie Verhofstadt.

De nieuwe Franse president dwingt bewondering af voor zijn dappere en aanvallende stijl. Maar laten we eerlijk zijn: de banlieus zijn onder Macron nog precies dezelfde sociaal-religieuze tijdbommen als onder François Hollande.

SPD-partijleider Martin Schulz is een politicus in nood. Hengelend naar applaus op een partijcongres leek het hem raadzaam een diktat op tafel te leggen voor een Verenigde Staten van Europa. Wie daar niet voor tekent, wordt uit de EU verwijderd. Je moet het maar durven: je eigen bevolking politiek niet kunnen overtuigen, maar wel alle Europeanen dwingend toespreken.

En dan Verhofstadt. Als premier lukte het hem nauwelijks Vlaanderen en Wallonië binnen de Belgische federatie bijeen te houden, maar dat belet hem allerminst een federatie met minstens 28 taalgrenzen als heel gewoontjes voor te stellen.

Zulke mannen dus. Nauwelijks in staat de eigen bevolking mee te krijgen in complexe avonturen, maar die op Europese schaal elk gevoel voor proportie, historisch besef en democratisch decorum verliezen, en denken de toekomst voor 500 miljoen Europeanen te kunnen dicteren. Of die burgers hun land maar even willen opheffen, of minstens op het tweede plan willen stellen, om op te gaan in de Verenigde Staten van Europa. Hoe gevaarlijk en naïef en onverantwoordelijk kunnen mainstream politici opereren in postpopulistische tijden?

Opnieuw: waarom is het toch zo lastig om tegelijkertijd sterke natiestaten én een sterk Europa te bepleiten? We hebben ze allebei nodig. Sterke nationale democratieën hebben we nodig om nog iets overeind te houden van het solidaire vertrouwen waarop de verzorgingsstaat steunt. Ook behoeven we sterke nationale democratieën om de fricties van migratie in goede banen te leiden en om van integratie een succes te maken, en niet een verdeeld huis. Sterke nationale staten moeten we ook koesteren omdat dat het niveau is waarop de liberale democratie zich heeft bewezen, en we nog niet 100 procent zeker zijn of democratie kan worden opgeschaald naar een Europese veelvolkerenstaat van 500 miljoen inwoners.

Sterke natiestaten zijn ook onontbeerlijk voor de uitvoering van Europees beleid. Centralisatie in Brussel leidt niet tot nationale wonderen. Een Europese minister van Financiën krijgt de Italiaanse economie niet op afstand aan de praat, noch kan deze de corruptie van Bulgaarse en Hongaarse oligarchen per drone uitschakelen. Uiteindelijk is goed economisch bestuur een kwestie van nationale staten zelf.

Maar daarnaast, en daarbovenop, hebben we een sterke Europese Unie nodig. Die moet ervoor zorgen dat de som van de Europese natiestaten meer is dan het geheel der delen in de globaliserende wereld. Een EU die zich zo eensgezind mogelijk stort op gedeelde externe bedreigingen en uitdagingen. Europese veiligheid en defensie, onlosmakelijk verbonden met de Navo. Het beheer van de buitengrenzen om een nieuwe migratieschok zoals in 2015 te voorkomen. Gezamenlijk optreden bij klimaatpolitiek en wereldhandel, zodat het Europese sociaal model concurrerend blijft in de nieuwe wereldorde.

Europa is nu extreem naar binnen gericht. De Brexit slurpt alle politieke energie op. Terwijl die een sideshow zou moeten zijn in een naar de wereld toegekeerd Europa. Het handelsverdrag met Japan deze week is beter nieuws, mits de opbrengst van die handel eerlijker verdeeld wordt, en die de ongelijkheid binnen Europa niet vergroot, maar verkleint.

Maar is het nu zo moeilijk in te zien dat we de globaliserende wereld tegemoet moeten treden met én sterke nationale democratieën én een sterker, meer handelingsbekwaam Europa? Het aanroepen van de Verenigde Staten van Europa kunnen we daarbij missen als kiespijn. Men kan er ook de verkeerde 'visie' of 'stip op de horizon' op nahouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.