Waarom is het ontmaskeren van het lek zo ingewikkeld?

Het Openbaar Ministerie (OM) vermoedt dat ten minste één van de fractieleden heeft gelekt uit de Commissie Stiekem, waar politieke kopstukken onder geheimhoudingsplicht zaken rond Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten bespreken. Er is dus een verdenking en er is een strafbaar feit. Toch mag het OM de zaak niet verder onderzoeken. Hoe zit dat?

Kamervoorzitter Anouchka van Mitenburg geeft een toelichtingBeeld anp

Waarom mag het OM de personen die zij verdenken niet vervolgen?

Vanwege artikel 119 van de Grondwet. Leden van de Eerste- en Tweede Kamer, ministers en staatssecretarissen kunnen alleen vervolgd worden voor ambtsmisdrijven als de Tweede Kamer of de regering dat besluit.

Een ambtsmisdrijf is een misdrijf dat door een ambtenaar wordt gepleegd op het moment dat hij zijn functie uitoeftent. Een voorbeeld is een rechter die steekpenningen aanneemt. Hij doet dat dan als ambtenaar in functie en maakt dan misbruik van zijn rol als rechter. Of dus een Kamerlid dat lekt uit een commissie waar geheime informatie wordt gedeeld.

Juist omdat van ambtenaren wordt verwacht dat ze zorgvuldig omgaan met hun privileges, staat er op een ambtsmisdrijf een hogere straf dan op dezelde misdrijven die niet in de functie van ambtenaar zijn gepleegd.

Tekst van artikel 119 Grondwet

De leden van de Staten-Generaal, de ministers en de staatssecretarissen staan wegens ambtsmisdrijven in die betrekkingen gepleegd, ook na hun aftreden terecht voor de Hoge Raad. De opdracht tot vervolging wordt gegeven bij koninklijk besluit of bij een besluit van de Tweede Kamer.

Welk ambtsmisdrijf is er dan gepleegd?

Een journalist van NRC Handelsblad citeerde in een artikel van 19 februari 2014 uit geheime notulen van de Commissie Stiekem. Daardoor bestaat het vermoeden dat er is gelekt, en dat iemand uit die commissie het ambtsgeheim dus heeft geschonden. Dat is in het Wetboek van Strafrecht strafbaar gesteld, er staat een gevangenisstraf op van maximaal een jaar.

Tekst van artikel 272 Wetboek van Strafrecht

Hij die enig geheim waarvan hij weet of redelijkerwijs moet vermoeden dat hij uit hoofde van ambt, beroep of wettelijk voorschrift dan wel van vroeger ambt of beroep verplicht is het te bewaren, opzettelijk schendt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de vierde categorie.

Zijn politici dus eigenlijk onschendbaar?

Nee, voor 'gewone' misdrijven gelden voor politici dezelfde regels als voor ieder ander. Voor ambtsmisdrijven is er alleen een andere, verzwaarde procedure. Op die manier moet verzekerd zijn dat er ook daadwerkelijk wordt vervolgd als dat noodzakelijk is.

Aan de andere kant is de wet er ook om politici te beschermen tegen - zoals de wetgever het mooi zegt - 'te lichtvaardige vervolging'. Politici liggen onder een vergrootglas en veel van hun handelingen voeren ze uit in functie. Dat verdient enige bescherming, meent de wetgever.

Er zijn altijd mensen die er belang bij hebben om het een politicus lastig te maken. Gert-Jan Leenknegt van de Tilburg University wijst op de situatie in de Verenigde Staten, waar zo'n wet niet bestaat: 'Bill Clinton klaagde tijdens zijn presidentschap over de hoeveelheid tijd en geld die hij kwijt was aan juridische procedures.'

Mocht het tot vervolging komen, wie beslist dan of er ook echt een straf wordt uitgedeeld?

Als een politicus toch wordt vervolgd voor zo'n ambtsmisdrijf, beslist de Hoge Raad, het hoogste rechtsorgaan van Nederland. De zaak wordt dan behandeld door de belangrijkste rechters van het land. Maar er er is geen mogelijkheid tot Hoger Beroep, omdat de zaak al direct bij de hoogste rechters terechtkomt.

Is er ooit eerder een politicus veroordeeld op deze manier?

Nee, artikel 119 is nooit toegepast. Wel heeft de Hoge Raad eens een minister veroordeeld, in 1868. Gerhard Pels Rijcken werd als minister van Marine door de Hoge Raad veroordeeld tot het betalen van tien gulden, omdat hij zijn hond los had laten lopen op een plek waar dat vanwege 'veetyphus' verboden was.

Gerhard Pels Rijcken, de enige politicus die vervolgd is op basis van artikel 119 van de GrondwetBeeld Wikipedia
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden