Waarom is De Loser zo geliefd?

Koketteren met eerlijkheid

Het is nu precies twintig jaar geleden dat zanger Beck op nummer één stond. 'I'm a loser baby', zong hij, en we zongen allemaal mee: 'I'm a loser babeeee! So why don't you kill me?' Hiermee zegenden we de geboorte van een nieuw archetype man: De Loser. Had het fenomeen een Wikipedia-lemma, zou het er zo uitzien:

'De Loser is een popcultureel verschijnsel dat in de jaren negentig aan een opmars begon. De Loser betreft een man wars van ambitie, vaak ontevreden met wat het leven hem biedt.'

Kenmerken van de klassieke Loser
De Loser heeft geen werk, althans: geen negen-tot-vijfbaan. Soms noemt hij zich schrijver of muzikant (heeft De Loser wel een baan, dan baalt hij daarvan). De Loser heeft geen vrouw, smacht naar fysiek contact, maar zijn sociale vaardigheden blijven achter bij zijn verlangens (heeft De Loser wel een vrouw, dan baalt hij daarvan). De Loser heeft een bierbuik, vettig haar en draagt graag pantoffels. De Loser drinkt. Op de bank. De Loser geeft niet om verandering, omarmt zijn Loserschap en viert zijn apathie.

Geschiedenis & Ontwikkeling
De Loser vindt zijn oorsprong in de literatuur. Gontsjarov, Fante, Bukowski en vele anderen schrijven al decennia over lamlendige lieden. In 1994 verschafte zanger Beck De Loser een lijflied, maar ook Nirvana en The Offspring bezongen het herontdekte archetype ('I'm just a sucker with no self-esteem'). Op televisie werd De Loser vertegenwoordigd door Al Bundy, Beavis, en Butt-head. Op het witte doek schitterde De Loser in The Big Lebowski, Clerks, Fargo, en vanaf de jaren nul in Loser, Ted en The Hangover 1, 2, 3 en Dude, Where's My Car?

In dezelfde periode raakten grappen die getuigden van zelfreflectie in de mode, en wie zichzelf op de hak wilde nemen, moest zichzelf als sukkel voorstellen. Zo maten steeds meer komedianten zich een Loserimago aan, onder wie Louis C.K., Seth Rogen en Jack Black. Televisiepersoonlijkheden volgden. In Nederland tappen schrijvers als Nico Dijkshoorn, Herman Brusselmans en Henk van Straten ook wel eens uit het Loservaatje.

Veelvoorkomende verwarring
Homer Simpson is geen Loser, maar een Dombo. Donald Duck is geen
Loser, maar een Pechvogel. Daarbij is er onderscheid tussen Losers, Nerds en Geeks. De Nerd doet in sociale capaciteit onder voor de Loser, maar overtreft hem in intelligentie, waar de Geek zich van de Loser onderscheidt met het koesteren van een passie.'

Waarom is De Loser zo geliefd? De meest voor de hand liggende verklaring: identificatie. Iedere gemeenschap kent meer verliezers dan winnaars, althans: mensen die zich een verliezer voelen, omdat ze niet voldoen aan de eisen van de maatschappij of omdat die maatschappij niet aan hún eisen voldoet. Zo is de cultivering van De Loser ogenschijnlijk het resultaat van verongelijktheid: wie De Loser op een voetstuk zet, applaudisseert voor zijn eigen onvrede.

Maar er is iets vreemds met al die Losers op hun sokkels. Velen van hen zijn helemaal geen losers. Mannen als Louis C.K, Bukowski en Beck hebben een publiek, werden en worden gehóórd. Dat is wat winnaars onderscheidt van verliezers: een stem. Wie zijn Loserschap weet uit te buiten, is dus per definitie geen loser meer.

Daarbij doen sommige bekende Losers wat sommige bekende rappers ook doen: opscheppen, niet over geld en mooie vrouwen, maar over het feit dat ze geen geld en mooie vrouwen kunnen (konden) krijgen. Ze koketteren met eerlijkheid. Dat pochen met oprechtheid heeft iets duisters: alsof cynisme meer waard is dan vriendelijkheid, compassie of optimisme.

Echt verfrissend zou het zijn als zo'n Post- of Pose-Loser op een dag zijn pantoffels uitschopt, zijn bierbuik inhoudt, de microfoon met beiden handen vastgrijpt om zijn publiek toe te roepen: 'Ik ben een loser baby, maar hé: ga naar buiten.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.