Vier vragenCO2-heffing

Waarom het kabinet midden in de coronacrisis de industrie toch zwaarder gaat belasten voor CO2

Het kabinet komt voor de grootste industriële vervuilers van Nederland volgend jaar toch met een CO2-heffing. Tot chagrijn van het bedrijfsleven wordt de maatregel uit het Klimaatakkoord niet uitgesteld vanwege corona. Waarom een CO2-taks? Vier vragen en antwoorden.

Julianabrug Zaandijk en Olam Cacoa B.V. gezien vanaf de Zaanse Schans.Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Wat behelst deze heffing op de uitstoot van het broeikasgas?

Het kabinet wil de grootste driehonderd industriële vervuilers aanzetten tot verduurzaming door ze een prijs te laten betalen voor de CO2 die ze met hun activiteiten de atmosfeer inblazen - wat zorgt voor de opwarming van de aarde. Deze ‘verstandige wijze van stimuleren’, zoals het kabinet het bij de presentatie van het wetsvoorstel formuleerde, laat het aan de bedrijven zelf in welke vergroeningstechnologie ze investeren. De een kan kiezen voor de afvang en ondergrondse opslag van CO2, terwijl de ander geld steekt in bedrijfsprocessen die voortaan op groene stroom draaien in plaats van op fossiele brandstoffen.

Zo’n systeem is er toch al in Europa?

Klopt, dat is het Emission Trading Scheme (ETS). Maar terwijl het uitstoten van een ton CO2 voor de Europese industrie momenteel met iets minder dan 30 euro duurder is dan in het verleden, is het volgens klimaatminister Wiebes niet voldoende voor de grote vervuilers om hun geld te steken in verdere verduurzaming. Het is met andere woorden goedkoper die 30 euro te betalen voor het uitstoten van een ton CO2 dan bijvoorbeeld 50 euro per ton te investeren in groene technologie die de uitstoot voorkomt.

Op die manier haalt Nederland de doelen uit het Klimaatakkoord niet, die weer voortvloeien uit het wereldwijde akkoord van Parijs (2015). Wiebes zet daarom de CO2-prijs in Nederland vanaf volgend jaar vast op 30 euro en verhoogt die vervolgens elk jaar. In 2022 wordt de ETS-prijs in Nederland verhoogd tot ruim 40 euro, in 2026 tot ruim 80 en tot 125 euro in 2030. Stijgt de Europese prijs, dan daalt de kop die Nederland daar bovenop zet mee. Op die manier betaalt de Nederlandse industrie altijd maximaal het voor dat jaar door Wiebes vastgestelde bedrag per ton. Het uitstoten van CO2 wordt op deze manier duurder dan het reduceren ervan.

De CO2-taks gaat niet gelden voor alle uitgestoten CO2 van de 300 grootste vervuilers, maar wordt alleen betaald over de hoeveelheid die zij meer uitstoten dan in het Klimaatakkoord is afgesproken. Het vrijgestelde deel (dispensatierechten) krimpt elk jaar conform het akkoord, om als industrie in 2030 uit te komen op een reductie van 14,3 megaton CO2.

Waarom is de industrie kritisch over deze aanpak?

Bij de totstandkoming van het Klimaatakkoord was de CO2-heffing al het heetste hangijzer. Allerlei varianten passeerden de revue. Het belangrijkste bezwaar van de industrie was steevast: los het CO2-probleem in Europa op. Want als Nederland een strenger beleid voert, zal de zware industrie vertrekken naar het buitenland.

Die kritiek klinkt nog steeds. De onvrede over de op Prinsjesdag gepresenteerde belastingwet, want dat is het, raakt de Nederlandse industrie in coronatijd nodeloos hard, vinden zij. Ondernemingsraden van twaalf grote bedrijven - onder meer Tata Steel en Exxon Mobil - vrezen voor tienduizenden banen, schreven zij deze maand in een open brief aan de Tweede Kamer. Ze zeggen achter de gemaakte klimaatafspraken en de Green Deal van de Europese Unie te staan, maar ‘dit doel bereiken we nooit als onze bedrijven over de grens worden gejaagd’. 

Wat heeft Wiebes daarop te zeggen?

Hij heeft voorlopig De Nederlandsche Bank achter zich staan, die becijferde dat 50 euro per ton CO2 ‘geen grote gevolgen’ heeft voor Nederland. Pas in 2023 gaat Wiebes’ CO2-prijs over deze vijf tientjes heen. Ook vloeien de opbrengsten uit het heffingssysteem, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord, terug naar vergroeningsprojecten in diezelfde industrie. 

Verder laat het kabinet de nationale CO2-taks vanwege corona in de eerste jaren op halve kracht werken. De bedrijven krijgen dan relatief meer dispensatierechten. Ze mogen dus kosteloos meer uitstoten dan in de klimaatplannen staat. Ergens in de komende tien jaar zal deze achterstand wel ingehaald moeten worden om in 2030 alsnog de doelen te halen. 

De verwachting is ook nog dat Wiebes deze week hulp krijgt uit Europa. Om de ETS CO2-prijs op te schroeven zou de Europese Commissie emissierechten uit de markt willen halen. Doordat lange tijd te veel gratis rechten zijn uitgedeeld in Europa, is daar een overschot ontstaan en daarmee een te lage prijs om bedrijven te stimuleren tot vergroening. Als dit inderdaad gebeurt, dan neemt de hoeveelheid die de Nederlandse industrie meer betaalt per ton CO2 ten opzichte van andere ETS-landen dus af. 

In het Nederlandse systeem van Wiebes kan overigens geen overschot ontstaan, zoals in Europa. Bedrijven die voorlopen op hun doelstelling kunnen hun dispensatierechten niet opsparen - zodat ze later weer meer kunnen uitstoten - maar krijgen dan geld terug voor dezelfde hoeveelheid uitstoot waarvoor ze in het verleden de Nederlandse CO2-taks hebben betaald.

Lees verder

Van zorgpremie tot CO2-heffing: dit zijn de belangrijkste punten van de Miljoenennota
Dinsdagmiddag werd de Miljoenennota door minister Hoekstra van Financiën aangeboden aan de Tweede Kamer. Dit zijn de belangrijkste punten.

Klimaatlasten drijven wig tussen ondernemersclubs: mkb ‘onthutst’ over scheve verdeling
Tussen de ondernemersorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland zijn spanningen ontstaan over de verdeling van de kosten voor het klimaatbeleid. Volgens een onderzoek van Milieudefensie betalen grote bedrijven in de zware industrie maar heel weinig, terwijl het midden- en kleinbedrijf heel veel moet betalen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden