Waarom heeft België zo veel jihadi's?

In de jacht op daders en handlangers van de aanslagen van Parijs zijn opnieuw in België mensen opgepakt. Dat gebeurde ook al snel na de aanslagen op Charlie Hebdo. België kent een aantal duidelijke 'jihadsteden' vanwaaruit relatief veel jongeren naar Syrië en Irak zijn vertrokken, schreven Jannie Groen en Jeroen Visser toen. Daarvoor zijn drie verklaringen. Lees hieronder het stuk van 15 januari terug.

Buurtonderzoek bij een anti-terreuroperatie in het Belgische Verviers Beeld anp
Buurtonderzoek bij een anti-terreuroperatie in het Belgische VerviersBeeld anp

De boodschap die de Belgische strijder Lucas van Hessche (19) in januari vanuit het kalifaat naar zijn 'broeders' in het thuisland stuurde was dreigend: 'We zijn een staat die zich aan het uitbreiden is en die uiteindelijk ook in België zal aankomen. Of jullie dit nou willen of niet.' Zijn stoere taal werd onmiddellijk geliked door vijftig jihadsympathisanten.

In Nederland houden de jihadi's zich tamelijk koest sinds de aanslagen in Parijs. De Belgen lijken minder terughoudend. Opvallend is ook dat vanuit België, relatief gezien, meer jonge moslims naar het front in Syrië en Irak zijn vertrokken dan vanuit andere Europese landen.

De schattingen over het aantal vertrokken moslims lopen uiteen. De Belgische overheid gaat uit van zeker 300. Syriëkenner Pieter Van Ostaeyen en EU-coördinator terrorismebestrijding Gilles de Kerckhove denken dat 400 een betere schatting is. Volgens het OCAD, de dienst die in België de terreurdreiging onderzoekt, zitten 170 à 180 Belgen in Syrië. Een kleine 80 zijn teruggekeerd.

Nog steeds vertrekken er maandelijks 'enkelen tot tien', aldus het OCAD.

Binnen West-Europa vertrokken alleen in Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland meer geradicaliseerde moslims naar Irak of Syrië. Afgezet tegen het aantal inwoners is België koploper. Waarom heeft België disproportioneel veel Syriëgangers?

Radicaliseringsdeskundigen noemen drie belangrijke factoren. België is laat begonnen met een anti-radicaliseringsbeleid. Sharia4Belgium kon daardoor langer ongestoord zijn gang gaan en had een charismatischer leider, Fouad Belkacem ( alias Abu Imran), dan soortgelijke extremistische clubs in andere Europese landen. En de Belgische 'jihadsteden' (Antwerpen, Vilvoorde, Maaseik, de Brusselse wijken Schaarbeek en Molenbeek) hebben een grote concentratie moslims. In die wijken speelt de groepsdruk een rol.

'Alle radicale jongeren die ik in mijn onderzoek tegenkom hebben connecties met Shari4Belgium', zegt de Belgische terrorismeonderzoekster Marion van San. Ze wijst op het charisma van Belkacem. 'Die was in staat veel jongeren te mobiliseren. Hij begon in Antwerpen, daarna in Vilvoorde. In Brussel was de bekeerling Jean-Louis Soumis, alias abu Sara, een gewiekste ronselaar.'

Predikers

Radicaliseringsdeskundige Halim el-Madkouri van het inmiddels opgeheven instituut voor multiculturele vraagstukken Forum werd drie jaar geleden door de Belgen gevraagd te helpen bij de opzet van een anti-radicaliseringbeleid. 'Dat was royaal aan de late kant', zegt hij. 'In België kregen leden van Shari4Belgium, maar ook radicale predikers uit het Midden-Oosten, lange tijd ruim baan. In Nederland maakte de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) in de jaren negentig al melding van de dreiging die kan uitgaan van wahabistische (ultra-orthodoxe) predikers. Die weken uit naar andere landen, vooral België.'

Van San zegt dat radicalisering lang onbesproken bleef in België. Wie radicalisering bespreekbaar wilde maken, werd onmiddellijk weggezet als racist. 'Dat was ook uit angst het Vlaams Belang in de kaart te spelen. Iedereen had het over de oorzaken, over kansarmen en discriminatie. Terwijl veel jongeren die radicaliseren, studeren of een baan hebben. Ik heb het idee dat ze dat debat pas nu op het scherp van de snede durven voeren.'

De Nederlandse terrorismedeskundige Edwin Bakker zegt dat juist op het moment dat België wakker werd en harder ging ingrijpen tegen jihadistisch activisme, de strijd in Syrië oplaaide. 'Door dat repressieve optreden gingen er in die eerste fase meer Belgen die kant op dan bijvoorbeeld Nederlanders.' Bakker noemt ook de concentratie van moslims in een paar Belgische steden. 'Daar heb je echte hotspots. Vijf à zes gemeenten, die het gros van de Syriëgangers leveren.' In Nederland zijn veel moslimjongeren op zoek naar een identiteit. 'Voor België geldt dat nog sterker. Zijn ze Waals, Vlaams, Belgisch? Daar is de behoefte wellicht nog groter te investeren in een moslimidentiteit en dan ben je kwetsbaar voor ronselaars die daarop inspelen.'

De Belgische regering nam samen met Frankrijk in juni vorig jaar het initiatief tot meer Europese samenwerking om jihadisten te onderscheppen en te ontmoedigen. De samenwerking kwam op gang na de aanslag door een Franse ex-Syriëganger op het Joods Museum in Brussel. De verdachte werd in Frankrijk in de gaten gehouden, maar dat was bij de autoriteiten in buurland België niet bekend.

Het proces tegen 46 verdachten die behoorden tot Sharia4Belgium werd vorige maand afgesloten. Tegen Belkacem werd 15 jaar cel geëist. De uitspraak volgt binnenkort.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden