Waarom heeft de rijkste Britse gemeente de flatbewoners in de steek gelaten?

Met de ramp in Kensington is de verzorgingsstaat in vlammen opgegaan

Ze kwam en ze zag, maar ze meed de wanhopige mensen in de schaduw van de afgebrande Grenfell Tower. Waar Jeremy Corbyn een arm sloeg om de schouder van een verdrietige vrouw, daar sprak Theresa May donderdag op veilige afstand met hulpverleners.

Beeld reuters

Commentatoren repten over Mays 'Katrina-moment', een referentie naar George W. Bush' ogenschijnlijke desinteresse in de verarmde bevolking van New Orleans die was getroffen door een orkaan. In een videoboodschap beloofde de premier een onderzoek, wéér een onderzoek. De symbolische betekenis van de ramp lijkt ze niet te beseffen: de verzorgingsstaat die in vlammen is opgegaan.

Hoe meer er bekend wordt over wat er zich in die dinsdagnacht heeft afgespeeld in West-Londen, hoe zwaarder de ramp te verteren valt. Neem de kunstenares Khadija Saye, die een bericht op Facebook achterliet met de tekst 'Alsjeblieft, bid voor mij en mijn mam.' Of de jonge Italiaanse geliefden die over de telefoon afscheid namen van hun ouders. Of de jonge moeder Ranya Ibrahim die via Snapchat vergeefs om hulp smeekte. Of de mensen die op de bovenste etage hun kraan opendraaiden om te ontdekken dat er geen water meer uit kwam. Of het 13-jarige meisje dat alleen thuis was omdat haar ouders 's nachts voor een hongerloon werkten. Zij werd door de buren gered.

Inmiddels staat het dodental op dertig, maar er worden nog meer dan 70 mensen vermist.

Wat het extra zuur maakt: het had allemaal waarschijnlijk kunnen worden voorkomen. Waarom waren er geen sproeiers, zoals een onderzoeksrechter vier jaar geleden had aanbevolen na een flatbrand in Zuid-Londen? Waarom is bij het 'bekleden' van het betonnen gebouw gekozen voor de allergoedkoopste methode? Waarom is er niet geluisterd naar de zorgen die de bewoners al jaren hebben geuit over brandgevaar? Het roept herinneringen op aan de ramp in het Welshe Aberfan, vijftig jaar geleden, toen de overheid doof was voor zorgen vanuit gewone mensen, resulterend in een lawine van mijnafval die 116 mijnwerkerskinderen doodde.

Investeringen in veiligheid

Nu is de vraag: waarom hebben de verschillende overheden de flatbewoners in de steek gelaten?

Er gaat aandacht uit naar the Royal Borough of Kensington & Chelsea. De rijkste gemeente van het land. Bestuurd door de Conservatieven heeft het door de jaren weinig belangstelling getoond voor de noordelijke uithoek waar de rampflat zich bevindt, in het slechte geweten. Liever besteedde het dertig miljoen euro aan het opknappen van de - toeristische - Exhibition Road nabij de grote musea. Het beheer van de sociale woningbouw was uitbesteed aan de Kensington and Chelsea Tenant Management Organisation (KCTMO). Bestuurders van deze non-profit organisatie hebben zichzelf ruimhartig beloond, maar wanneer het ging om investeringen in veiligheid keken ze op de penny.

(Tekst gaat verder onder afbeelding).

Theresa May. Beeld anp
De afgebrande flat in Londen. Beeld anp

Renovatie

De KCTMO heeft de Grenfell Tower de laatste jaren laten opknappen, met name aan de buitenkant. Het beton verdween achter een laag aluminium, niet alleen ten bate van de isolatie maar ook om het gebouw, indachtig de stadsvernieuwing, wat aantrekkelijker te maken. Er woonden niet alleen lagere inkomens in, maar ook tweeverdieners die 2000 euro betaalden aan particuliere verhuurders voor een driekamerflat met prachtig uitzicht op Londen. De renovatie is vergemakkelijkt doordat enkele veiligheidsregels zijn geschrapt. Sinds 2005, bijvoorbeeld, is de brandweer niet meer automatisch betrokken bij veiligheidscontroles na verbouwingen.

De brand belicht de disfunctionele huizenmarkt, een onderwerp dat vorige week -naast Brexit- had bijgedragen aan de verkiezing van de sociaal-democrate Emma Dent Coad tot parlementair afgevaardigde voor Kensington. Sinds Margaret Thatcher is de ene helft van het gemeentelijke woningbezit verkocht en de andere helft verwaarloosd. Vóór de jaren tachtig was het wonen in een 'council house' iets om trots op te zijn, daarna is het een stigma geworden. Omdat opeenvolgende regeringen - Tories en New Labour - elk de nadruk hebben gelegd op woningbezit, is er een chronisch gebrek ontstaan aan sociale huurwoningen. Immigratie vergrootte de druk.

Gevelpanelen

Het soort aluminium gevelpanelen waarmee de Grenfell Tower was bekleed is wegens brandgevaar niet toegestaan bij hoogbouw in de Verenigde Staten. Dat is gebleken uit een onderzoek van The Times. Deze panelen hebben een plastic kern en worden normaal gesproken gebruikt voor kleinere kantoorgebouwen. De Amerikaanse producent Reynobond verkoopt ook vuurbestendige panelen, die per stuk twee pond duurder zijn. Een rekensom leert dat het 5000 pond extra zou hebben gekost om het kwalitatief betere materiaal aan te schaffen voor de renovatie. Scotland Yard is een onderzoek gestart naar eventuele nalatigheid en de Labour-politicus David Lammy, die een vriendin heeft verloren, heeft al gevraagd om juridische vervolging. Stuk voor stuk worden de namen bekend van de slachtoffers. Een van de eersten was Mohamed Alhajali, een 23-jarige vluchteling uit Syrië.

Nabestaanden en buurtbewonders eisen gerechtigheid. Beeld anp

Mede door de bezuinigingen hebben gemeenten steeds minder geld voor onderhoud van deze verliesgevende woningen, laat staan voor het bouwen van nieuwe. In toenemende mate zijn onbemiddelde huurders aangewezen op de particuliere woningmarkt. De pandjesbazen zijn in de afgelopen decennia de grote winnaars geweest. Saillant detail: de nieuwe staatsecretaris voor Politiezaken en Brandveiligheid, Nick Hurd, is een van de 72 Conservatieve kamerleden die naast zijn politieke werk ook 'landlord' is en stemde tegen een voorstel van Labour om huiseigenaren te verplichten elk jaar de elektra te laten contoleren in hun verhuurde huizen.

De ramp heeft geleid tot een oproep aan de overheid om weer verantwoordelijkheid te nemen, beginnend op het gebied van huisvesting voor kwetsbare burgers. 'Laat de brandstapel in het hart van West-Londen ons doen herinneren aan iets dat nooit vergeten had mogen zijn: de morele verantwoordelijkheid van de staat om hen te helpen die dat zelf niet kunnen...' schreef Gaby Hinsliff in the Guardian. Het is iets dat Corbyn al jaren roept en hij pleitte er zelfs voor om leegstaande luxeappartementen van buitenlandse investeerders in Kensington maar te gebruiken als opvanghuizen voor mensen die door de brand dakloos geworden zijn.

Voorheen zou dit plan zijn afgedaan als een opgewarmde scène uit Dr Zjivago, maar dat het serieus gehoor kreeg zegt iets. Over de ernst van de huizencrisis én de salonfähigheid van de Labour-leider.

Bezetting stadsdeelkantoor

Vrijdagmiddag hebben tientallen demonstranten, gesteund door leden van het Radical Housing Network, het stadsdeelkantoor van Chelsea & Kensington bezet. Zij eisen een snel onderzoek, gerechtigheid en nieuwe, permanente onderkomens voor de dakloze Grenfell-bewoners in het stadsdeel zelf. Eerder op de dag moest de koningin bijna een traantje wegpinken bij een bezoek aan een opvangcentrum. Premier Theresa May bezocht alsnog slachtoffers, maar dan in een ziekenhuis.

Beeld de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.