'Waarom hebben VS zo'n haast?'

In 2003 liet Jaap de Hoop Scheffer zich door de VS overtuigen van de aanwezigheid van massa- vernietigingswapens in Irak. Die waren er niet. Nu moet niet in dezelfde kuil worden getrapt.

De juridische basis voor een aanval op Syrië vanwege het gebruik van chemische wapens noemt hij 'zeer wankel'. Ook voorspelt hij dat die actie 'niets zal opleveren'. Maar toch vindt Jaap de Hoop Scheffer, de 65-jarige oud-minister van Buitenlandse Zaken en voormalig secretaris-generaal van de NAVO, dat Nederland politieke steun moet geven. Met 'frisse tegenzin', dat wel, 'maar je kunt als minister nu eenmaal niet neutraal blijven'.


Aan argumenten waarom Nederland een aanval op Syrië niet zou moeten steunen, ontbreekt het De Hoop Scheffer niet. Volkenrechtelijk ziet hij geen basis: 'Er is geen resolutie van de Veiligheidsraad en er is ook geen sprake van 'zelfverdediging' volgens artikel 51 van het Handvest, want Syrië valt niet andere landen aan. Ook de VN-doctrine van 'de verantwoordelijkheid om te beschermen' (waarmee Frankrijk militair ingrijpen legitimeert, red.) gaat niet op, want die kun je alleen met een resolutie van de Veiligheidsraad inroepen. En die gaat er helaas niet komen vanwege Rusland. De juridische basis is dus op zijn best zeer wankel en is er eigenlijk niet.'


Aan de effectiviteit van een militaire actie twijfelt de oud-NAVO-topman al evenzeer. De 'tik op de neus met kruisraketten' die nu op handen lijkt, gaat in zijn ogen 'geen enkele bijdrage' leveren aan het beëindigen van de Syrische burgeroorlog. 'Het frustrerende van deze actie is dat het niets zal opleveren.' Met zijn voormalige Franse collega Hubert Védrine deelt hij de kritiek dat er 'geen politiek plan' is voor wat er na afloop van het geweld tegen Syrië moet gebeuren. 'Het compliceert eerder dan dat het iets oplost', denkt hij, al is hij voor een grootschalige escalatie van het conflict 'niet heel benauwd, al is het een zeker risico'.


Een 'plusje' van interventie zou kunnen blijken te zijn dat Assad van de strafexercitie leert dat hij geen chemische wapens tegen zijn eigen bevolking moet inzetten. 'Maar wat er gebeurt als hij zich van deze straf helemaal niets aantrekt, daar denk ik maar even niet aan.'


Toch is De Hoop Scheffer 'at the end of the day' voorstander van politieke steun door de Nederlandse regering aan dit ingrijpen. Natuurlijk, liever had hij net als minister Timmermans gezien dat de VS meer tijd zouden hebben genomen - de VN-inspecteurs zouden dan de gelegenheid hebben gehad hun bevindingen te presenteren en op basis daarvan zou er een besluit zijn genomen.


Waarom de Amerikanen zo'n geweldige haast hebben? 'Dat is een goede vraag, waar ik niet zo 1-2-3 een antwoord op heb. Ervaren politici weten natuurlijk dat je niet te veel tijd moet laten verlopen wanneer je een coalitie smeedt, want door tijdsverloop kunnen partijen afhaken, bijvoorbeeld wanneer de publieke opinie in een land zich tegen ingrijpen keert. Maar waarom de Amerikanen niet tot bijvoorbeeld volgende week woensdag kunnen wachten, weet ik ook niet.'


Hoe dan ook, duidelijk is dat de VS en hun Europese bondgenoten Groot-Brittannië en Frankrijk andere landen onvoldoende tijd laten voor het 'VN-spoor'. Dus zal Nederland onder grote tijdsdruk hom of kuit moeten geven: 'Je kunt als Nederlandse minister in dit soort zaken nu eenmaal niet zelf bepalen wanneer je je beslissing neemt. Je bent afhankelijk van de grote spelers. En je kunt ook niet neutraal blijven, anders dan de commentatoren langs de zijlijn.'


Als zwaarwegend argument voor Nederlandse steun noemt De Hoop Scheffer de 'brede coalitie' die zich aftekent. Niet alleen Parijs en Londen staan achter de VS, maar ook Berlijn. 'Voor de positie van Nederland is dat van groot belang. Berlijn komt met een steviger standpunt dan ik ze in jaren heb horen innemen. Merkel kan met de verkiezingen in aantocht heel goed uitkomen aan de kant van politieke steun.' Bij de Nederlandse afweging moet in zijn ogen verder zwaar de steun van Arabische landen meetellen: 'Saoedi-Arabië, de Golfmonarchieën, een land als Turkije dat voor de regio erg belangrijk is, die staan er allemaal achter.' Bij zo veel internationale consensus 'kun je als Nederlandse minister moeilijk achterblijven. Ik hoop dat de EU tot een gezamenlijk standpunt komt, al heb ik dat maar zelden meegemaakt. Want je wilt geen herhaling van de verdeeldheid die je in 2003 over Irak hebt gezien.'


Als tweede argument voert hij het belang van een helder signaal aan Assad aan. 'Helemaal niets doen en hem het signaal geven dat hij ook een volgende keer chemische wapens tegen zijn bevolking kan inzetten, dat is ook geen signaal dat je aan de wereld wilt geven.' Dus moet er groen licht komen. Maar wel onder voorwaarde dat de Amerikanen dit keer hun bewijsvoering op orde hebben.


Die les heeft De Hoop Scheffer in 2003 geleerd. Als minister van Buitenlandse Zaken liet hij zich destijds door de Amerikanen overtuigen van de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak. De inval in dat land werd gelegitimeerd met door de inlichtingendiensten aangevoerde bewijzen. Op grond daarvan zei de Nederlandse regering bij monde van de Hoop Scheffer politieke steun toe. Achteraf bleken de massavernietigingswapens er niet te zijn. Nu is het minister Timmermans die de bewijsvoering van Amerikaanse inlichtingendiensten onder ogen krijgt. Hoeveel geloof kan hij daaraan hechten? De Hoop Scheffer: 'De Amerikaanse vicepresident Joe Biden roept nu dat hij onomstotelijk bewijs heeft. Dat wil ik dan wel eerst zien. Het is zonneklaar dat we dat in het licht van Irak met extra zorgvuldigheid moeten bekijken. Een verschil is wel dat de Amerikanen toen niet zeiden over onomstotelijk bewijs te beschikken, terwijl hier alle tekenen erop wijzen dat van twijfel geen sprake is.'


De Amerikanen zullen ervoor waken opnieuw op dit punt in de problemen te komen, verwacht hij: 'Joe Biden heeft natuurlijk ook Colin Powell (de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken die in de VN-Veiligheidsraad vertelde waarom Irak moest worden binnengevallen, red.) in gedachten. De Amerikanen weten dat ze zich zoiets niet nogmaals kunnen veroorloven.'


Liggen de bewijzen tegen Assad overtuigend op tafel dan zou De Hoop Scheffer als minister van Buitenlandse Zaken 'met frisse tegenzin' groen licht geven. Maar 'frustrerend' is de hele zaak voor een politicus wel, vooral vanwege de tijdsdruk waaronder moet worden gehandeld en de geringe effectiviteit die van deze actie valt te verwachten: 'Ik benijd minister Timmermans niet'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden