Waarom heeft Wilders voor het eerst sinds 2006 verloren?

Voor het eerst sinds zijn vertrek uit de VVD in 2004 verloor Geert Wilders bij de verkiezingen, en flink ook. Hoe kan dat?

PVV-leider Geert Wilders geeft een speech nadat de uitslagen zijn binnengekomen.Beeld anp

Sinds Geert Wilders in 2004 vertrok uit de VVD-fractie verloor hij geen verkiezingen meer. In 2006 deed hij voor het eerste mee met de verkiezingen voor een nieuwe Tweede Kamer met de Partij voor de Vrijheid. Het werd een groot succes: de PVV won in één keer negen zetels. In 2010 overtrof hij dit succes door te groeien naar 24 zetels. Daarmee werd de PVV de derde partij van het land. Bij de gemeenteraadsverkiezingen in datzelfde jaar werd de PVV de grootste in Almere en nummer twee in Den Haag, de enige twee steden waar de partij meedeed. Het jaar ervoor was hij al de grote winnaar geworden bij de Europese Parlementsverkiezingen in Nederland. Met 17 procent van de stemmen eindigde hij maar net als tweede achter het CDA.

Na maar liefst vier verkiezingsoverwinningen ging het nu dus fout. Hoe komt dat? Wilders gaf in zijn speech op verkiezingsavond zelf een schot voor de boeg. 'De afgelopen weken lieten een tweestrijd zien tussen de VVD en de PvdA. De kiezer koos voor hen', zei Wilders toen.

Gisteren zei Wilders tegen de NOS ook nog dat hij een jaar eerder had moeten voorstellen om de de EU te verlaten. 'Dan hadden we het een jaar langer kunnen uitleggen.'

De uitslag verraste ook Meindert Fennema, die het boek Geert Wilders, Tovenaarsleerling schreef, over de politieke carrière van Wilders. 'Ik had nooit gedacht dat hij zo veel zou verliezen, zeker omdat hij zo goed is in campagnevoeren.'

Fennema denkt dat de anti-Europacampagne van Wilders niet is aangeslagen. 'In augustus was 30 procent van de Nederlanders voor een vertrek uit de euro; nu is dat 26 procent. De discussie over Europa heeft dus niet geleid tot pessimisme over Europa, integendeel.' In zijn speech volgend op de uitslag zei Wilders hetzelfde: 'Onze campagne koos voor Nederland, maar blijkbaar is dat onvoldoende aangeslagen.'

Veel PVV-kiezers hebben volgens Fennema strategisch op de VVD gestemd, omdat ze niet wilden dat de PvdA de grootste zou worden. 'De VVD heeft een zeer rechtse campagne gevoerd, dicht tegen de PVV aan.' Wilders ziet dit ook als een van de voornaamste oorzaken van het verlies van de PVV. 'De PVV heeft veel kiezers verloren aan de VVD, doordat mensen wilden voorkomen dat de PvdA de premier zou leveren', zei Wilders gisteren.

Fennema denkt ook dat de PVV last heeft gehad van de vele thuisblijvers, die meenden dat het geen zin meer had om te stemmen omdat Wilders toch niet mee zou regeren. Een andere mogelijkheid is dat kiezers teleurgesteld zijn in de resultaten van van de ex-gedoogpartner. 'Wilders krijgt nu de rekening door die onzin die hij de afgelopen tijd uitkraamde', noteerde Trouw vandaag uit de mond van een teleurgestelde Limburgse kiezer.

Tot slot denkt Fennema dat Wilders er ook last van heeft dat zijn verrassingseffect weg is. 'Mensen vinden het leuk als iemand snel stijgt in de verkiezingsstrijd, zoals nu met Diederik Samsom. Dat is er bij Wilders nu wel af.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden