Waarom hebben tijdschriften zelfplagiaat niet opgemerkt?

Wie een artikel indient bij een wetenschappelijk tijdschrift moet aangeven of de inhoud niet al eerder is gebruikt. Ligt dat op Nijkamps vakgebied anders?

Nijkamp had een hoge productie door zelfplagiaat. Het is natuurlijk niet helemaal te vermijden dat je als wetenschapper je stokpaardjes in je artikelen laat terugkomen. Vele malen, als ik een net verschenen artikel van een beroemd onderzoeker begon te lezen, legde ik het na een paar alinea's terzijde na een zucht van 'daar heb je hem weer'. De lezende collega's hebben snel door dat je jezelf herhaalt en je krijgt dan al gauw de naam van zichzelf opblazende ouwehoer.


Het artikel in de krant (Ten eerste, 8 januari) draait om 'zelfplagiaat' . De term maakt een beetje een vunzige indruk, een soort zelfbevlekking. Bestaat zelfplagiaat eigenlijk wel? Echt plagiaat is het gebruiken van ideeën van een ander zonder naar die ander te verwijzen. Zelfplagiaat zou zijn het knippen en plakken van alinea's uit eerdere publicaties zodat er schijnbaar een nieuw artikel ontstaat. Volgens deze definitie maakt elke wetenschapper zich min of meer schuldig aan (zelf)plagiaat. Maar Nijkamp heeft dit blijkbaar wel erg vaak gedaan, anders kun je niet elke drie dagen een artikel publiceren.


Wat mij zo bevreemdt, en dat doet me twijfelen aan het reilen en zeilen in dit wetenschapsgebied, is dat de tijdschriften waaraan de artikelen werden aangeboden daar kennelijk niet op hebben gelet. Bij alle tijdschriften die ik ken moet je bij elk artikel dat je indient expliciet aangeven of de inhoud niet al eerder voor een ander artikel is gebruikt en elders gepubliceerd. Je hebt het hart niet daarover te liegen want je weet dat het vroeger of later uitkomt en dan ben je de sigaar natuurlijk. Wetenschappers zijn misschien wel slecht maar niet dom. Dat Nijkamp dom zou zijn is gezien zijn carrière niet zo aannemelijk. Ligt het dan toch ook aan de cultuur in zijn vakgebied?


Ik heb veel ingediende artikelen beoordeeld voor een reeks tijdschriften. Bij sommige artikelen had ik het gevoel dat er aan uitmelken van oude gegevens werd gedaan. Ik checkte dat dan in de literatuur en meldde in mijn rapport naar de auteurs dat het te veel leek op eerdere publicaties en daarom niet geaccepteerd kon worden. Kennelijk werkt dit mechanisme onvoldoende in het vakgebied van de ruimtelijke economie.


Nu even naar de term 'zelfcitatie' die wordt besproken in een kadertje bij het artikel. Ik denk dat de auteurs niet hebben begrepen waar die term in de wetenschap voor wordt gebruikt. Zelfcitatie is niet dat je stukken eigen tekst later nog eens hergebruikt, en die je dan volgens hen tussen aanhalingstekens zou moeten zetten. Dat doet (terecht) niemand. De gebruikelijke betekenis van de term zelfcitatie is het aanhalen van eerdere artikelen waarvan jezelf (co-) auteur bent. Dit moet je uiteraard wel eens doen omdat je al een tijd met een bepaald onderwerp bezig bent. Om het aantal citeringen naar je werk te verhogen doen sommigen dat vaker dan strikt nodig is. In een citatietelling lijkt het dan net of anderen je geciteerd hebben, wat je belangrijker doet lijken dan je bent. Deze flauwe truc is al zo lang bekend dat al heel lang citatie-indices worden gecorrigeerd voor zelfcitaties. Geen probleem meer dus.


Hoe ik een kritische blik van de journalistiek op het wetenschapsgebeuren ook waardeer, dat het belangrijkste deel van de tekst is gericht op de persoon waardeer ik minder. Waarom moet er vermeld worden dat hij misschien wel eens vreemd is gegaan; dat hij een zonnebankkop heeft; dat hij eigenlijk te veel lacht en dat hij uit het christelijke Dalfsen (stiekemerds) komt? Waarom weer anonieme bronnen geciteerd die hem waarschijnlijk uit jaloezie nu anoniem een trapje na kunnen geven? Willen de auteurs door de grenzen van hun vakethiek op te zoeken hogerop komen, net zoals Nijkamp heeft gedaan?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden