Waarom gemeenten af willen van hun ambtswoningen

En burgemeesters liever zelf hun huis kopen

Een royale ambtswoning voor de eerste burger: het is een uitstervend fenomeen. Gemeenten willen geen vastgoed meer en burgemeesters huren liever niet. 'In een klassiek pand betaal je je blauw aan stookkosten.'

De ambtswoning in Wassenaar 'is groot, duur en past niet binnen de regels van het rijk'. Te koop voor twee miljoen euro. Beeld Simon Lenskens

Binnenkort te koop in Katwijk: de ambtswoning van de burgemeester, naast het stadhuis. Vraagprijs nog onbekend. Sinds enige tijd te koop voor 1.985.000 euro: de burgemeesterswoning in Wassenaar.

'Onze nieuwe burgemeester heeft zelf een huis gekocht in de gemeente', zegt een woordvoerster van Katwijk. 'Daarom hebben we besloten om de woning aan de Willem de Zwijgerlaan te verkopen.' Eerst wordt nog een strook van de tuin toegevoegd aan het aangrenzende park.

De nieuwe burgemeester van Katwijk heeft zelf een huis gekocht, daarom staat de ambtswoning te koop. Vraagprijs onbekend. Beeld Simon Lenskens

Groot en duur

De Wassenaarse burgemeesterswoning, een royale twee-onder-een-kap-woning aan de lommerrijke Prinses Marielaan, staat leeg sinds zit sinds het vertrek van burgemeester Jan Hoekema eind 2016. Waarnemend burgemeester Charlie Aptroot is in Zoetermeer blijven wonen, waar hij eveneens burgemeester is.

'Vastgoed in bezit hebben is geen kerntaak van de gemeente', aldus Aptroot. 'De wisseling van de burgemeesterswacht is een goed moment om de ambtswoning tegen het licht te houden. De huidige ambtswoning is groot en duur en past niet meer binnen de door het rijk vastgestelde regels. En daarom wordt hij verkocht.'

Trend

De verkoop past in een trend. 'Ik schat dat er nog nog maar een stuk of twintig gemeenten met een burgemeesterswoning zijn, waaronder de Waddeneilanden, Bodegraven-Reeuwijk, Bloemendaal, Bunnik en Veere', zegt Ruud van Bennekom, directeur van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. 'Vroeger was het heel gebruikelijk, zeker in kleinere gemeenten. De rechtspositie van burgemeesters was toen slecht.'

In de jaren '70 en '80 deden veel gemeenten de woningen weer van de hand, toen ook onder burgemeesters het bezit van een eigen koophuis toenam. In de jaren '90 en 2000 kwamen er juist weer ambtswoningen bij. 'Dat maakte de mobiliteit van burgemeesters groter, zeker toen de huizenprijzen fors stegen', zegt Van Bennekom.

De bekendste ambtswoning is en blijft in Amsterdam, sinds 1927 gevestigd aan de Herengracht 502. In september applaudisseerden de Amsterdammers hier voor hun zieke burgemeester Eberhard van der Laan. De Amsterdamse burgemeesters wonen overigens op zolderverdiepingen: de hoofdverdieping is in gebruik voor ontvangsten, de tweede voor vergaderingen.

Bloemendaal is een van de weinige gemeenten met nog een eigen burgemeesterswoning (niet te koop). Beeld Simon Lenskens
De Amsterdamse burgemeesterswoning is niet te koop, wel een van de bekendste burgemeesterswoningen van Nederland. Beeld Joost van den Broek

Blauw betalen

Sinds 2013 is het fiscaal minder aantrekkelijk voor burgemeesters om een woning van de gemeente te betrekken. De huizen, beschouwd als loon in natura, vielen opeens honderden euro's per maand duurder uit doordat burgemeesters niet maximaal 12, maar tot 18 procent van hun bezoldiging moeten afstaan voor de ambtswoning. Onder meer in Zeewolde en Midden-Delfland besloten de burgemeesters daarom te verhuizen naar een eigen woning. 'De huurstijging tikte fors aan, zeker als je je in een historisch pand ook nog eens blauw betaalt aan stookkosten', zegt Van Bennekom van het Genootschap van Burgemeesters.

De zelfstandige huisvesting van burgemeesters leidt geregeld tot ophef. Zo deed burgemeester Peter Oskam van Capelle aan den IJssel er anderhalf jaar over om een geschikt huis te vinden - nadat de gemeenteraad het knarsetandend had gedoogd dat zijn voorganger zich zes jaar lang niet vestigde in de Rotterdamse randgemeente.

Arme sloebers van de straat

Over de nu te koop staande woning in Wassenaar was enkele jaren geleden gedoe. Hoekema betaalde een bescheiden huur, ondanks een verbouwing van ruim zes ton op kosten van de gemeente. 'Het doet best pijn als je als zakkenvuller wordt weggezet, terwijl je geen keuze hebt', zei Eerste Kamerlid Marleen Barth, Hoekema's vrouw, in 2011 in de Volkskrant. 'Wij kunnen zelf zo'n huis helemaal niet betalen, wij zijn echt de arme sloebers van de straat. Jan is er in inkomen op achteruitgegaan hier. We hebben het goedkoopste parket, de goedkoopste gordijnen. Alles om de kosten te bewaken. We genieten van het huis, maar we baden niet in luxe. Iedereen mag komen kijken naar de gouden kranen die we niet hebben!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.