Waarom het minimalisme Fumio Sasaki gelukkig maakt (en hoe dat ons ook kan gebeuren)

Marie Kondo kennen we, maar Japan heeft nog een befaamde opruimgoeroe. Het grote verschil: voor Fumio Sasaki was spullen wegdoen een middel om weer gelukkig te worden.

Fumio Sasaki Beeld Het boek Vaarwel, spullen

'Ik vind dat hier te veel meubels staan', zegt Fumio Sasaki. De 38-jarige schrijver van Vaarwel, spullen heeft net via Skype een rondleiding gegeven door zijn 30 vierkante meter tellende huurstudio buiten Kyoto, waar hij werkt aan zijn nieuwe boek. Vier witte muren met bijna niets ertussen. Een kast, een matras als bed en twee tafeltjes met een stoel, alles in hetzelfde blanke hout als de deur en het raamkozijn.

Zo opgeruimd als de man zelf, met zijn eenvoudige wollen sweater, zwarte brilmontuur, onberispelijke kapsel en bescheiden baardje. 'Het eettafeltje is overbodig. Eén bureau met een stoel is meer dan genoeg. Zit jij nu thuis? Mag ik ook even kijken?'

Oh, god. Tot dan toe waren de stapeltjes pas opgevouwen was keurig buiten het kader van de webcam gebleven. Na het lezen van Sasaki's betoog voor een een leven zonder spullen, en na een gesprek van twee uur, voelt deze ruimte wel erg maximalistisch. De tolk, eveneens minimalist, kijkt mee. Met een laffe duw tegen het laptopscherm geef ik een hoekje woonkamer prijs. Een halve stoel, een plant, een raam.

Zo doet Sasaki dat ook op de eerste pagina's van zijn boek. In een vorig leven was de 38-jarige Sasaki een hoarder, een fanatieke verzamelaar van spullen, met uitpuilende boekenkasten op de overloop en bergen cd's op de vensterbank, stapels rotzooi tot aan de rand van zijn bed. Op fotootjes krijgt de lezer daar een inkijkje in.

Gelukkig was Sasaki toen niet: hij dronk, had overgewicht, werkte lange dagen bij een uitgeverij en voelde zich overweldigd door al die spullen. Op een goede dag besloot hij alles weg te doen, van zijn keukengerei tot zijn luxe tweepersoonsbed, dierbare brieven en een gitaar waarop hij nooit had gespeeld. Hij verhuisde naar een kleiner appartement, sliep op een matje, werd meester in danshari, de Japanse kunst van het opruimen en wegdoen, en schreef een bestseller die begint met de zin 'Van minder bezitten word je gelukkig.'

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Het spaarzaam ingerichte appartement van Fumio Sasaki. Beeld Het boek Vaarwel, spullen

In Vaarwel, spullen beschrijf je niet alleen je oude zelf als hamsteraar, maar lijkt het of de meeste mensen hoarders zijn. Is dat zo?

'Ik zou zeggen van wel. Met name de oudere generaties in Japan. De generatie direct boven mij is opgegroeid in een periode van voorspoed, toen je status ontleende aan de spullen die je had vergaard. Zo liet je zien hoe goed je het deed. En de generatie erboven, die opgroeide in de naoorlogse periode, heeft juist armoede gekend en geleerd elk dingetje te gebruiken en te bewaren. Ik merk dat vooral 50-plussers weinig ophebben met het minimalisme waarover ik schrijf. Zij zijn gehecht aan de tijd dat het goed ging met de Japanse economie en willen die periode graag herleven.'

Want die tijd is voorgoed voorbij?

'Vroeger richtten we ons vooral op het maken van producten die goed verkochten, met het idee de economie op te lappen. Nu gaat het meer en meer om het uitwisselen van spullen via digitale netwerken. Zelf heb ik net via Twitter mijn elektrische auto verkocht.

'Het is niet zo dat minimalisme bestaat bij de gratie van economische tegenslag. Mijn boek doet het ook goed in landen die het voor de wind gaat, zoals Thailand en Vietnam. Mensen beginnen zich te realiseren dat spullen je niet gelukkig maken.'

Vanwaar die opmars van de minimalist?

'Een belangrijke factor is dat we leven met smartphones. Die zijn zo multifunctioneel dat we minder andere dingen nodig hebben. Alles is gedigitaliseerd, van de foto's op onze computer tot onze muziek op Spotify. Zo is het makkelijker minimaliseren dan toen we nog apparaten nodig hadden om te genieten van films, foto's en muziek. Tegelijkertijd kunnen we winkelen in webshops aan de andere kant van de wereld, zijn we met iedereen verbonden en lijden we onder een overdaad aan spullen. Minimalisme gaat niet alleen over materiële zaken, maar over alles waaraan je vasthoudt in het leven. Het kunnen wegdoen van wat je niet wilt of nodig hebt, is een onmisbare vaardigheid in deze tijd.'

Beeld Het boek Vaarwel, spullen

'Onze spullen zijn net huisgenoten, behalve dan dat wij hun huur betalen', schrijf je. In grote steden moeten mensen wel genoegen nemen met kleinere woonruimtes. Kan de middenklasse het zich eigenlijk veroorloven om anders dan minimalistisch te wonen?

'Misschien niet. We zijn opgegroeid met de waarde dat hoe groter je huis is, hoe beter. Een huis moet welvaart reflecteren. Maar als we gedwongen zijn in kleinere huizen te wonen, ontdekken we ook de voordelen daarvan. Het is bijvoorbeeld makkelijker schoon te houden en te onderhouden. Je bent sneller klaar om te vertrekken en verhuizen is makkelijk. Zo heilzaam kan compact wonen zijn.'

Je stelt dat je zonder spullen veiliger bent tijdens een aardbeving, wat in Japan nogal eens voorkomt. Maar is het niet slim om bij een natuurramp wat achter de hand te hebben?

'Ik merk dat de minimalisten om mij heen vaak beter voorbereid zijn dan anderen, omdat ze zich er meer bewust zijn van wat ze echt nodig hebben. De meesten hebben een noodpakketje klaarstaan.'

Ondanks de weerzin van de oudere generaties lijkt er een hecht verbond te zijn tussen minimalisme en Japan - immers ook het thuis van de inmiddels vermaarde opruimgoeroe Marie Kondo. Volgens Sasaki zijn er de afgelopen jaren zo'n honderd vergelijkbare boeken uitgegeven en zijn er talloze blogs over minimalisme en danshari. 'Minimalist' werd in 2016 zelfs verkozen tot woord van het jaar. 'Toen mijn boek in 2015 verscheen, werd ik vreemd aangekeken, maar nu weet iedereen wat minimalisme betekent.'

Wat is het aan de Japanse cultuur dat het minimalisme zo goed past?

'In de Japanse traditie ligt de nadruk op de schoonheid van minder. In schilderijen is de negatieve ruimte, de ruimte tussen twee voorwerpen, erg belangrijk, boeddhistische tempels bevatten weinig voorwerpen, en in de Edoperiode (van 1603 tot 1868) woonden mensen in eenvoudige huizen. Buitenlanders verbaasden zich over die eenvoud.'

Betekent dat ook dat minimalisme voor de westerse mens lastiger is na te streven?

'Helemaal niet. Dit zijn aspecten van de Japanse cultuur, maar de gemiddelde Japanner is daar niet van doordrongen. Kijk maar eens naar een stad als Tokio, het centrum is overspoeld met visuele rommel.'

Hoe verhoudt jouw filosofie zich tot die van Marie Kondo die stelt dat je alles waar je geen plezier aan beleeft, beter kunt weggooien?

'Ik ben sterk beïnvloed door Kondo's eerste boek uit 2011 en ik heb in eerste instantie haar spark joy-methode toegepast om te ontspullen. Maar uiteindelijk heb ik ook de dingen weggedaan waarvan ik wél blij werd. Het grote verschil tussen mij en Kondo is dat zij een geboren opruimgenie is. Zij was als 5-jarige al gek op schoonmaken en ordenen. Ik was dat zeker niet, dus mijn ervaring van minimaliseren was een heel andere.'

Je vindt dat we spullen gebruiken om onze eigenwaarde te bewijzen en anderen te imponeren, maar is minimalisme niet ook een manier om anderen te imponeren?

'Een deel van ons zal anderen willen imponeren, dat hoort bij de menselijke natuur. Ik had een sterke behoefte anderen te helpen met mijn inzichten, maar een deel van mij was bezig zich te bewijzen door naam te maken als schrijver. Toch maak ik door het minimalisme bewustere keuzes in mijn leven en laat ik me niet blind voortdrijven door mijn verlangen naar respect van anderen. Dat verlangen maakt ongelukkig: we werken vaak hard in een baan die we niet leuk vinden, zodat we een bepaalde levensstandaard kunnen onderhouden. We hebben stress en geen tijd om te doen wat we leuk vinden. Japan kent een extreme werkcultuur, mensen werken tot ze erbij neervallen. Gisteren hoorde ik nog over een jonge vrouw wier burn-out haar tot zelfmoord had gedreven.'

Beeld Het boek Vaarwel, spullen

En minimaliseren helpt om weer rustig en gelukkig te worden?

'Dat verschilt natuurlijk per persoon - mijn moeder is omringd door spullen en heel gelukkig. Maar veel mensen zijn onbewust zo gehecht aan hun dingen. Minimalisme kan een hulpmiddel zijn om je levensstijl te heroverwegen en na te denken over wat je echt gelukkig maakt.'

Maar worden we er betere mensen van?

'Tot op zekere hoogte. Een maximalist is aan het wedijveren en vergelijken, waar een minimalist het plezier kent van delen en samenwerken. Daar krijg je empathische mensen van.'

Ben je nog steeds zo'n fanatieke minimalist als vijf jaar geleden?

'Ik ben niet zo bewust meer bezig met het terugbrengen van mijn bezittingen. Maar volgens mij is minimalisme ook niet iets dat je je hele leven moet volhouden. Zie het eerder als een poortje waar je doorheen gaat, een overgangsrite die je laat nadenken over jezelf en je waarden. Daarna krijgt het een natuurlijke plek in je leven.'

'Hier is nog een halletje', zegt Sasaki tegen het einde van zijn virtuele rondleiding. Hij opent de blankhouten deur. Meer wit, geen meubels, maar wel één voorwerp. 'Oh, ik heb pasgeleden weer een gitaar gekocht.'

En, gebruik je deze dan wel?

'Ik kan er niets van, maar ik oefen elke dag.'

Vaarwel, spullen - Minder bezit, meer geluk: het nieuwe Japanse minimalisme, is deze week verschenen bij uitgeverij Lev.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden