'Waarom geeft de krant deze types een podium?'

Bij interviews geeft journalistieke relevantie de doorslag, niet of gedrag moreel of juridisch door de beugel kan.

Treitervlogger Ismail Ilgun (19) in Zaandam. Door zijn vlogs in de Zaandamse wijk Poelenburg kwam hij in de problemen. Beeld Ivo van der Bent

'Waarom biedt de Volkskrant steeds maar weer een podium aan terroristen?' Goed, deze lezer gaat erg kort door de bocht, maar hij geeft wel uiting aan een breder gedeeld misnoegen dat de hele week door zinderde. Zaterdag was daar het vraaggesprek met Ismail Ilgün, ook wel bekend als de Zaandamse 'treitervlogger' ('terrorist 1' , aldus de hierboven geciteerde lezer). Vonk bracht die dag vier pagina's met Michael Heemels, de ex-woordvoerder van Wilders, die ruim een ton uit de PVV-kas graaide om drank en drugs te kopen. Donderdag opende de krant met 'Het verhaal van treinkaper Max Papilaja', die volgens zijn familie werd geëxecuteerd bij De Punt ('terrorist 2').

De felste reacties kwamen op het interview met Ilgün, die terugblikte op de haat die hem ten deel viel toen zijn hoodvlogs (videodagboeken) begin september een nationale rel ontketenden. In sommige filmpjes is te zien hoe de 19-jarige Zaandammer en zijn vrienden treiterig en agressief uithalen naar supermarktklanten en politiemensen. Ilgün werd de personificatie van de 'straatterrorist', de premier noemde hem 'tuig van de richel'. Ilgün in het interview: 'Ik zou graag een sorry van Rutte willen horen.' Een citaat dat op de voorpagina werd uitgelicht.

Interview Ismail Ilgün

'Ik zou graag een sorry van Rutte willen horen.' Met zijn video's op YouTube ontketende Ismail Ilgün een nationale rel. Hoe kijkt de Zaandamse tiener daarop terug? Lees het hier

'Waardeloos', mailde een lezer, 'ik snap niet dat de krant deze types een platform geeft.' Een ander klaagde over 'alweer een kritiekloos artikel over zich misdragende jeugd'. Dat 'alweer' slaat op een interview met een andere 'treitervlogger', rapper Boef, in de serie Land van afkomst (26 september). Destijds kwamen er soortgelijke klachten en schreef de hoofdredacteur in zijn weekoverzicht dat mensen 'louter op grond van journalistieke nieuwsgierigheid' worden gekozen. 'Ons oordeel over hun handelen is voor die keuze niet relevant.'

Volkomen mee eens. Interviewkandidaten moeten worden geselecteerd op basis van hun journalistieke relevantie, niet of hun gedrag juridisch of moreel door de beugel kan. Volgens zo'n criterium had de redactie de veroordeelde pedoseksueel Benno L. nooit kunnen interviewen, of Tanja Nijmeijer, die zich in Colombia aansloot bij guerrillabeweging FARC, of jihadisten die vertelden over hun radicale overtuigingen. Stuk voor stuk interessante verhalen die inzicht bieden in een wereld die anders gesloten blijft, die inzicht bieden in wat mensen beweegt, die wijzer maken, waaruit lessen getrokken kunnen worden.

Een interview met Ilgün was zonder meer gelegitimeerd. De 'treitervlogger' was nationaal nieuws. Zo'n beetje het hele land viel over de schoolverlater heen. Juist dan heeft de redactie de taak een stapje terug te zetten en scherp te stellen op de ontbrekende schakel: het verhaal van de hoofdpersoon. Het interview geeft inzicht in zijn leefwereld en achtergrond. Dat is geen goedpraten, zoals sommigen opmerkten. In het interview betuigt de vlogger spijt en geeft hij uitgebreid antwoord op kritische vragen ('Je hebt een zus die afgestudeerd is in rechten - waarom lukt het haar wel om op school te slagen en jou niet?). Als hij dat niet had gedaan, waren twee pagina's te veel van het goede geweest.

Grote irritatiefactor was het citaat over Rutte op de voorpagina, dat het beeld van een 'over het paard getild ego' versterkte. Die aankondiging heeft het verhaal geen dienst bewezen. In het stuk lichtte de 19-jarige toe waarom hij Rutte de 'premieronwaardige' uitspraak kwalijk neemt: 'Hij heeft niet eens mijn vlogs gecheckt.' Afgezien van de geruchtmakende vlogs is in de meeste inderdaad te zien hoe de vrienden lol trappen, rappen en rondrijden in auto's (op basis daarvan kreeg Ilgün een contract bij platenlabel TopNotch).

De krant krijgt vaker het verwijt dat zij zich eenzijdig laat meeslepen door verdachten, criminelen en onaangepaste types. Zij zouden hun straatje mogen schoonvegen. Die klacht kwam ook over interview met Heemels, een 'drugsverslaafde, dief en alcoholist'. 'Ik vond het erg boeiend', mailde een lezer, 'maar je krijgt een zeer eenzijdig beeld van Wilders, op basis van een in mijn ogen niet erg betrouwbare bron.'

De verslaggevers hebben juist hemel en aarde bewogen om het verhaal van Heemels - hij noemt Wilders een ijskoude man die het onmogelijke van hem eiste - te verifiëren. Ze spraken hem vier keer, in totaal negen uur. Ze beschikten over honderden mails die Wilders verstuurde. 'Die hebben we gebruikt als controle', zegt een van de verslaggevers. 'Was de druk inderdaad hoog? Was hij echt een vertrouweling?' Daarnaast spraken ze met zes ex-PVV'ers, die bevestigden hoe Wilders met zijn mensen omging (zelf wilde de PVV-leider niet reageren). Ze verplichtten zichzelf alle beweringen, ook die tussen aanhalingstekens, te checken.

Dit is wel in het stuk verwerkt, maar het was nuttig geweest dat grondige verificatieproces transparant en uitgebreid in een kader onder de aandacht te brengen. Zeker bij dit type interview: een narratieve vertelvorm. Anders dan bij een vraag-antwoord interview is bij een verhalend interview minder duidelijk welke kritische vragen zijn gesteld. Lezers worden een verhaal ingezogen, maar kunnen eveneens het ongemakkelijke gevoel krijgen dat ze voor een karretje worden gespannen. Een verantwoordingskader kan dat ondervangen.

De verslaggevers spraken Michael Heemels in totaal negen uur Beeld Jiri Buller

Of een artikel als onpartijdig wordt ervaren, wordt mede bepaald door de maatvoering, presentatie en vorm. Dat ging niet volledig vlekkeloos bij 'Het verhaal van treinkaper Max Papilaja', de opening krant van donderdag, die verwees naar twee pagina's binnenin. Feitelijk ging het om het verhaal van de familie, die eist dat de staat erkent dat de treinkaper is geëxecuteerd. Het was hun verhaal over 'Max', en niet hét verhaal van de krant over Papilaja.

'Alsof hier sprake is van een martelaarschap', aldus de Brief van de dag vrijdag. Dat idee werd mogelijk versterkt door het voorpaginabeeld: een mooi portret van Papilaja zonder de context die op pagina 6 wel zichtbaar werd: moeder zit in haar huis met aan de muur het portret. Een kader met het verweer van de staat - waarom het geweld tegen de treinkapers onder deze omstandigheden gerechtvaardigd was - had het verwijt van 'witwassen' kunnen voorkomen.

Als het perspectief van een misdadiger of een omstreden figuur in een verhaal wordt gekozen, betekent dit niet dat de krant een verklaring van goed gedrag uitdeelt. Wel zal de redactie alert moeten zijn dat er - zichtbaar voor de lezer - voldoende tegenwicht wordt geboden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden