Waarom gingen 1,5 miljoen Koreanen de straat op?

Na weken van protest komt er een afzettingsprocedure tegen de Koreaanse president Park. Demonstranten zijn euforisch. 'Dit is de kracht van democratie.'

Demonstranten verzamelen zich om de uitspraak van de Kamervoorzitter af te wachten. Beeld afp

Het is even na vier uur in de middag als de demonstranten voor het parlementsgebouw van Zuid-Korea de muziek wegdraaien die uit meegebrachte boxen schalt. Alle ogen richten zich op een groot scherm, alsof het WK voetbal gaande is en de penaltyserie elk moment kan beginnen. Op het beeldscherm zien ze wat zich 200 meter verderop, in het parlementsgebouw, afspeelt. De parlementsleden hebben hun stembriefje ingeleverd en het wachten is op de uitslag. Voor even is de menigte stil.

Dan spreekt de Kamervoorzitter de verlossende woorden: de motie om president Park Geun-hye af te zetten is aangenomen.

Grootste volksopstand sinds 1987

Gejuich stijgt op. 'Koreeeeaaaaaaaa', schreeuwt een man met twee handen in de lucht. Demonstranten, soms tot tranen geroerd, grijpen elkaar bij de arm. Na wekenlange protesten, waarbij op het hoogtepunt naar schatting anderhalf miljoen mensen bijeen waren in Seoul, hebben ze het geflikt: de Koreaanse president is op weg naar de uitgang. 'Dit is de kracht van democratie', jubelt Jeong Myeonghyeon (42), die zijn kinderen speciaal voor dit moment heeft meegenomen. 'Laat dit een voorbeeld voor hen zijn.'

Wellicht dat de parlementariërs de volksbeweging zullen aangrijpen om met een grondwetswijziging de macht van toekomstige presidenten te beperken. Vanwege het conflict met Noord-Korea werd een sterke president altijd nodig geacht. Het systeem heeft evenwel ook voor veel teleurstellingen gezorgd: vrijwel elke president kreeg te maken met aantijgingen van corruptie en dalende populariteitscijfers naarmate zijn termijn verstreek.

Hoe kon in Zuid-Korea binnen twee maanden tijd de grootste volksopstand uitbreken sinds 1987, toen de militaire dictatuur ten einde kwam? Analisten breken zich er het hoofd over. De kwakkelende economie speelt een rol, maar dat valt volgens veel demonstranten in het niet bij de frustraties over het feit dat een schimmige buitenstaander - 'paleisfluisteraar' Choi Soon-sil - een deel van het beleid van Zuid-Korea heeft bepaald. 'De president heeft voor mij alle autoriteit verloren', zegt de 28-jarige Min Shinhye, die samen met een vriendin naar het parlementsgebouw is gekomen. 'We hebben op háár gestemd, maar ze deelde de macht met iemand anders. Dat is ondemocratisch.'

Koreaanse Raspoetin

In oktober lekte uit dat Choi, een oude vriendin van Park en dochter van een sekteleider, op allerlei terreinen invloed had, van Parks kledingkeuze tot de inhoud van internationale toespraken. De openbare aanklager, die snel een onderzoek begon, concludeerde daarnaast dat Choi en Park samenspanden om bedrijven te dwingen miljoenen te doneren aan twee vage stichtingen.

Park maakte meermaals excuses over de invloed van Choi, maar ontkende alle andere aantijgingen. Vorige week nog probeerde ze een afzettingsprocedure te voorkomen met het aanbod vervroegd op te stappen. Maar zelfs in haar eigen Saenuri-partij had ze de steun al verloren: 63 van hen stemden mee met de oppositie, waardoor die ruim boven de vereiste tweederde meerderheid uitkwam.

Maar niet alleen de affaire-Choi zit de demonstranten dwars. Op het plein voor het parlement herinneren ze zich ook Parks optreden gedurende de Sewol-ramp. Op 16 april 2014 zonk de veerboot Sewol op weg naar het eiland Jeju. 304 passagiers, voornamelijk Koreaanse schoolkinderen, kwamen om het leven. Veel Koreanen verwijten de president dat ze pas zeven uur na de ramp van zich liet horen. 'Als Park meteen de leiding had genomen waren er minder doden gevallen, dat weet ik zeker', zegt student Kwon Hyeok-jin (25). Voor hem is 'Sewol' de voornaamste reden om van Park af te willen.

Demonstranten hebben een pop gemaakt van de buste van Park. Beeld epa

Anti-autoritaire opstand

Het is ook mogelijk dat het Choi-schandaal een opstand heeft ontketend tegen autoritaire politici en zakenlui die van oudsher in Korea om de macht strijden. Zo kregen de bazen van Samsung, Hyundai en andere giganten deze week in het parlement een publieke oorwassing omdat ze weigerden details te geven over de donaties aan Choi. De stamelende vicepresident van miljardenbedrijf Samsung zal veel tv-kijkers nog lang op het netvlies staan.

Opvallend is wel dat de woede van de demonstranten zich vrijwel alleen op Park richt; de machtige bedrijven, die zonder vragen te stellen miljoenen doneren aan een vaag project van de president, ontspringen de dans. Niemand die raar opkeek van de mededeling van een van de bestuursvoorzitters deze week dat 'je eigenlijk niet kunt weigeren als de overheid om geld vraagt'. Zo werkt het nou eenmaal in Zuid-Korea, is de gedachte.

Beeld epa

Park vecht voor haar positie

De demonstranten bij het parlement zijn ook nog niet helemaal gerust op de goede afloop. 'Dit is nog maar het begin', waarschuwt Kim Jin-oh. 'Er zijn nog vele slagen te winnen.' Hij doelt met name op het Constitutionele Hof, dat binnen zes maanden moet oordelen of de beslissing van het parlement om Park af te zetten legitiem was. Dat is geen automatisme. In 2004 corrigeerde het hof de beslissing van het parlement om president Roh Moo-hyun af te zetten. Die keerde daarna terug op zijn post.

Park liet na de stemming weten te zullen vechten voor haar positie. 'Ik hoop dat deze chaotische situatie snel voorbij is', zei ze. 'Ik wacht de procedure van het hof met een kalme en heldere geest af.'

Haar taken worden nu overgenomen door premier Hwang Kyo-ahn. Die zal een bescheiden positie innemen, waardoor alle enigszins controversiële wetten, benoemingen of internationale afspraken moeten wachten tot er weer een president is. Als het hof de beslissing in stand houdt, volgen binnen twee maanden verkiezingen. Koreaanse media speculeerden vrijdag meteen over de voornaamste presidentskandidaten. Typisch Korea, verzucht Jeong Myeonghyeon, terwijl zijn kinderen aan zijn broekspijpen hangen. 'Ze willen altijd iemand op een schild hijsen. Iemand om in te geloven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden