Waarom het feest van de vrijgevigheid Sint Maarten steeds populairder is

Lampionnen, lichtjes, liedjes en snoep luiden de winter in

Er zijn lichtjesoptochten met zevenduizend deelnemers; er zijn 'supervuren'; er is een app die kinderen vanavond wijst waar 'vrijgevige mensen' wonen. Waarom wordt Sint-Maarten in Nederland steeds groter?

In Hoogland nabij Amersfoort lopen schoolkinderen zich vrijdag warm voor de Sint-Maartenviering van zaterdagavond. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Heiligen zijn niet jaloers - maar wie weet vragen de vele heiligen wier naamdagen in het recente verleden in de vergetelheid zijn geraakt zich weleens af wat het geheim is van de heilige Martinus van Tours. De populariteit van Sint-Maarten heeft niet alleen zestien woelige eeuwen doorstaan, inclusief de turbulente reformatie van zijn naamgenoot Luther. In de 21ste eeuw blijkt zijn populariteit ineens stijgende in het noordwesten van Europa, waar een meerderheid van de inwoners op zondagen geen kerk meer van binnen ziet.

Rillende bedelaar

Flink wat Nederlandse ouders helpen hun kinderen vandaag in speciaal voor Sint-Maarten ingerichte knutselruimtes bij het in elkaar fratsen van lampionnen. Vanavond gaan die verlichte gezelschappen langs de deuren in de hoop op eetbare giften. Vrijgevigheid: dát is waar Sint-Maarten al heel lang voor staat. Het is om en nabij de 1.650 jaar geleden dat de toekomstige heilige per paard de stadspoort van Amiens naderde, een rillende bedelaar zag en terstond zijn rode mantel in tweeën scheurde.

Gelukkig is het land waar ze zulke rillende bedelaars naspelen. In Enkhuizen zal zaterdagavond speciaal voor Sint-Maarten 'een schaars geklede bedelaar' op het bordes van het stadhuis acte de présence geven, belooft het buurtschap Boschplein en Omgeving.

Amper een eeuw geleden gingen ook in Nederland op de naamdag van Martinus van Tours nog echte bedelaars en armlastigen van deur tot deur, in de hoop op extra voedsel voor de ijskoude winter. Vaak kregen die arme sloebers de deur in hun gezicht.

Helemaal klaar voor Sint Maarten wandelen kinderen opgetogen naar huis met hun prachtige zelfgemaakte lampionnen. Foto Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Vrijgevigheid

De buurtapp Nextdoor had je toen nog niet. Deze week lanceerde Nextdoor een speciale Sint-Maartenkaart, waarop per buurt met een snoepje de huizen staan gemarkeerd waar zingende kinderen zeker 'vrijgevige mensen' zullen treffen - iedereen met een smartphone kan zijn eigen 'snoeproute' uitstippelen.

Nextdoor heeft ook een toptien samengesteld van Nederlands vrijgevigste steden. Amersfoort is nummer één, gevolgd door Almere, Amsterdam, Haarlem en Utrecht. Wie opmerkt dat ze onder de grote rivieren van Sint-Maartens gulheid geen kaas gegeten hebben, moet meewegen dat de 11de van de 11de daar vooral de opening van het carnavalsseizoen is.

Lees verder onder de grafiek.

Op aardig wat Nederlandse basisscholen liepen kinderen gisteren al met lampionnen van klas naar klas in een generale repetitie voor de 11de november, de dag dat de heilige Martinus in 397 in Tours werd begraven, althans conform de gregoriaanse kalender. In de oudere juliaanse kalender viel Sint-Maarten op 1 november. Dat kan de evidente overeenkomsten verklaren tussen de vlammetjes van dit lichtfeest en die van Allerheiligen en de Angelsaksische pendant Halloween.

Zijn grootste comeback lijkt Sint-Maarten in Nederland te maken in wat wel de 'betere wijken' van onze grote steden worden genoemd. De mensen die daar op 11 november in toenemende mate plezier maken, zijn veelal hoogopgeleid en stemmen vaker GroenLinks dan christelijk. Ook in succesvolle multiculturele wijken doet Sint-Maarten het goed. In Amsterdam Oost is het vandaag zelfs niet gewoon Sint-Maarten maar Super Sint-Maarten, met fraaie supervuren en lichtjesoptochten.

Lees verder onder de foto.

Twee meisjes zingen liedjes aan de deuren. Foto anp

Halloween

Je kunt speculeren dat Sint Maarten heimelijk profiteert van de komeetachtige opkomst van Halloween in Nederland. Flink wat mensen hebben ontdekt dat ze in deze tijd van het jaar behoefte hebben aan een ouderwets lichtfeest. Echter: het is een publiek geheim dat voor Halloween vaak adjectieven als 'ordinair', 'Amerikaans', 'commercieel' of 'SBS'erig' worden gebruikt. Sint-Maarten fungeert als smaakvoller alternatief: dit is een inheemse traditie zonder horrorkitsch van commerciële jongens.

Sint-Maarten is al eeuwen de beschermheilige van Utrecht, maar in deze volop GroenLinks-stemmende stad lijken de festiviteiten elk jaar spectaculairder te worden. Vorige week liepen maar liefst zevenduizend mensen mee in de Sint-Maarten Parade, met schitterende lichtsculpturen van wilgenteen en rijstpapier. Onder die sculpturen was behalve een prachtige Sint-Maarten te paard een forse gans van rijstpapier. Tussen de ganzen zou Martinus zich 1.600 jaar terug hebben verstopt toen hij benaderd werd voor het bisschopsambt dat hij niet ambieerde. Deze vriend van de armen, weten zijn biografen, was géén establishmentfiguur dat zich omhoogwerkte in de toen jonge kerk. Wikikids weet zelfs dat Martinus van Tours enigszins zonderling was en 'zich niet altijd waste en een hekel had aan tanden poetsen'.

Vreetfeest

Met behulp van ganzen van rijstpapier krijgt Sint-Maarten anno 2017 ook nog een diervriendelijk en ecologisch imago, althans: in Nederland. Op de geboortegrond van de heilige Martinus, in het huidige Hongarije, worden op de 11de november sinds jaar en dag hele vette ganzen opgevreten. Sint-Maarten is daar, oneerbiedig gezegd, een typisch Oost-Europees vreetfeest waarop het ganzenvlees wordt weggewerkt met liters verse zelfgestookte pruimenjenever.

Meer over