analyse regering spanje

Waarom het de ‘puberale’ politici in Spanje maar niet lukt om het land te regeren

De politieke hoofdrolspelers in Spanje liggen onder vuur na mislukte pogingen om een regering te vormen. Ze zouden puberaal zijn, onverantwoordelijk en incapabel. Op 10 november moeten de Spanjaarden opnieuw naar de stembus, nog geen halfjaar na de onverwachte zege van links. Vijf redenen voor de politieke patstelling.

Premier Pedro Sánchez (links) overlegt woensdag in het Spaanse parlement met vicepremier Carmen Calvo en minister van Buitenlandse Zaken Josep Borrell. Beeld EPA

De politici werden woensdag in de krantenkolommen vervloekt vanwege de mislukte coalitieonderhandelingen. Inmiddels schaart 39 procent van de Spanjaarden ‘de politiek’ onder de drie grootste problemen van het land. Met recht: Spanje heeft sinds 2015 geen stabiele regering meer gehad. 

Slechts één keer is er sindsdien een begroting aangenomen. En dat terwijl er toch genoeg problemen zijn: de onbetaalbare huizen, de werkloosheid, de onzekerheid op de arbeidsmarkt, het meningsverschil met Catalonië.

Waarom zetten politici dan niet alles op alles om het land te regeren?

1. Ze zijn te druk met zichzelf

‘De Spaanse politiek bestaat momenteel alleen uit strategie’, zegt Pablo Simón, politicoloog aan de Universiteit Carlos III in Madrid. Volgens hem worden de politiek leiders gedreven door angst. Het politiek systeem staat op zijn kop sinds de opkomst van nieuwe partijen Unidas Podemos (links), Ciudadanos (rechts) en Vox (ultrarechts). Het electoraat is wispelturig. Steeds is er de dreiging dat de twee oude, traditionele partijen worden voorbijgestreefd door de nieuwelingen. Vandaar dat iedere partij vooral druk is haar plaats te bevechten in dat nieuwe politieke landschap.

2. Het partijlandschap is te versplinterd

Kern van de mislukte onderhandelingen van de afgelopen maanden: de linkse partij Unidas Podemos eiste toetreding tot het kabinet, terwijl de socialistische partij PSOE een minderheidsregering wilde vormen met steun vanuit het parlement. PSOE-leider Pedro Sánchez voerde aan dat Unidas Podemos hem geen stabiliteit kon bieden: die partij is in feite een amalgaam van verschillende politieke groeperingen. 

Bovendien zou hij ook nog afhankelijk zijn van een handvol klein grut: partijen uit Baskenland en Catalonië, die hem wel aan de macht wilden helpen, maar daarna waarschijnlijk tegen wetten en begrotingen zouden stemmen. ‘Het is goed dat er nieuwe verkiezingen worden gehouden, want een stabiele meerderheid was er niet’, meent politicoloog Simón. Wat de Spaanse politiek complex maakt, is dat er niet alleen een tegenstelling tussen links en rechts is, maar ook diepe verdeeldheid over het onafhankelijkheidsstreven van Catalonië.

3. Sánchez wil rivaal Podemos genadeklap uitdelen...

De socialistische leider Pedro Sánchez denkt dat hij bij nieuwe verkiezingen alleen maar kan winnen. ‘Hij waagt de sprong naar verkiezingen, maar weet dat er een matras op de grond ligt: hij denkt dat rechts geen meerderheid zal krijgen’, zegt Carlos Cué, politiek journalist van de krant El País. Die zekerheid ontleent Sánchez vooral aan de peilingen.

Misschien nog belangrijker: Sánchez denkt dat hij bij nieuwe verkiezingen kan afrekenen met een spook uit het verleden. Toen Sánchez net begon als lijsttrekker, werd hij bijna voorbijgestreefd door Podemos. ‘Dit is zijn grote angst’, zegt Cué. ‘Stel je voor, een partij met 140 jaar aan geschiedenis, met uitgebreide ervaring in de regering, die op het punt staat om verslagen te worden door een groepje universitair docenten uit Madrid - want dat is Podemos. Dat is Sánchez niet vergeten. Hij wil Podemos onschadelijk maken, en denkt dat dit het moment is.’ Podemos is aangetast door intern gekissebis.

4. ... maar Podemos durft de uitdaging aan

Ook Podemos-leider Pablo Iglesias heeft belang bij verkiezingen. Daarom heeft hij besloten Sánchez geen gedoogsteun te geven – waarmee hij een nieuwe verkiezingsronde had kunnen voorkomen. Iglesias is een sterk debater. Hij is groot geworden als tv-presentator. Dit verklaart volgens Cué dat Sánchez ontmoetingen met Iglesias uit de weg gaat. Sánchez wist dat hij Iglesias anders een podium zou geven in de media. Voor Iglesias reden te meer om nu te denken: kom maar op.

5.  Sánchez speelt mogelijk met vuur

Het is mogelijk dat Sánchez de plank volledig misslaat met deze nieuwe verkiezingsronde. Zijn winst dit voorjaar was onverwacht, en vooral te danken aan een ongekend hoge opkomst: linkse kiezers wilden het ultrarechtse Vox tegenwicht bieden. Maar Vox heeft sindsdien niet veel indruk gemaakt. Sánchez speelt dus met vuur. Zijn achterban kan zomaar thuisblijven.

Bedenk dan dat dit een politicus is die partijleider werd zonder geld, zonder steun uit de partijtop, zonder glanzende politieke loopbaan. Die premier werd na een onwaarschijnlijke motie van wantrouwen. Kortom, Sánchez houdt wel van een waagstuk – en in dat licht vallen ook deze verkiezingen te begrijpen.

Wat eraan voorafging

Een zomer lang draaiden de PSOE en Unidas Podemos om elkaar heen. Om uiteindelijk te concluderen: een coalitie zit er niet in. En dus komen er opnieuw verkiezingen, voor de tweede keer dit jaar.

Totaal onverwacht stootte Pedro Sánchez zijn voorganger Mariano Rajoy in 2018 van de troon. Wie is hij, en wat wil hij met Spanje?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden