Analyse Voorjaarsnota

Waarom het kabinet in een gulle bui is en 1,5 miljard extra uitgeeft

Rutte op weg naar de stembus voor de Europese Verkiezingen. Beeld EPA

Hoewel het gunstige economische tij langzaam begint te keren, laat het kabinet het geld nog even lekker rollen. Het kabinet-Rutte III geeft dit jaar 1,5 miljard euro meer uit dan eerder gepland, zo blijkt uit de tussentijdse aanpassing van de rijksbegroting.

De hoogste bedragen gaan naar de jeugdzorg en het klimaatbeleid, maar ook het leger, de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en het (techniek)onderwijs profiteren van de gulle bui van het kabinet.

Het kabinet ziet voldoende ruimte voor al die extra investeringen, omdat er even grote uitgavenmeevallers op sociale zekerheid en gezondheidszorg tegenover staan. Minister Wopke Hoekstra van Financiën schrijft: ‘We kunnen het betalen zonder extra schulden te maken’. Daar kun je over twisten, want de staatsschuld daalt door deze ruime begroting wel minder snel dan eerder geraamd. Het Centraal Planbureau voorspelde dat de staatsschuld eind dit jaar zou uitkomen op 49,1 procent van het bbp, mede dankzij een begrotingsoverschot van 1,2 procent. Door de Voorjaarsnota zijn de overheidsfinanciën verslechterd. Het verwachte overschot is nu 0,9 procent en de staatsschuld koerst naar 50,1 procent.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Minder inkomsten

De 1,5 miljard euro aan nieuwe bestedingen wordt aan de uitgavenkant weliswaar volledig gedekt door meevallers, maar het kabinet heeft ook te maken met een inkomstentegenvaller. De belastinginkomsten zijn 3,3 miljard euro lager dan voorzien. Daarvan is 800 miljoen euro het gevolg van beleid, waaronder het verlagen van de winstbelasting voor bedrijven. De overige 2,5 miljard euro is het gevolg van economische tegenslag. Zo kopen Nederlanders minder dan geraamd, waardoor er minder btw in de schatkist vloeit. Ook ontvangt het Rijk minder inkomstenbelasting, doordat de loonstijging tegenvalt en de werkloosheid minder daalt dan geraamd. Desondanks neemt het kabinet alvast een hypotheek op de begroting van volgend jaar door de uitgaven in 2020 met minstens 775 miljoen euro te verhogen.

De gemeenten profiteren het meest van de tussentijdse begrotingsonderhandelingen. Zij luidden recentelijk de noodklok over hun veel te krappe jeugdzorgbudget. Het vorige kabinet droeg de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg in 2015 over aan de gemeenten, maar bezuinigde tegelijkertijd 435 miljoen euro op het budget. Het aantal kinderen dat een beroep doet op de jeugdzorg is de afgelopen jaren juist sterk gestegen. Het kabinet gooit er nu eenmalig een miljard euro tegenaan om de ergste nood te lenigen. Voor een structurele budgetverhoging is het volgens minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid) te vroeg. Het kabinet wil eerst een geplande evaluatie afwachten. Die moet uitwijzen wat de reden is van de kostenstijgingen en ook of het geld wel goed wordt besteed.

In de herfst zette het kabinet al 500 miljoen euro opzij voor ongespecificeerd klimaatbeleid. Nu stopt Rutte III nogmaals 400 miljoen euro in dat klimaatpotje en vanaf volgend jaar maakt het kabinet daar jaarlijks 110 miljoen euro voor vrij. Om verblijfsaanvragen van asielzoekers sneller te kunnen behandelen krijgt de IND er jaarlijks 100 miljoen euro bij. Er gaat 17 miljoen euro structureel extra naar de rechtbanken en 41 miljoen euro naar het techniekonderwijs.

Na vele jaren van bezuinigingen geeft het kabinet het leger weer wat lucht. Het militaire apparaat krijgt de komende zes jaar 1,5 miljard euro meer te besteden en vanaf 2025 structureel 162 miljoen euro per jaar. Nederland wil daarmee tegemoetkomen aan de klacht van de Amerikaanse president Trump dat Europese landen te weinig geld uitgeven aan defensie. Navo-lidstaten moeten eigenlijk streven naar 2 procent van het bbp per jaar en dat haalt Nederland bij lange na niet.

Meevallers

De overheid is dit jaar 600 miljoen euro minder aan sociale zekerheid kwijt dan begroot. Financiële meevallers op dit terrein zijn er onder andere bij de AOW en de Wajong (de uitkering voor jonge arbeidsongeschikten). De griepgolf van vorig jaar heeft het sterftecijfer onder gepensioneerden zodanig doen stijgen dat dit 87 miljoen euro aan AOW-uitkeringen scheelt. Werkgevers nemen minder ouderen en arbeidsgehandicapten in dienst dan voorzien, waardoor het kabinet 132 miljoen euro aan loonkostensubsidie bespaart. Op de zorgbegroting kan minister Hoekstra van Financiën een meevaller van 900 miljoen euro inboeken. Die is onder meer te danken aan lager dan geraamde prijzen van medicijnen en medische hulpmiddelen.

Het kabinet schiet gemeenten te hulp om de jeugdzorg en de geestelijke gezondheidszorg op orde te krijgen. Lokale bestuurders krijgen de komende drie jaar ruim een miljard euro extra voor deze taken. Dit hebben minister Hugo de Jonge (CDA) en staatssecretaris Paul Blokhuis (CU) van Volksgezondheid maandag bekendgemaakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden