Waarom het rekeningrijden in Nederland nooit komt

Analyse

Bredere wegen, meer wegen, spitsstroken; het helpt niets tegen de files. Dat zeggen sinds vorige maand zelfs notoire asfaltknuffelaars zoals RAI, Bovag en ANWB. Ondanks nieuwe wegen en opgeloste knelpunten, staan er in Nederland over vijf jaar een derde meer files, heeft het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid becijferd. Het enige wapen daartegen volgens de mobiliteitsorganisaties: rekeningrijden.

Drukte en regen tijdens de avondspits op de A-20 ring Rotterdam. Beeld anp

Afhankelijk van de plek, tijd en milieudruk betalen automobilisten dan voor het weggebruik in plaats van de generieke wegenbelasting. Ook de EU, rijkelandenclub OESO en een krappe meerderheid van de Nederlandse bevolking zijn voor. Als bijna iedereen vóór is, waarom bestaat rekeningrijden in Nederland dan niet?

Sinds 1999 maakt rekeningrijden, kilometerheffing, congestieheffing, wegbeprijzing en nog zo wat synoniemen deel uit van het politieke debat. Technisch kan het al sinds de vorige eeuw, zo toonde nota bene Philips aan. Het bouwde in Singapore een waterdicht 'electronic road pricing'-systeem. Wat hield politici dan tegen? De veronderstelde afstraffing door de kiezer. Mede dankzij een niet aflatende anti-campagne van De Telegraaf was instemmen met rekeningrijden bijna net zo'n electorale zelfmoord als rommelen aan de hypotheekrenteaftrek of AOW. Argumenten tegen de kilometerheffing waren schaars, negatieve emoties ruim voorradig. 'De politiek moet de auto niet als melkkoe gebruiken', daar kwam de brede weerstand op neer.

Toch was Nederland een paar keer dichtbij. Zes jaar geleden leek er in plaats van de wegenbelasting een kilometerheffing te komen. Dat was, 'gedifferentieerd naar tijd, plaats en milieukenmerken', in 2007 vastgelegd in het regeerakkoord van Balkenende IV (CDA, PvdA en ChristenUnie). Het CDA vond het maar niets, maar coalitiepolitiek is nu eenmaal geven en nemen. In 2010 stapte de PvdA uit dat kabinet en weg was dan ook de kilometerheffing.

CDA leek om

Bij de verkiezingen van 2012 leken de voorstanders het te winnen van de tegenstanders. Niet alleen hadden alle partijen links van het midden uiteenlopende beprijzingsvoorstellen in hun verkiezingsprogramma's staan, ook de top van het CDA leek om. Maar de gewone CDA-leden stemden tegen en schaarden zich bij PVV en VVD als felle tegenstanders van rekeningrijden. Voorstander PvdA kwam eind 2012 in een kabinet met tegenstander VVD. De laatste trok aan het langste eind. 'Er komt geen kilometerheffing', stond in het regeerakkoord. Het is immers geven en nemen in een coalitie.

Toen, in 2012, was de economie nog zwak, leek herstel ver weg en kon het verkeer doorrijden. Even viel rekeningrijden van de politieke agenda. Totdat de groei aantrok en de files toenamen. Het bestrijden daarvan doe je volgens de economisch adviseur van het kabinet, het Centraal Planbureau, met congestieheffing: alleen heffing op drukke momenten op bepaalde wegen. Die heffing levert met een tarief van 7 cent per kilometer buiten de spits en 11 cent erbinnen circa 5,3 miljard euro op, rekende het ministerie van Financiën de partijen voor die hun verkiezingsprogramma's aan het schrijven waren. Maar, waarschuwde het ministerie, 'deze maatregel scoort qua effect op de samenleving negatief'.

Meer asfalt

Nu is het politieke speelveld tamelijk overzichtelijk. De partijen die in de peilingen aan kop gaan, zijn tegen. CDA, VVD en PVV willen meer asfalt. CDA en VVD wijzen de kilometerheffing niet categorisch af zoals Rutte II deed in zijn regeerakkoord, maar noemen haar gewoon niet. Werkgeversorganisatie VNO/NCW doet overigens hetzelfde.

PvdA, SP, D66, GroenLinks, ChristenUnie, PvdD en zelfs SGP kiezen voor een of andere vorm van het beprijzen van het gebruik van de auto in plaats van het bezit. Dat is eerlijker, stellen PvdA en GroenLinks. 'Het moet een systeem zijn waarbij de veel-rijder meer betaalt dan de minderrijder', oppert de SGP. Want, stelt D66, 'het medicijn van steeds maar weer meer asfalt is uitgewerkt'. Wat opvalt: alle partijen lijken het woord 'rekeningrijden' zorgvuldig te mijden. Kennelijk levert die term nog steeds electorale schade op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.